Dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng: Tấm lá chắn mới trước triều cường TP.HCM
Dự án chống ngập do triều khu vực TP.HCM, có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu, là công trình thủy lợi quy mô lớn được thiết kế để kiểm soát triều cường, hỗ trợ hạ tầng thoát nước đô thị và bảo vệ hàng triệu cư dân trước rủi ro ngập lụt ngày càng nghiêm trọng. Đây không chỉ là một dự án kỹ thuật, mà là bước thử sức đầu tiên cho cách TP.HCM thích ứng với biến đổi khí hậu bằng hạ tầng cứng kết hợp điều hành thông minh. Với tổng vốn đầu tư 10.000 tỷ đồng theo hình thức BT, dự án xây dựng 6 cống kiểm soát triều lớn, 2 cống nhỏ, khoảng 7 km đê kè xung yếu cùng hệ thống bơm công suất lớn và nhà điều hành, quan trắc, điều khiển tự động.
Điểm đáng chú ý là dự án được thiết kế đồng bộ với hạ tầng thoát nước hiện hữu, nhằm xử lý cùng lúc hai bài toán: mưa cực đoan và triều cường dâng cao. Thay vì chỉ chạy theo từng điểm ngập, thành phố đặt cược vào một hệ thống kiểm soát mực nước kênh rạch quy mô vùng, bao phủ diện tích khoảng 570 km² với khoảng 6,5 triệu dân ở bờ hữu sông Sài Gòn và khu trung tâm. Nếu vận hành hiệu quả, đây sẽ là bước xoay trục từ tư duy “chống ngập cục bộ” sang “quản lý nước đô thị” trong bối cảnh biến đổi khí hậu hạ tầng ngày càng chịu áp lực.
Tiến độ 97%: Vì sao dự án nước rút lại mang ý nghĩa sống còn?
Sau nhiều năm đình trệ vì vướng mắc pháp lý và phương án thanh toán cho nhà đầu tư, dự án chống ngập TPHCM cuối cùng đã bước vào giai đoạn nước rút. Báo cáo với Thủ tướng, Chủ tịch HĐQT Trung Nam Group cho biết công trình hiện đạt khoảng 97% khối lượng, các nhà thầu đang thi công ngày đêm, phấn đấu hoàn thành trước 15/11 và đưa vào vận hành cuối năm nay. Đây là con số không chỉ thể hiện tiến độ, mà còn là lời cam kết với hàng triệu người dân đã quá mệt mỏi với cảnh triều cường tràn vào nhà mỗi mùa mưa. "Công trình hiện đạt khoảng 97% khối lượng, các nhà thầu đang tập trung nhân lực, thiết bị, tổ chức thi công ngày đêm để hoàn thiện các hạng mục".
Chiều 13/10, Thủ tướng Lê Minh Hưng trực tiếp kiểm tra thực địa dự án, nghe báo cáo về tiến độ, khó khăn và yêu cầu các bộ, ngành cùng TP.HCM tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ. Việc người đứng đầu Chính phủ xuất hiện tại công trường vào thời điểm nhạy cảm này là tín hiệu rõ ràng: nếu dự án tiếp tục chậm, thành phố sẽ trả giá bằng những mùa ngập mới trong khi triều cường TP.HCM ngày càng cao và khó lường. Sự vào cuộc này biến tiến độ 97% từ một con số kỹ thuật thành áp lực chính trị và xã hội buộc dự án phải về đích đúng hẹn.
Từ công trình chống ngập đến chiến lược thích ứng biến đổi khí hậu
Điểm mạnh nhất của dự án không nằm ở con số 10.000 tỷ đồng, mà ở cách nó gắn chống ngập TPHCM với chiến lược thích ứng khí hậu dài hạn. Công trình được xây dựng trên cơ sở các quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt, bảo đảm tính đồng bộ giữa chống ngập do mưa và kiểm soát triều. Khi vận hành, hệ thống cống, đê kè và bơm sẽ cho phép chủ động điều tiết, hạ thấp mực nước kênh rạch, cải thiện khả năng tiêu thoát của các dự án hạ tầng thoát nước đô thị, đồng thời hỗ trợ trữ nước mưa khi mưa lớn trùng với triều cường. Đây là cách tiếp cận “sống chung với nước” thay vì cố gắng loại bỏ hoàn toàn ngập, điều vốn không thực tế trong bối cảnh khí hậu cực đoan.
Không chỉ chống ngập, dự án còn hướng đến hạn chế xâm nhập mặn, chống sạt lở bờ sông, cải thiện cảnh quan và môi trường, bảo đảm giao thông thủy nội địa. Điều này phù hợp với bức tranh rộng hơn: dân số và đô thị hóa tăng nhanh đang tạo sức ép lớn lên hạ tầng tiêu thoát nước và xử lý nước thải của thành phố. Trong bối cảnh đó, một công trình đa mục tiêu như dự án kiểm soát triều là lựa chọn hợp lý hơn nhiều so với các giải pháp chắp vá. Vấn đề là thành phố có đủ quyết tâm để vận hành, bảo dưỡng và cập nhật hệ thống này theo kịch bản biến đổi khí hậu mới trong 10–20 năm tới hay không.
6,5 triệu dân được bảo vệ – nhưng rủi ro nào vẫn còn treo lơ lửng?
Khi hoàn thành, dự án được kỳ vọng bảo vệ khoảng 570 km² với 6,5 triệu dân ở bờ hữu sông Sài Gòn và trung tâm TP.HCM trước triều cường, đồng thời chủ động ứng phó biến đổi khí hậu. Phạm vi hưởng lợi trải dài từ các phường trung tâm như Bến Thành, Tân Định đến các khu vực phía Nam như Tân Thuận, Nhà Bè, Bình Chánh. Nếu hệ thống vận hành đúng thiết kế, những cảnh ngập sâu, tê liệt giao thông, thiệt hại tài sản sau mỗi đợt triều cường TP.HCM có thể giảm đáng kể. Trung Nam Group cam kết bảo hành công trình trong 5 năm sau khi vận hành, tạo thêm lớp an toàn cho giai đoạn đầu thử nghiệm hệ thống.
Tuy vậy, kỳ vọng không nên che mờ các rủi ro. Thứ nhất, dự án này không thể một mình giải quyết mọi điểm ngập nếu hệ thống cống, kênh nội đô vẫn bị lấn chiếm, tắc nghẽn. Thứ hai, biến đổi khí hậu hạ tầng là câu chuyện động: mực nước biển dâng, mưa cực đoan tăng có thể khiến các thông số thiết kế hiện tại sớm lạc hậu. Thứ ba, nếu thiếu cơ chế vận hành minh bạch, giám sát độc lập và bảo dưỡng định kỳ, một công trình lớn có thể trở thành gánh nặng. Thành phố cần coi đây là “phiên bản 1.0” của chiến lược quản lý nước, sẵn sàng điều chỉnh khi dữ liệu thực tế cho thấy những kịch bản xấu hơn.
Bài toán tiếp theo: Kết nối các dự án và kỷ luật vận hành
Dự án kiểm soát triều không đứng một mình. Cùng thời điểm, Thủ tướng cũng kiểm tra dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương – Bến Cát – Rạch Nước Lên, công trình cải tạo kênh có quy mô chiều dài lớn nhất thành phố, với tổng mức đầu tư khoảng 9.030 tỷ đồng và hơn 63 km kênh, đường dọc bờ. Hai dự án này, nếu được kết nối bằng một chiến lược vận hành chung, có thể tạo thành khung xương cho hệ thống hạ tầng thoát nước hiện đại. Thành phố đã đặt mục tiêu giai đoạn 2026–2030 sẽ giải quyết triệt để các điểm ngập đô thị và giảm 50% thiệt hại do ngập lụt. Đây là mục tiêu tham vọng, chỉ khả thi nếu các công trình không bị “bỏ quên” sau lễ khánh thành.
Điều TP.HCM cần lúc này không phải thêm khẩu hiệu, mà là kỷ luật vận hành: quy trình rõ ràng cho từng kịch bản triều – mưa, hệ thống quan trắc dữ liệu mở, cơ chế phối hợp giữa đơn vị vận hành cống, ngành giao thông, xây dựng và chính quyền quận, huyện. Cùng với đó, thành phố phải siết quản lý xây dựng, hạn chế bê tông hóa bừa bãi làm suy yếu hạ tầng thoát nước. Nếu làm được, dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng sẽ không chỉ là “tường thành” chống triều cường, mà trở thành biểu tượng cho cách một đô thị lớn dám thay đổi để sống chung với nước trong thời kỳ biến đổi khí hậu.
