Kinh tế biển Quảng Ngãi: Từ kế hoạch trên giấy đến động lực tăng trưởng mới
Kinh tế biển Quảng Ngãi là chiến lược phát triển dựa trên không gian biển, cảng nước sâu, khu kinh tế ven biển và các hành lang logistics liên vùng, nhằm đưa khu vực ven biển trở thành động lực chính của tăng trưởng GRDP, chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng công nghiệp – dịch vụ hiện đại và gắn với bảo tồn sinh thái, an sinh xã hội, quốc phòng – an ninh biển đảo.
UBND tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành Kế hoạch số 379/KH-UBND về đẩy mạnh phát triển kinh tế biển giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến 2045. Đây không chỉ là bước cụ thể hóa các nghị quyết, chương trình hành động của Tỉnh ủy và Đảng ủy UBND tỉnh, mà còn là tuyên bố lựa chọn kinh tế biển làm trục phát triển mới. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, các xã, phường và đặc khu ven biển đóng góp trên 65% GRDP toàn tỉnh, GRDP tăng bình quân từ 10%/năm, thủy sản tăng 4,18%/năm với sản lượng khoảng 267.882 tấn, kinh tế số chiếm khoảng 30% GRDP và tối thiểu 60% doanh nghiệp kinh tế biển ứng dụng công nghệ số, AI, IoT hoặc dữ liệu lớn.
Điểm đáng nói là kế hoạch không dừng ở con số, mà thể hiện một lựa chọn chính trị: hoặc Quảng Ngãi vươn lên thành cực tăng trưởng biển của miền Trung – Tây Nguyên, hoặc tiếp tục đứng sau các địa phương đã đi trước về cảng biển và khu kinh tế ven biển. Tầm nhìn đến 2045, tỉnh xác định kinh tế biển giữ vai trò chủ đạo trong cơ cấu kinh tế và trở thành một cực tăng trưởng quan trọng của khu vực.
Lợi thế kép: Cảng nước sâu, khu kinh tế ven biển và cửa khẩu quốc tế
Điểm khác biệt của kinh tế biển Quảng Ngãi nằm ở cấu trúc không gian hiếm có: vừa có đường bờ biển hơn 130km với Lý Sơn, Mỹ Khê, Sa Huỳnh, Khe Hai, vừa sở hữu cảng nước sâu Dung Quất và kết nối với cửa khẩu quốc tế Bờ Y. Sau sáp nhập, tỉnh có diện tích tự nhiên khoảng 14.832km², đứng thứ 5 cả nước, với không gian phát triển kéo dài từ ven biển đến miền núi, tạo điều kiện kết nối Tây Nguyên với duyên hải miền Trung.
Theo đánh giá của lãnh đạo ngành tài chính tỉnh, lợi thế đặc biệt của Quảng Ngãi là “vừa sở hữu cảng biển nước sâu, vừa có cửa khẩu quốc tế, vừa có không gian cao nguyên”. Điều này mở ra khả năng hình thành chuỗi logistics và sản xuất xuyên suốt từ Bờ Y – Kon Tum – các vùng miền núi – đồng bằng – Dung Quất. Nếu được tổ chức tốt, Quảng Ngãi không chỉ là nơi có cảng biển và khu công nghiệp lớn, mà còn trở thành cửa ngõ ra biển của Tây Nguyên, Nam Lào và Đông Bắc Campuchia.
Vấn đề là lợi thế chỉ là tiềm năng nếu thiếu chiến lược rõ ràng. Kế hoạch mới đã gợi mở hướng đi: hình thành các chuỗi liên kết kinh tế, khai thác hiệu quả tài nguyên và mở rộng thị trường thông qua các hành lang kinh tế liên vùng. Nhưng để biến lợi thế thành sức mạnh, tỉnh phải tránh rơi vào “bẫy cảng biển”: có cảng nước sâu nhưng thiếu kết nối, thiếu hàng hóa và thiếu dịch vụ giá trị gia tăng.
Khu kinh tế Dung Quất: Trục công nghiệp – logistics của kinh tế biển Quảng Ngãi
Trong bức tranh kinh tế biển Quảng Ngãi, Khu kinh tế Dung Quất là “trái tim” công nghiệp và cảng biển. Khu vực này đã có nền tảng công nghiệp với Nhà máy lọc dầu Dung Quất và nhiều dự án quy mô lớn, tạo điều kiện phát triển các ngành chế biến, chế tạo, lọc hóa dầu, luyện kim và các lĩnh vực gắn với hoạt động hàng hải. Đây là điểm tựa để tỉnh đẩy mạnh công nghiệp biển, dịch vụ cảng và logistics liên vùng.
Tuy nhiên, lợi thế cảng biển chỉ phát huy đầy đủ khi được kết nối đồng bộ với giao thông, khu công nghiệp, kho bãi và trung tâm sản xuất. Kế hoạch phát triển kinh tế biển vì thế đặt nhiệm vụ khơi thông nguồn lực đầu tư hạ tầng Khu kinh tế Dung Quất và hệ thống logistics. Việc hình thành chuỗi vận chuyển xuyên suốt từ khu vực cửa khẩu, miền núi đến cảng biển được xem là chìa khóa giúp hàng hóa tiếp cận thị trường thuận lợi hơn và tạo dư địa thu hút đầu tư logistics.
Một điểm tích cực là tỉnh đặt mục tiêu 100% khu công nghiệp tại Khu kinh tế Dung Quất có hệ thống xử lý nước thải tập trung đạt chuẩn. Điều này cho thấy định hướng không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Nếu Dung Quất được phát triển như một trung tâm công nghiệp – logistics sạch, gắn với kinh tế số và dịch vụ chất lượng cao, nó có thể trở thành “bộ não” điều phối dòng hàng và dòng vốn cho toàn bộ kinh tế biển Quảng Ngãi.
Hành lang logistics liên vùng và bài toán đời sống người dân ven biển
Chiến lược kinh tế biển Quảng Ngãi không chỉ nói về cảng nước sâu hay khu kinh tế ven biển, mà nhấn mạnh nhiệm vụ hình thành chuỗi logistics liên vùng. Nếu kết nối đồng bộ cảng nước sâu Dung Quất với cửa khẩu Bờ Y, hành lang vận chuyển hàng hóa từ biên giới, Tây Nguyên và các vùng lân cận ra biển sẽ được hình thành, đồng thời mở rộng kết nối với Nam Lào và Đông Bắc Campuchia. Đây là hướng đi đúng nếu tỉnh muốn giảm chi phí logistics, tăng sức cạnh tranh hàng hóa và thu hút đầu tư sản xuất, dịch vụ logistics.
Nhưng một chiến lược tốt phải trả lời câu hỏi: người dân được gì. Kế hoạch kinh tế biển đặt mục tiêu nâng cao đời sống nhân dân ven biển, tăng thu nhập bình quân đầu người 9–10% mỗi năm, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ lên trên 30,6%, bảo đảm 100% người dân tiếp cận điện, nước sạch, viễn thông, y tế, giáo dục, thu gom và xử lý ít nhất 95% chất thải, xử lý toàn bộ chất thải y tế.
Nếu các mục tiêu này được thực hiện nghiêm túc, kinh tế biển Quảng Ngãi sẽ không chỉ là câu chuyện GDP, mà là quá trình tái cấu trúc sinh kế ven biển: ngư dân tham gia chuỗi thủy sản được chứng nhận, lao động trẻ bước vào các ngành logistics, công nghiệp, du lịch biển; cộng đồng được hưởng lợi từ hạ tầng và dịch vụ công tốt hơn. Khi đó, hành lang kinh tế không chỉ là đường vận chuyển hàng hóa, mà là hành lang nâng chất lượng sống.
Phát triển bền vững: Từ Lý Sơn sinh thái đến kinh tế số trên biển
Điểm sáng trong kế hoạch phát triển kinh tế biển Quảng Ngãi là cách tiếp cận “biển xanh” và hiện đại. Tỉnh đặt mục tiêu mở rộng Khu bảo tồn biển Lý Sơn, nâng tỷ lệ che phủ rừng ven biển lên 16,66% và duy trì tỷ lệ che phủ rừng chung 8,32%. Đặc khu Lý Sơn được định hướng phát triển thành đảo du lịch sinh thái, đô thị xanh và thông minh với tốc độ tăng trưởng khoảng 6,5% giai đoạn 2026–2030.
Song song, tỉnh đặt mục tiêu 100% sản lượng thủy sản khai thác và nuôi trồng được chứng nhận, kiểm soát theo quy định, kinh tế số đóng góp khoảng 30% GRDP. Điều này cho thấy định hướng chuyển từ khai thác tài nguyên thô sang quản lý dựa trên dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và giá trị gia tăng. Nếu tối thiểu 60% doanh nghiệp kinh tế biển ứng dụng công nghệ số, AI, IoT hoặc dữ liệu lớn như kế hoạch, Quảng Ngãi có thể đi tắt trong cuộc đua chuyển đổi số trên biển.
Tuy vậy, phát triển bền vững không tự đến. Tỉnh phải kiên trì bảo tồn sinh thái biển, lập hồ sơ Di tích khảo cổ Văn hóa Sa Huỳnh trình UNESCO công nhận Di sản thế giới, đồng thời giữ vững quốc phòng, an ninh chủ quyền biển đảo. Chỉ khi cân bằng được tăng trưởng, môi trường và bản sắc văn hóa, kinh tế biển Quảng Ngãi mới có nền tảng vững để trở thành cực tăng trưởng mới của miền Trung – Tây Nguyên.
