Hệ thống chống ngập, đường cao tốc và cuộc đua logistics mới của TPHCM
Hệ thống chống ngập TPHCM và các tuyến đường cao tốc logistics mới là tập hợp những dự án hạ tầng giao thông TP.HCM then chốt, nhằm giảm ngập, cải thiện an toàn giao thông và tối ưu chuỗi vận chuyển hàng hóa ra vào đô thị cảng lớn nhất nước, từ đó nâng hiệu quả logistics và sức cạnh tranh xuất nhập khẩu của thành phố trên bản đồ thương mại khu vực. Khi một đô thị cảng như TPHCM giải được bài toán ngập và tắc đường, lợi ích không chỉ dừng ở chuyện đi lại thuận tiện hơn, mà là sự thay đổi cấu trúc chi phí logistics và cách doanh nghiệp tổ chức chuỗi cung ứng. Bình thường hóa những thứ tưởng hiển nhiên – đường khô ráo, mặt đường êm, nút giao thông thông suốt – chính là điều kiện nền tảng để thành phố tranh vị thế trung tâm logistics trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động.
Tuy nhiên, để biến các dự án thành lợi thế cạnh tranh thực sự, TPHCM phải đối mặt với một thực tế không dễ chịu: nhiều công trình giao thông vẫn tồn tại bất cập ngay trong giai đoạn thi công và vận hành ban đầu. Thông tin ghi nhận vào ngày 30-9 từ cơ quan quản lý xây dựng của thành phố cho thấy, qua công tác quản lý hạ tầng giao thông, đơn vị này đã phát hiện một số dự án thuộc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông còn nhiều thiếu sót, ảnh hưởng đến an toàn giao thông trong quá trình thi công lẫn khai thác. Điều đó nghĩa là cùng lúc TPHCM nói về những tuyến cao tốc mới và hệ thống chống ngập quy mô lớn, thành phố cũng phải gấp rút xử lý những "điểm yếu" ngay trên hạ tầng hiện hữu nếu muốn thu hoạch trọn vẹn lợi ích logistics sau này.
Bất cập hiện tại: điểm nghẽn âm thầm của chi phí logistics
Logistics không chỉ bị đội chi phí bởi giá nhiên liệu hay phí cảng, mà còn bởi những thứ rất đời thường: mặt đường hư hỏng, ngập nước, vệ sinh môi trường kém tại công trường. Cơ quan quản lý xây dựng cho biết, một số dự án giao thông vẫn còn tình trạng mặt đường hư hỏng, ngập nước và vệ sinh môi trường không đảm bảo trong quá trình thi công. Đó là những yếu tố làm tăng rủi ro tai nạn, kéo dài thời gian di chuyển, khiến doanh nghiệp vận tải phải cộng thêm lớp “chi phí rủi ro” vào bảng giá. Khi xe container phải né ổ gà, lội qua đoạn ngập, không ai nói về năng lực cạnh tranh chuỗi cung ứng được.
Nghiêm trọng hơn, có công trình đã đưa vào vận hành nhưng vẫn chưa tuân thủ đầy đủ quy định về vận hành, bảo trì, bảo dưỡng. Đây là điểm đáng lo với hạ tầng giao thông TP.HCM, bởi đường sá chỉ bền và an toàn nếu khâu bảo trì được coi như một phần không thể tách rời của dự án, chứ không phải phần việc “làm sau”. Khi hạ tầng mới – từ cao tốc kết nối cảng, sân bay đến các tuyến vành đai – bắt đầu gánh khối lượng lớn xe hàng, mọi thiếu sót nhỏ trong duy tu có thể nhanh chóng biến thành "nút thắt cổ chai". Nếu không sửa ngay, hệ thống chống ngập và cao tốc mới dù tốt đến đâu cũng sẽ phải vận hành trên nền một mạng lưới giao thông chắp vá.
Hành động khẩn trương: điều kiện tiên quyết để tận dụng các dự án lớn
Điểm tích cực là thành phố đã không phớt lờ những bất cập đó. Cơ quan quản lý xây dựng đã yêu cầu cơ quan phụ trách giao thông khẩn trương xử lý các vấn đề liên quan an toàn giao thông tại nhiều dự án. Đây không phải là một khuyến nghị mềm, mà là mệnh lệnh hành động đi kèm mốc thời gian rõ ràng. Ban quản lý dự án giao thông được yêu cầu khẩn trương sửa chữa, bảo trì mặt đường tại khu vực nút giao Tân Vạn, các tuyến Nguyễn Xiển, Võ Chí Công, Đỗ Xuân Hợp. Đây đều là các trục kết nối quan trọng với các khu cảng và khu công nghiệp, nên mỗi ngày chậm trễ là thêm một ngày doanh nghiệp phải gánh thêm chi phí vận chuyển không cần thiết.
Cùng lúc, cơ quan phụ trách giao thông phải hoàn tất thủ tục khai thác tạm cho một loạt hạng mục như hầm chui nút giao An Phú, hầm chui nút giao Đồng Văn Cống – Mai Chí Thọ, cầu N3, N4 tại An Phú, cầu Nam Lý…. Việc “hợp thức hóa” vận hành không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà bảo đảm rằng các tuyến mới được bảo trì đúng quy trình, giảm rủi ro tai nạn và sự cố gián đoạn luồng xe hàng. Đặc biệt, đối với những tuyến đã khai thác như đường Võ Chí Công (đoạn từ cầu Phú Hữu đến nút giao Liên Phường) và các tuyến song hành quốc lộ 1, thành phố yêu cầu sớm hoàn tất thủ tục bàn giao, tiếp nhận, quản lý theo quy định. Hạ tầng chỉ phát huy vai trò logistics khi nó có một “chủ nhà” chịu trách nhiệm đến nơi đến chốn.
Giám sát, chế tài và bài toán niềm tin cho nhà đầu tư, doanh nghiệp
Để các tuyến cao tốc logistics và hệ thống chống ngập TPHCM trở thành lợi thế cạnh tranh thực sự, điều quan trọng không kém việc xây mới là duy trì một cơ chế giám sát và chế tài đủ mạnh. Cơ quan quản lý xây dựng đã giao Thanh tra chuyên ngành phối hợp với các đơn vị liên quan kiểm tra và xử lý nghiêm các hoạt động xây dựng gây mất an toàn giao thông. Trung tâm quản lý điều hành giao thông và hạ tầng kỹ thuật được giao tiếp tục theo dõi, đôn đốc việc khắc phục tồn tại. Những động thái này gửi đi một thông điệp rõ ràng: chất lượng thi công và an toàn giao thông không còn là “vùng xám” trong các dự án hạ tầng.
Không dừng ở đó, cả cơ quan phụ trách giao thông và các đơn vị liên quan phải báo cáo tiến độ thực hiện cho cơ quan quản lý xây dựng trước ngày 5-10 và báo cáo kết quả khắc phục trước ngày 10-10. Trường hợp tiếp tục chậm trễ, cơ quan xây dựng sẽ báo cáo lên Ủy ban nhân dân thành phố để xem xét trách nhiệm của Ban quản lý dự án giao thông trong việc bảo đảm an toàn giao thông thời gian thi công. "Việc gắn trách nhiệm cụ thể với mốc thời gian rõ ràng là tín hiệu quan trọng để doanh nghiệp vốn đang chịu áp lực chi phí vận chuyển tin rằng hạ tầng giao thông TP.HCM sẽ không còn bị triệt tiêu bởi những lỗi vận hành nhỏ nhưng kéo dài." Niềm tin của nhà đầu tư logistics và doanh nghiệp xuất nhập khẩu bắt đầu từ những động tác kỹ thuật tưởng chừng rất nhỏ như thế.
Kết luận: muốn mạnh về logistics, TPHCM phải thắng ở phần việc “hậu trường”
TPHCM đang đứng trước một cửa sổ cơ hội hiếm có: các dự án lớn về chống ngập và đường cao tốc logistics chuẩn bị định hình lại bản đồ vận tải hàng hóa toàn vùng. Nếu được vận hành trên một nền hạ tầng giao thông TP.HCM được duy tu bài bản, không ngập, không ổ gà, được tổ chức giao thông hợp lý, thành phố có cơ sở để giảm chi phí vận chuyển, rút ngắn thời gian giao hàng, từ đó hấp dẫn thêm đơn hàng và dòng vốn trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều xáo trộn. Nhưng nếu những bất cập hiện tại – từ mặt đường hư hỏng đến chậm trễ thủ tục vận hành – không được xử lý dứt điểm, mọi lợi ích từ các dự án mới sẽ bị bào mòn.
Lựa chọn của TPHCM vì thế khá rõ: hoặc xem việc sửa lỗi, hoàn thiện vận hành, tăng cường giám sát là phần không thể thiếu của chiến lược phát triển logistics; hoặc tiếp tục để những chi tiết “hậu trường” kéo lùi tham vọng trở thành trung tâm thương mại – logistics hàng đầu khu vực. Trong cuộc đua chuỗi cung ứng, thành phố không cần những khẩu hiệu ồn ào, mà cần những con đường khô ráo, an toàn và được bảo trì đúng hẹn.
