Từ các khu kinh tế riêng lẻ đến một hành lang Đông – Tây có hệ sinh thái vùng
Hành lang kinh tế Đông Tây 2 gắn với liên kết không gian Đà Nẵng – Chu Lai Dung Quất – Nam Giang – Bờ Y là một mô hình phát triển vùng mới, trong đó các khu kinh tế ven biển và cửa khẩu lục địa được tổ chức thành một hệ sinh thái vùng miền Trung có phân công chức năng, liên kết sản xuất – logistics – thương mại biên giới để nâng sức cạnh tranh toàn vùng trên bản đồ kinh tế khu vực. Hiện tỉnh Quảng Ngãi và TP Đà Nẵng đang lập Đề án liên kết không gian phát triển Chu Lai – Dung Quất – Nam Giang – Bờ Y – hành lang kinh tế Đông Tây 2. Điểm đáng chú ý không chỉ là một đề án nữa trên giấy, mà là sự lựa chọn chiến lược: dùng trục Đông – Tây nối biển miền Trung với Tây Nguyên, Nam Lào, Bắc Campuchia nhằm tạo một hành lang sản xuất – logistics đa hướng, khác hẳn kiểu phát triển dàn hàng bám Quốc lộ 1 trước đây.
Chu Lai–Dung Quất–Nam Giang–Bờ Y: cấu trúc hệ sinh thái vùng có phân công chức năng
Đề án liên kết không gian này định hướng chuyển từ mô hình “mỗi khu một hệ sinh thái khép kín” sang “một hệ sinh thái vùng có phân công chức năng”. Vùng lõi Chu Lai Dung Quất được xác định là trung tâm công nghiệp – logistics: Chu Lai tập trung ô tô, cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, hàng không và logistics công nghiệp, trong khi Dung Quất giữ vai trò lọc hóa dầu, hóa chất, sắt thép, năng lượng, cơ khí nặng, đóng tàu và cảng nước sâu. Trong cấu trúc đó, Chu Lai – Dung Quất trở thành vùng lõi sản xuất, được kết nối đồng thời với Quốc lộ 1, cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi, đường sắt Bắc – Nam, hệ thống giao thông ven biển, cảng biển và Cảng hàng không Chu Lai. Nam Giang được xem là đầu mối logistics, thương mại biên giới, vận tải trên hành lang kinh tế Đông Tây 2, còn Bờ Y là cửa ngõ kết nối Tây Nguyên với Nam Lào và Bắc Campuchia. Đây là cấu trúc rõ ràng về chức năng: ven biển sản xuất và xuất khẩu, cửa khẩu gom hàng và mở thị trường, chứ không còn tình trạng địa phương nào cũng cố ôm đủ mọi ngành.
Đà Nẵng – Quảng Ngãi: hai cực ngân sách dẫn dắt liên kết không gian
Đà Nẵng và Quảng Ngãi không chỉ liên kết bằng địa lý, mà bằng sức mạnh tài khóa đang lớn lên nhanh chóng. Trong 8 tháng đầu năm 2026, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn Đà Nẵng đạt khoảng 63.816 tỷ đồng, tăng 77,6% so với cùng kỳ và đứng thứ 7 cả nước, dẫn đầu miền Trung. Quảng Ngãi thu 23.946 tỷ đồng, tăng 11,5%, đứng thứ 14 cả nước và thứ 4 miền Trung. "Quy mô nguồn thu cùng sự đa dạng của các động lực phát triển cho thấy Đà Nẵng – Quảng Ngãi đang hình thành một không gian kinh tế sôi động bậc nhất miền Trung". Điều này giải thích vì sao giữa tháng 7/2026, Văn phòng Chính phủ đã chuyển kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, yêu cầu Phó Thủ tướng giao Đà Nẵng chủ trì, phối hợp Quảng Ngãi xây dựng Đề án phát triển liên kết không gian Chu Lai – Dung Quất – Nam Giang – hành lang kinh tế Đông Tây 2. Hai địa phương với nguồn lực ngân sách mạnh trở thành "nhạc trưởng" cho bài toán điều phối hạ tầng, công nghiệp và dịch vụ toàn hành lang.
Hành lang kinh tế Đông Tây 2: nâng tầm logistics đa phương thức và thương mại xuyên biên giới
Điểm khác biệt của hành lang kinh tế Đông Tây 2 mở rộng là mô hình liên kết kinh tế đa hướng, không chỉ dọc bờ biển mà vươn mạnh sang Tây Nguyên và đất liền Đông Bắc Thái Lan, Nam Lào, Bắc Campuchia. Đề án định hướng tổ chức không gian theo hai trục Bắc – Nam (Đà Nẵng – Chu Lai – Dung Quất – Quảng Ngãi) và Đông – Tây, kết nối các cảng biển, sân bay, trung tâm sản xuất phía Đông với Nam Giang, Bờ Y và các thị trường phía Tây. Hệ thống cảng Đà Nẵng – Chu Lai – Dung Quất sẽ liên kết theo hướng bổ trợ chức năng, đi cùng việc phát triển Cảng hàng không Chu Lai thành trung tâm vận tải hàng hóa, logistics hàng không, dịch vụ sửa chữa, công nghiệp hàng không và mạng lưới logistics đa phương thức nối cảng biển – sân bay – đường bộ – đường sắt – cửa khẩu. Nếu được triển khai đúng tầm, đây không chỉ là "đường xuất khẩu" cho hàng hóa miền Trung, mà còn là cánh tay logistics nối ASEAN với Thái Bình Dương, giúp hàng hóa từ vùng nội địa Tây Nguyên, Nam Lào, Đông Bắc Thái Lan ra biển nhanh hơn và rẻ hơn.
Lộ trình đầu tư và thách thức để miền Trung bật lên thành trung tâm logistics – sản xuất
Theo dự thảo, giai đoạn 2026–2030, nhu cầu vốn đầu tư cho không gian liên kết này khoảng 220.000–285.000 tỷ đồng; nếu triển khai hiệu quả, mô hình có thể đóng góp thêm 1,3–2 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế hằng năm của mỗi địa phương. Đề án cũng xác định lộ trình: 2026–2027 chuẩn bị thể chế, dữ liệu dự án; 2028–2030 hoàn thiện các kết nối cấp thiết cho lõi Chu Lai – Dung Quất và tạo điều kiện ban đầu cho hai hướng Đông – Tây; 2031–2035 hoàn thiện, nâng cấp thành cực tăng trưởng thế hệ mới, phát triển logistics hàng không và dịch vụ tài chính – thương mại tại Đà Nẵng; xa hơn, giai đoạn 2036–2045 hướng tới cực tăng trưởng quốc tế, trung tâm logistics ASEAN và trung tâm đổi mới sáng tạo của miền Trung và Việt Nam. Tuy vậy, để "hệ sinh thái vùng miền Trung" này thoát khỏi nguy cơ trở thành khẩu hiệu, các địa phương phải nghiêm túc thực hiện phân công chức năng, mở rộng cơ chế thương mại, hải quan theo kiểu sandbox sau khi đánh giá kết quả giai đoạn đầu, tránh tư duy cát cứ và xây dựng trùng lặp các khu công nghiệp, cảng biển, sân bay như đã từng thấy ở nhiều nơi.
