Từ ứng phó sang chủ động phòng ngừa
Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030 là chương trình xác định nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, đồng thời thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm thiểu thiệt hại. Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng ký Quyết định 2129/QĐ-TTg ban hành kế hoạch này. Điểm đáng chú ý không chỉ là tăng cường xử lý khi thiên tai xảy ra, mà là xây dựng năng lực nhận biết nguy cơ sớm hơn để người dân và chính quyền có thêm thời gian hành động. Trong bối cảnh khí hậu biến đổi, đây là hướng đi cần thiết: thiệt hại không thể giảm nếu cảnh báo đến muộn, dữ liệu rời rạc hoặc lực lượng tại chỗ thiếu chuẩn bị. Kế hoạch đặt giảm thiểu thiệt hại làm mục tiêu rõ ràng, gắn công tác phòng chống thiên tai với phát triển kinh tế - xã hội bền vững và bảo đảm an ninh, quốc phòng.
Chỉ tiêu quan trắc phải chuyển thành cảnh báo hữu ích
Kế hoạch hướng tới hiện đại hóa năng lực theo dõi, giám sát, dự báo thiên tai và cảnh báo thiên tai ngang tầm các quốc gia hàng đầu trong khu vực. Mục tiêu tự động hóa trên 95% các trạm khí tượng, đo mực nước, đo mưa và đo gió trên cao, cùng trên 40% trạm đo lưu lượng, cho thấy tham vọng mở rộng nền tảng quan trắc thay vì chỉ dựa vào xử lý thủ công. Nhưng thiết bị nhiều hơn chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu được chuyển thành thông tin dễ hiểu, đến đúng người và đủ sớm để họ sơ tán, bảo vệ tài sản hoặc điều chỉnh hoạt động. Kế hoạch cũng đặt yêu cầu bảo đảm cơ sở dữ liệu đầy đủ, chính xác, đồng bộ, liên thông theo thời gian thực để hỗ trợ chỉ đạo, điều hành. Đây là phần việc quyết định liệu hiện đại hóa có tạo ra khác biệt trong đời sống hay dừng ở những con số trên giấy.
| Hiện tượng | Thời gian dự báo mục tiêu |
|---|---|
| Áp thấp nhiệt đới | Trước 2-3 ngày |
| Bão | Trước 3-5 ngày |
| Lũ ở các sông lớn Bắc Bộ | Trước 2-3 ngày |
| Lũ ở các sông lớn Trung Bộ | Trước 1-2 ngày |
| Lũ ở các sông lớn Nam Bộ | Trước 10 ngày |
Cảnh báo phải gắn với hành động tại địa phương
Các mốc dự báo chỉ phát huy giá trị khi dẫn tới hành động cụ thể. Kế hoạch đặt mục tiêu rà soát, cập nhật và thể hiện trên bản đồ cảnh báo 100% khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất; đồng thời lắp hệ thống theo dõi, giám sát tại 100% khu vực trọng điểm, xung yếu. Toàn bộ tàu cá đánh bắt vùng khơi và vùng lộng cũng được định hướng lắp hệ thống giám sát, bảo đảm thông tin liên lạc. Với người dân ở vùng nguy cơ, kế hoạch nêu rõ yêu cầu quản lý chặt việc xây dựng nhà ở, hạ tầng và khai thác tài nguyên; rà soát, sắp xếp, di dời người dân đến nơi an toàn, có tính đến sinh kế và tập quán. Khi sơ tán, tìm kiếm cứu nạn và hỗ trợ lương thực, thuốc men, nhu yếu phẩm được triển khai kịp thời theo phương châm “4 tại chỗ”, cảnh báo mới thực sự trở thành biện pháp bảo vệ con người.
Thước đo cuối cùng là thiệt hại giảm
Kế hoạch còn bao gồm hoàn thiện pháp luật, nâng cao nhận thức cộng đồng, củng cố lực lượng, điều chỉnh quy hoạch, ứng dụng khoa học công nghệ và đầu tư nâng cấp hạ tầng phòng chống thiên tai. Các nhóm việc này cần được triển khai ăn khớp: dự báo tốt mà công trình yếu, phương án sơ tán thiếu rõ ràng hoặc thông tin không đến được hộ dân thì rủi ro vẫn còn nguyên. Vì vậy, mục tiêu tự động hóa và thời gian dự báo không nên được xem là đích đến độc lập; chúng là công cụ để cộng đồng chuẩn bị sớm hơn và chính quyền phân bổ nguồn lực đúng nơi. Giai đoạn 2026-2030 sẽ là khung triển khai các nhiệm vụ ấy. Kết quả đáng kể nhất không phải là có thêm trạm đo hay bản đồ, mà là ít người bị đặt vào tình thế bất ngờ và thiệt hại được hạn chế. Đó mới là phép thử thuyết phục cho kế hoạch quốc gia này.
