Từ định danh điện tử song phương đến tham vọng không gian số chung ASEAN
Kết nối VNeID SINGPASS kết nối là sáng kiến cho phép hệ thống định danh điện tử của Việt Nam và Singapore liên thông, tạo nền tảng để hình thành không gian số chung giữa hai quốc gia, từ đó mở rộng ra toàn khối, trở thành một bước khởi đầu cho định danh điện tử ASEAN và hội nhập số Việt Nam Singapore ở tầm sâu hơn chính trị – kinh tế lẫn công nghệ. Đề xuất này được Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh tại Diễn đàn Đối thoại chiến lược Việt Nam - Singapore lần thứ nhất ngày 25/8 tại Singapore. Nó không phải một bài thử công nghệ mà là tuyên bố ý chí: hai nước muốn được nhận diện, giao tiếp và hợp tác với nhau bằng danh tính số tin cậy, thống nhất. Khi hai hệ thống định danh điện tử tích hợp, câu hỏi không còn là có nên hội nhập số hay không, mà là chúng ta sẽ thiết kế luật chơi chung như thế nào.
Vì sao là “bây giờ”: từ Đối tác Chiến lược Toàn diện đến Nghị quyết 57
Thời điểm đặt vấn đề kết nối VNeID với SINGPASS không ngẫu nhiên. Nó diễn ra ngay sau chuyến thăm cấp Nhà nước tới Singapore của Tổng Bí thư Chủ tịch nước Tô Lâm và việc hai nước nâng quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Khi chính trị mở đường, hạ tầng số phải đi kèm nếu không muốn quan hệ chiến lược bị kẹt trong những nghi lễ ngoại giao. Đồng thời, Việt Nam đang triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu để đổi mới mô hình tăng trưởng. Nói thẳng: nếu tiếp tục chỉ “ứng dụng” chứ không làm chủ, chúng ta sẽ mãi là người dùng cuối trong cuộc chơi số. Kết nối định danh điện tử là một bài kiểm tra: Việt Nam có dám chuyển từ chuyển giao sang đồng sáng tạo hay không, có dám đặt mình vào trung tâm những chuẩn mực số khu vực hay không.
Phối hợp thế mạnh: mô hình hợp tác thay vì tự làm toàn bộ chuỗi
Điểm hợp lý nhất trong tầm nhìn định danh điện tử ASEAN là hai nước không cố gắng trở thành bản sao của nhau. Singapore có thế mạnh về công nghệ, nghiên cứu, quản trị, tài chính, kết nối toàn cầu và phát triển nhân tài. Việt Nam sở hữu thị trường lớn, nguồn nhân lực trẻ, năng lực sản xuất đang lên, cùng lợi thế về an ninh lương thực, năng lượng và không gian phát triển. Hai nước không cạnh tranh để làm cùng một việc mà bổ trợ cho nhau để làm những việc lớn hơn. Chính vì vậy, hội nhập số Việt Nam Singapore hợp lý nhất là chia vai: Singapore đi trước về thiết kế kiến trúc, chuẩn định danh điện tử; Việt Nam mang quy mô thị trường, khả năng triển khai và mở rộng. Nếu cố tự làm toàn bộ chuỗi, mỗi bên sẽ chỉ có một hệ thống đẹp trên giấy. Còn khi chấp nhận phối hợp thế mạnh, không gian số chung trở thành câu chuyện có cơ hội thành hiện thực.
VSIP thế hệ mới và mô hình “Ba Nhà”: hạ tầng cho liên thông danh tính số
Muốn kết nối VNeID SINGPASS kết nối thành công, phải có hạ tầng hợp tác chứ không chỉ giao thức kỹ thuật. Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề xuất nâng cấp VSIP từ khu công nghiệp thành hệ sinh thái công nghệ với các trung tâm R&D, phòng thí nghiệm, trung tâm thử nghiệm, đào tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup, trở thành những "living labs" cho AI công nghiệp, robot, sản xuất thông minh, logistics, năng lượng sạch và công nghệ xanh. Đây là nơi các tiêu chuẩn định danh điện tử có thể được thử nghiệm trong môi trường sản xuất thực. Song song, mô hình "Ba Nhà" – Nhà nước, VSIP và các Đại học Quốc gia – tạo ra hệ sinh thái đại học – công nghệ – doanh nghiệp cùng nghiên cứu, đào tạo, thương mại hóa sản phẩm. Nếu không có những không gian thử và học như vậy, không gian số chung sẽ bị đẩy cho cơ quan quản lý nhà nước xử lý một mình, và mọi thứ dễ rơi vào vòng lặp: dự án – báo cáo – cất tủ.
Dẫn dắt chuyển đổi số khu vực: cơ hội và trách nhiệm của Việt Nam – Singapore
Khi Tổng Bí thư Chủ tịch nước Tô Lâm đặt vấn đề thúc đẩy kết nối hệ thống định danh điện tử VNeID với hệ thống Singpass, ông đang trao cho hai nước một vai trò mới: cùng nhau dẫn dắt chuyển đổi số trong khu vực, thay vì đi theo các nền tảng ngoại. Bộ trưởng Vũ Hải Quân mô tả đây là tầm nhìn chiến lược, là câu chuyện về kết nối hai quốc gia trong một không gian số chung, tiến đến kết nối trong toàn khối ASEAN. Một bước cụ thể là trong Quý 4 tới, Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ phối hợp đối tác Singapore triển khai chương trình nâng cao năng lực quản trị khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho lãnh đạo các Sở Khoa học và Công nghệ của 34 tỉnh, thành phố. Nếu chương trình này đi tới nơi tới chốn, nó sẽ tạo ra lớp cán bộ hiểu rằng định danh điện tử ASEAN không phải khẩu hiệu, mà là nền cho giao dịch tin cậy, luật chơi minh bạch và quyền lợi số của người dân. Kết luận thẳng thắn: hoặc Việt Nam và Singapore dám đi đầu để viết chuẩn chung, hoặc chúng ta sẽ tiếp tục bị chuẩn bên ngoài viết hộ.
