AI là đòn bẩy, không phải lối tắt
AI trong chuỗi giá trị toàn cầu là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để nâng năng suất, tạo sản phẩm và dịch vụ có giá trị cao hơn, đồng thời giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào các khâu công nghệ và tri thức.
Đó là cơ hội đáng kể, nhưng không phải lối tắt để nâng tầm kinh tế. Sáng 27/10 tại TP. Hồ Chí Minh, phiên thảo luận “Định vị lại Việt Nam - ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu” thuộc Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 đặt năng lực cạnh tranh, AI và hợp tác khu vực vào cùng một bài toán. Bối cảnh là chuỗi cung ứng đang tái cấu trúc, trong khi cạnh tranh chiến lược, xung đột địa chính trị, thay đổi chính sách thương mại và sức ép chuyển đổi xanh làm tăng yêu cầu thích ứng.
Thông điệp từ diễn đàn có ý nghĩa vì Việt Nam không thể chỉ dựa vào lợi thế sản xuất và lắp ráp. Muốn có vị trí tốt hơn, AI cần góp phần tạo năng suất và giá trị gia tăng ngay trong nước; nếu chỉ mua công cụ mà thiếu năng lực công nghệ, nhân lực và liên kết doanh nghiệp, lợi ích sẽ khó lan rộng.
Từ lắp ráp đến nhà cung ứng có năng lực
Ứng dụng AI chỉ tạo sức cạnh tranh bền vững khi đi cùng nâng cấp năng lực sản xuất và phát triển doanh nghiệp nội địa. Tại phiên thảo luận, bà Phạm Quỳnh Mai, Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên, nêu hướng chuyển từ sản xuất, lắp ráp sang công nghiệp hỗ trợ, nâng năng lực công nghệ, thiết kế, chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.
Điều đó đòi hỏi đầu tư nước ngoài gắn với chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung cấp trong nước, thay vì chỉ mở rộng công suất. Mạng lưới nhà cung ứng nội địa mạnh hơn sẽ giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, giữ lại nhiều giá trị hơn và có thêm cơ hội học hỏi tiêu chuẩn, quy trình từ đối tác quốc tế.
Đây là nơi AI có thể tạo khác biệt thực tế: hỗ trợ xử lý thông tin, cải thiện điều hành và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nhưng công nghệ không thể thay cho năng lực nhà cung ứng, logistics, tiêu chuẩn và chứng nhận. Chính sách và đầu tư nên ưu tiên các giải pháp gắn với bài toán cụ thể của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay vì chạy theo những màn trình diễn công nghệ.
Hệ sinh thái AI phải giải quyết việc thật
Tại diễn đàn, CMC giới thiệu hệ sinh thái công nghệ cùng các giải pháp AI C-Product hướng đến cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và đô thị thông minh. Danh mục gồm CLEX, C-GOV, C-AGENT, CIVAMS, CMC AI Box và CMC AI Vision; các sản phẩm được định hướng hỗ trợ xử lý thông tin, tra cứu tri thức và cải thiện hiệu quả quản lý, điều hành, sản xuất, kinh doanh.
Giá trị của hệ sinh thái AI không nằm ở số lượng sản phẩm, mà ở khả năng áp dụng vào quy trình đang gây tốn thời gian hoặc làm giảm chất lượng phục vụ. Với người dân, ứng dụng phù hợp có thể góp phần giúp cơ quan công quyền xử lý công việc và phục vụ tốt hơn; với doanh nghiệp, lợi ích chỉ rõ ràng khi công cụ giúp cải thiện hoạt động thường ngày. CMC cũng nêu định hướng hỗ trợ địa phương triển khai hiệu quả mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Để hệ sinh thái AI phát triển, TP. Hồ Chí Minh cần tạo cơ chế hợp tác cởi mở, xác định bài toán thực tiễn và mở đường cho doanh nghiệp công nghệ tham gia. Đây là phép thử quan trọng: giải pháp phải được đánh giá bằng hiệu quả sử dụng và khả năng tích hợp, không chỉ bằng lời giới thiệu.
Tự chủ AI bắt đầu từ hạ tầng và quản trị
AI Việt Nam khó cạnh tranh nếu thiếu nền tảng tính toán, dữ liệu và năng lực kiểm soát công nghệ. Tại phiên chuyên đề về năng lực tự chủ AI, ông Lê Minh, Giám đốc Công nghệ CMC TS, nhấn mạnh nhu cầu phát triển năng lực tính toán hiệu năng cao, trung tâm dữ liệu và hạ tầng truyền dẫn để nghiên cứu, huấn luyện, triển khai mô hình.
Tự chủ không đồng nghĩa với tự làm mọi thứ; đó là khả năng lựa chọn, phát triển và quản trị công nghệ phù hợp với nhu cầu trong nước. Theo đại diện CMC, năng lực này còn bao gồm kiểm soát dữ liệu và bảo đảm hạ tầng; khi triển khai ở quy mô tổ chức, AI cần quy tắc quản trị, quy trình kiểm soát đầu ra và nguyên tắc vận hành rõ ràng.
Bài toán còn có con người: doanh nghiệp, nhà trường và Nhà nước cần phối hợp đào tạo theo nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Ở cấp khu vực, các ưu tiên được nêu gồm triển khai ATIGA nâng cấp và Hiệp định khung ASEAN về Kinh tế số, đơn giản hóa hải quan, hài hòa tiêu chuẩn, kết nối logistics và nâng cấp các FTA ASEAN+. CMC cho biết tiếp tục phát triển giải pháp theo định hướng “Make in Vietnam – Made by CMC” và chiến lược AI-X.
Kết luận, AI có thể giúp Việt Nam nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu nếu được xem là năng lực sản xuất và đổi mới, không chỉ là phần mềm mới. Muốn biến cơ hội thành sức cạnh tranh, cần đồng thời nâng cấp nhà cung ứng, đầu tư hạ tầng và dữ liệu, đào tạo nhân lực, đồng thời đặt quản trị và nhu cầu thực tế làm tiêu chuẩn triển khai.
