Hợp tác FPT–Mila là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Hợp tác FPT Mila là thỏa thuận chiến lược giữa tập đoàn công nghệ FPT và viện nghiên cứu trí tuệ nhân tạo Mila ở Quebec, Canada, tập trung vào nghiên cứu AI, phát triển nhân lực chất lượng cao và chuyển giao tri thức, nhằm đưa năng lực AI Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực hàng đầu thế giới trong khuôn khổ chiến lược AI cấp quốc gia.
Ngày 14-8, FPT công bố ký thỏa thuận mới với Mila – một trong những viện nghiên cứu AI hàng đầu thế giới, đặt trụ sở tại Quebec, Canada. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng trực tiếp dự và chứng kiến lễ ký kết, cho thấy đây không phải một hợp đồng riêng lẻ của doanh nghiệp, mà là mắt xích quan trọng trong chiến lược phát triển trí tuệ nhân tạo ở tầm quốc gia. Về bản chất, thỏa thuận lần này là giai đoạn tiếp theo của quan hệ hợp tác đã bắt đầu từ năm 2020, khi FPT trở thành đối tác chiến lược đầu tiên của Mila tại Đông Nam Á trong nghiên cứu AI và các sáng kiến về AI có trách nhiệm.
Bối cảnh chính sách: Việt Nam chọn AI làm động lực tăng trưởng
Điểm đáng chú ý của hợp tác FPT Mila là nó xuất hiện đúng thời điểm Việt Nam đặt AI ở vị trí ưu tiên hàng đầu trong các chiến lược phát triển mới. Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của đất nước; trong đó AI được coi là công nghệ chiến lược cần tập trung phát triển và từng bước làm chủ.
Luật Trí tuệ nhân tạo sẽ có hiệu lực từ 1/3/2026, đưa Việt Nam vào nhóm nước tiên phong cùng Liên minh châu Âu và Hàn Quốc ban hành đạo luật riêng về AI, tạo khung pháp lý toàn diện để vừa kiểm soát rủi ro, vừa thúc đẩy đổi mới. Chính phủ cũng đang chỉ đạo xây dựng Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo và triển khai Chương trình quốc gia phát triển nhân lực AI đến năm 2030, định hướng 2035. Trong bối cảnh đó, việc một doanh nghiệp Việt Nam ký hợp tác chiến lược với Mila không chỉ phù hợp định hướng, mà còn là phép thử cho cách thức kết nối chính sách quốc gia với các liên minh công–tư–quốc tế cụ thể.
Từ nghiên cứu đến ứng dụng: chuyển giao công nghệ và “3 nhà” cùng vào cuộc
Khác với nhiều dự án nghiên cứu AI Việt Nam mang nặng tính học thuật, thỏa thuận hợp tác FPT Mila lần này được thiết kế xoay quanh chuyển giao công nghệ và ứng dụng thực tiễn. Hai bên sẽ mở rộng nghiên cứu các lĩnh vực AI tiên tiến như mô hình nền tảng, AI tác nhân, AI vật lý và AI cho an toàn, an ninh mạng; đồng thời tăng cường trao đổi nhà nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao tri thức. Cách tiếp cận này bám sát chỉ đạo “lấy sản phẩm thực tiễn làm thước đo cuối cùng”, chuyển dịch từ nghiên cứu thuần túy sang công nghệ lõi, sáng chế và giải pháp thương mại hóa.
Theo thỏa thuận, các kết quả nghiên cứu sẽ được đưa trực tiếp vào giải quyết bài toán của khu vực công và doanh nghiệp, đặc biệt trong sản xuất, y tế, giáo dục và hạ tầng số. Chính phủ khuyến khích mô hình liên kết “3 nhà” giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, coi đây là con đường để mọi thành tựu AI quay trở lại phục vụ người dân và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nếu FPT và Mila biến cam kết thành sản phẩm cụ thể, hợp tác này có thể trở thành mẫu hình mới cho nghiên cứu AI Việt Nam: đi từ phòng thí nghiệm ra thị trường, thay vì dừng lại ở báo cáo và đề tài.
Phát triển nhân lực AI: từ 80 nhà nghiên cứu trẻ tới tham vọng quốc gia
Không chỉ là hợp tác về công nghệ, hợp tác FPT Mila đặt phát triển nhân lực AI ở vị trí trung tâm – điều mà Phó Thủ tướng gọi là “hạt nhân quyết định”. Thỏa thuận mới tiếp tục nhấn mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, trao đổi nhà nghiên cứu và chuyển giao tri thức. Đây là lựa chọn đúng, vì nếu thiếu con người, mọi chiến lược AI đều khó tồn tại lâu dài, dù có thiết bị hay dữ liệu.
Kết quả giai đoạn hợp tác trước cho thấy mô hình này không dừng ở khẩu hiệu: 162 công trình khoa học đã được công bố, trong đó 126 bài trên các hội nghị và tạp chí hàng đầu, 80 nhà nghiên cứu trẻ được đào tạo và 5 bằng sáng chế được chấp nhận. Đây là các con số hiếm hoi cho thấy một chương trình hợp tác quốc tế có thể tạo ra sản lượng tri thức đo đếm được. Khi nhà nước đặt mục tiêu xây dựng chương trình quốc gia phát triển nhân lực AI đến 2030–2035, việc có một “bệ phóng” như Mila – đúng như kỳ vọng của Phó Thủ tướng – sẽ giúp Việt Nam rút ngắn thời gian đào tạo thế hệ chuyên gia và kỹ sư AI mới.
Ý nghĩa chiến lược: Việt Nam muốn đứng ở đâu trong chuỗi giá trị AI?
Câu hỏi quan trọng không phải Việt Nam có tham gia được vào cuộc chơi AI hay không, mà là sẽ đứng ở đâu trong chuỗi giá trị toàn cầu. Chính phủ tuyên bố mọi chương trình AI phải lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, bảo đảm thành tựu công nghệ quay trở lại phục vụ cuộc sống và tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế. Hợp tác FPT Mila, với trọng tâm vào nghiên cứu AI Việt Nam gắn với chuyển giao công nghệ và ứng dụng, là bước đi cụ thể để hiện thực hóa định hướng đó.
Theo định hướng của Chính phủ, Việt Nam không muốn chỉ “nhập khẩu” công nghệ, mà muốn chủ động tham gia chuỗi giá trị và định hình quy chuẩn quản trị AI toàn cầu. Nếu FPT tiếp tục đầu tư mạnh cho R&D, coi AI là chìa khóa bứt phá, trong khi Mila đóng vai trò “bệ phóng tri thức” và mạng lưới chuyên gia quốc tế, hai bên có thể biến hợp tác FPT Mila thành một trong những trụ cột của hệ sinh thái AI nhân văn và bền vững mà Việt Nam đang theo đuổi. Thách thức còn nhiều, nhưng đây là bước tiến quan trọng: từ chỗ “theo sau”, Việt Nam bắt đầu tự đặt ra tham vọng đồng hành cùng các trung tâm AI hàng đầu thế giới.
