Mô hình trường học mới là gì và vì sao phụ huynh không thể đứng ngoài
Mô hình trường học mới phát triển tư duy sáng tạo, tư duy phản biện cho trẻ là cách tổ chức dạy học chuyển trọng tâm từ học vẹt, ghi nhớ máy móc sang rèn năng lực giải quyết vấn đề, đặt câu hỏi, hợp tác và thích ứng với bối cảnh hội nhập quốc tế, đồng thời gắn với ứng dụng công nghệ số, AI, STEM và việc dạy một số môn bằng tiếng Anh như ngôn ngữ thứ hai. Đây không phải một phong trào trang trí lớp học, mà là sự thay đổi triết lý giáo dục: từ “thầy giảng – trò chép” sang “thầy dẫn đường – trò chủ động”. Theo Quyết định 1888/QĐ-BGDĐT ngày 30/6/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục giai đoạn 2026-2035, trong đó có nhiệm vụ thí điểm mô hình trường học phát triển năng lực sáng tạo, tư duy phản biện và hội nhập quốc tế. Việc 544 cơ sở giáo dục các cấp được chọn thí điểm cho thấy đây là định hướng chính sách dài hơi, không phải một thử nghiệm nhỏ lẻ. Nếu phụ huynh vẫn chỉ quan tâm đến điểm số, bài kiểm tra mà bỏ qua kỹ năng toàn cầu của con, mô hình này sẽ mất đi nửa sức mạnh.
Từ học vẹt sang kỹ năng toàn cầu: lớp học sẽ thay đổi như thế nào?
Điểm đáng tranh luận nhưng cần chấp nhận là: trẻ em Việt Nam không thể bước vào thế giới với hành trang chủ yếu là thuộc bài. Mô hình trường học mới buộc nhà trường phải chuyển từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực, tạo môi trường để học sinh biết đặt câu hỏi, tự tìm lời giải, sáng tạo và hợp tác trong nhóm. Ở các cơ sở thí điểm, trọng tâm sẽ là học theo năng lực, STEM/STEAM, học qua trải nghiệm, chuyển đổi số và sử dụng AI có kiểm soát, cùng với việc phát triển kỹ năng số, ngoại ngữ, giao tiếp và hợp tác – những kỹ năng toàn cầu tối thiểu. Một phát biểu quan trọng là: “Mô hình nhằm tạo môi trường giáo dục nơi học sinh phát triển sáng tạo, tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề, hợp tác và khả năng thích ứng với yêu cầu hội nhập quốc tế”. Điều này đồng nghĩa cách đánh giá học sinh cũng dịch chuyển: nhà trường sẽ nhìn vào sản phẩm, tiến bộ qua quá trình học chứ không chỉ dựa trên điểm số. Phụ huynh sẽ thấy con làm dự án nhiều hơn, tranh luận nhiều hơn và đôi khi đặt những câu hỏi khó – đó là tín hiệu tốt, không phải sự “cãi người lớn”.
Trường học thí điểm đang làm gì: câu chuyện từ một tiểu học
Câu chuyện của Trường Tiểu học Võ Thị Sáu (phường Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk) cho thấy thí điểm không chỉ là viết đề án rồi để đó. Trường coi đây là cơ hội tiếp tục đổi mới trên nền tảng đã có về STEM, chuyển đổi số, ứng dụng AI, ngoại ngữ và hoạt động trải nghiệm, hướng tới môi trường học tập hiện đại, an toàn, bao trùm. Lộ trình của trường là triển khai từng bước: rà soát đội ngũ, cơ sở vật chất, thiết bị và năng lực học sinh để xác định ưu tiên, sau đó tích hợp nội dung mới vào kế hoạch giáo dục và dạy học của năm học 2026-2027. Trọng tâm là học theo năng lực, STEM/STEAM, hoạt động trải nghiệm, chuyển đổi số và sử dụng AI an toàn, đồng thời phát triển kỹ năng số, ngoại ngữ, giao tiếp, hợp tác. Điều đáng chú ý là nhà trường nhìn nhận thẳng thắn các thách thức: hạ tầng, thiết bị công nghệ, nguồn lực cho hoạt động trải nghiệm – STEM – ngoại ngữ cần tiếp tục được đầu tư; giáo viên cần thêm thời gian và bồi dưỡng để tổ chức hiệu quả các hoạt động phát triển tư duy sáng tạo và tư duy phản biện cho trẻ. Ban giám hiệu cũng cảnh báo nguy cơ mô hình bị biến thành phong trào hình thức, tạo áp lực mới cho giáo viên và học sinh nếu không bám sát điều kiện thực tế. Đây là lời nhắc quan trọng với phụ huynh: đừng đòi hỏi con phải “giỏi mọi thứ ngay lập tức”, mà hãy quan sát tiến bộ và chất lượng trải nghiệm học tập.
Phụ huynh cần thay đổi kỳ vọng và thói quen để hỗ trợ con
Khi mô hình trường học mới đặt trọng tâm vào phát triển tư duy sáng tạo, tư duy phản biện cho trẻ, gia đình không thể tiếp tục vận hành theo lối “cha mẹ nói đúng hết”. Nếu ở trường, con được khuyến khích hỏi, nghi ngờ, tranh luận để giải quyết vấn đề, mà về nhà lại bị quát nạt vì “hỏi nhiều, cãi nhiều”, toàn bộ nỗ lực của thầy cô sẽ bị triệt tiêu. Phụ huynh cần chấp nhận rằng con đặt câu hỏi không phải để thiếu tôn trọng, mà vì đang học cách nghĩ độc lập. Thay vì hỏi “hôm nay được mấy điểm?”, hãy hỏi “hôm nay con giải được vấn đề gì?”, “con hợp tác với bạn như thế nào?”. Khi con làm dự án STEM, sử dụng công nghệ hay AI trong học tập, phụ huynh nên đồng hành để đảm bảo an toàn, không cấm đoán cực đoan cũng không thả nổi, tương thích với định hướng dùng AI an toàn và có kiểm soát của nhà trường. Quan trọng hơn, gia đình cần kiên nhẫn với lộ trình từng bước: các trường đang rà soát lực, điều kiện, thử nghiệm và điều chỉnh, nên việc “chưa thấy kết quả ngay” là điều bình thường. Nếu phụ huynh chỉ sốt ruột đòi thành tích, mô hình đổi mới sẽ bị kéo ngược về lối dạy – học cũ.
Thí điểm 544 trường và mục tiêu nhân rộng: cơ hội hay rủi ro?
Việc lựa chọn 544 cơ sở giáo dục từ mầm non đến trung học, kể cả trung tâm giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên, để thí điểm mô hình phát triển sáng tạo, tư duy phản biện và hội nhập quốc tế cho thấy quyết tâm cải cách ở quy mô hệ thống. Mỗi tỉnh, thành phố phải chọn cơ sở đại diện cả vùng thuận lợi lẫn khó khăn, bảo đảm sự đa dạng về điều kiện thực tế. Sau giai đoạn thí điểm, mục tiêu là mở rộng mô hình trường thông minh áp dụng công nghệ số, AI, STEM/STEAM và dạy một số môn bằng tiếng Anh cho khoảng 12.000 cơ sở giáo dục trên toàn quốc. Quá trình này gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị nhà trường, khi việc sắp xếp lại mạng lưới trường lớp chỉ là bước đầu; hiệu quả hoạt động, chất lượng quản lý và dạy học mới là thước đo. Từ góc nhìn chính sách, đây là bước chuyển rõ rệt sang cách tiếp cận thực tiễn, lấy người học làm trung tâm, chống bệnh hình thức. Tuy nhiên, nguy cơ lớn nhất là đổi mới bị hiểu nhầm như vài tiết STEM, vài câu khẩu hiệu về sáng tạo. Nếu phụ huynh và xã hội không cùng thay đổi thói quen đánh giá, tiếp tục coi điểm số là tất cả, mô hình sẽ bị bóp méo. Ngược lại, khi gia đình ủng hộ con đặt câu hỏi, hợp tác và dám sai để học, thí điểm sẽ trở thành bước ngoặt thật sự cho thế hệ học sinh mới.
