Ba mô hình không đồng nghĩa với một lựa chọn bắt buộc
Môn học tích hợp là các nội dung học tập hoặc hoạt động được nhà trường sắp xếp linh hoạt theo nhu cầu của người học, có thể nằm trong thời khóa biểu hoặc được tổ chức ngoài giờ học chính khóa và bổ trợ. Định nghĩa này quan trọng vì cách xếp lịch không thể thay thế quyền quyết định tham gia của học sinh và gia đình. Theo hướng dẫn thực hiện Thông tư 85, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM nêu ba mô hình tổ chức, nhằm giúp trường bố trí hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế thay vì áp dụng một lịch cứng cho mọi nơi. Đây là điểm cần nhìn rõ khi bàn về dạy học liên môn: mô hình là cách tổ chức, không phải lý do để mặc định mọi học sinh đều phải học mọi nội dung.
Mô hình 1 áp dụng chung cho các trường phổ thông: trường tự sắp xếp thời khóa biểu, bảo đảm đủ thời lượng chương trình chính khóa và bổ trợ, còn hoạt động theo nhu cầu được bố trí thành khung riêng, không chồng lấn. Lịch có thể linh hoạt theo ngày, khối lớp và nhóm học sinh; học sinh không đăng ký cần được bố trí giờ đến, về phù hợp và có hoạt động, giám sát an toàn nếu ở lại trường. Mô hình 2 dành cho trường có thể tổ chức lớp linh hoạt: học sinh đăng ký chuyển tới phòng chức năng hoặc phòng máy theo nhóm nội dung như nghệ thuật, thể thao, hướng nghiệp, STEM, lập trình hay ngoại ngữ. Mô hình 3 áp dụng cho trường tiên tiến hội nhập và lớp tích hợp theo Đề án 5695; học sinh đăng ký tự nguyện trước kỳ thi tuyển sinh.
Ý kiến gia đình phải là lựa chọn thực chất
Hướng dẫn được ban hành trong bối cảnh nhiều phụ huynh phản ánh chưa được hỏi có muốn con tham gia hay không. Có trường chỉ yêu cầu chọn giữa hai cách xếp lịch: gộp tiết vào thời khóa biểu hiện tại hoặc bố trí cuối buổi; giáo viên còn gợi ý chọn phương án thứ nhất. Phụ huynh Lan Anh cho biết gia đình chỉ được chọn lịch, không được quyết định đăng ký các môn liên kết. Trường hợp này cho thấy lấy ý kiến phụ huynh không thể chỉ là hỏi họ muốn hoạt động diễn ra lúc nào, trong khi quyết định có tham gia đã được mặc định.
Theo hướng dẫn, nhà trường phải khảo sát nhu cầu của học sinh và cha mẹ, công khai kết quả trước khi triển khai; kế hoạch được hiệu trưởng phê duyệt phải niêm yết tại trường và đăng trên trang thông tin điện tử ít nhất một tuần trước khi thực hiện. Vì vậy, ý kiến phụ huynh cần được tham vấn trước khi trường chốt phương án, chứ không phải một thủ tục xác nhận sau khi lịch và khoản thu đã hình thành. Gia đình cũng cần được lựa chọn từng hoạt động phù hợp, thay vì bị buộc đăng ký cả gói để con được tham gia chương trình học bán trú như một số phụ huynh phản ánh.
Tự nguyện phải đi cùng ranh giới rõ ràng
Hướng dẫn phân biệt hoạt động giáo dục tăng cường với hoạt động theo nhu cầu người học. Hoạt động tăng cường được tổ chức ngoài chương trình chính khóa để bổ sung nội dung cần thiết, trong khung dạy học hai buổi mỗi ngày và theo nguyên tắc cân bằng, công bằng giữa học sinh. Hoạt động theo nhu cầu diễn ra ngoài thời lượng chính khóa và bổ trợ, nhằm đáp ứng năng lực, sở thích, nguyện vọng phát triển cá nhân; học sinh tham gia trên cơ sở tự nguyện đăng ký. Hai loại hình không nên bị đánh đồng, bởi việc một nội dung hữu ích không có nghĩa mọi gia đình đều cần chọn nó.
Nguyên tắc tự nguyện cũng đặt giới hạn cho cách trường triển khai: không ép buộc hay áp đặt, không dạy trước chương trình, dạy lại nội dung cốt lõi dưới tên gọi khác, hoặc biến hoạt động thành lớp học thêm trá hình. Kết quả tham gia không được dùng thay kết quả học tập trong chương trình giáo dục phổ thông; khoản thu cũng không được vượt mức thành phố quy định. Phản ánh của phụ huynh cho thấy sức ép có thể phát sinh cả từ lịch học lẫn điều kiện sinh hoạt: một gia đình cho biết con học bốn môn liên kết với tổng chi phí gần 700.000 đồng mỗi tháng. Con số này không nói lên trải nghiệm của mọi nhà, nhưng nhấn mạnh vì sao quyền từ chối và thông tin rõ ràng phải có giá trị thực tế.
Điều phụ huynh nên theo dõi
Ba mô hình trao cho trường sự linh hoạt cần thiết, nhưng linh hoạt chỉ có ích khi đi kèm công khai và lựa chọn thật. Phụ huynh nên kiểm tra hoạt động nào thuộc chương trình tăng cường, hoạt động nào đăng ký theo nhu cầu; hỏi rõ con có thể không tham gia hoặc chọn riêng từng nội dung hay không; đồng thời xem lịch, cách giám sát và kế hoạch đã được công bố đúng hạn chưa. Đây không phải đòi hỏi đứng ngoài nhà trường, mà là cách để hoạt động giáo dục bám sát nhu cầu học sinh và điều kiện từng gia đình.
Kết luận, hướng dẫn của TP.HCM đưa ra ba cách tổ chức chứ không trao quyền biến môn học tích hợp thành nghĩa vụ đồng loạt. Nhà trường cần khảo sát trước, công khai kế hoạch và tôn trọng đăng ký tự nguyện; phụ huynh cần được hỏi về cả việc tham gia lẫn cách sắp xếp. Nếu thiếu những điều kiện đó, lịch học linh hoạt chỉ là thay đổi hình thức, còn mục tiêu đáp ứng nhu cầu người học sẽ khó đạt được.
