Định mức mới cần được cân nhắc từ công việc thực tế
Định mức tiết dạy là số tiết lên lớp mỗi tuần được quy định cho giáo viên, nhưng khối lượng lao động của nghề còn gồm chuẩn bị bài, chấm và nhận xét học sinh, trao đổi với phụ huynh cùng các nhiệm vụ chuyên môn khác. Tuần trước, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất tăng định mức đối với giáo viên phổ thông: tiểu học từ 23 lên 24 tiết, THCS từ 19 lên 20 tiết và THPT từ 17 lên 19 tiết mỗi tuần. Đề xuất nằm trong dự thảo thông tư về chế độ làm việc của giáo viên phổ thông và dự bị đại học, hiện được lấy ý kiến. Bộ cho rằng việc điều chỉnh nhằm phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông 2018, dạy học hai buổi mỗi ngày và yêu cầu ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số. Mục tiêu cập nhật quy định là có cơ sở; nhưng tăng tiết dạy không thể được xem là cách tối ưu năng suất nếu chưa tính đầy đủ phần việc ngoài lớp.
Một tiết trên lớp kéo theo nhiều giờ chuẩn bị
Với 35 tuần thực học, định mức mới đồng nghĩa mỗi giáo viên có thể dạy thêm 35–70 tiết trong một năm so với hiện nay. Giáo viên phản đối không phải vì ngại đổi mới, mà vì tiết đứng lớp chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất trong ngày làm việc. Thầy Nguyễn Cung Hoàng Nam, giáo viên Toán tại một trường THPT ở TP HCM, ước tính mỗi tiết dạy chỉn chu cần 1,5–2 giờ chuẩn bị học liệu, soạn giáo án; ngoài ra, công việc với một lớp còn gồm ra đề, chấm bài, nhận xét, trao đổi với phụ huynh và cập nhật hồ sơ. Với định mức hiện tại 17 tiết, thầy cho rằng tăng hai tiết có thể khiến thời gian lao động chuyên môn của mình tăng thêm 6–7 giờ mỗi tuần. Đây là áp lực giáo viên cần được đánh giá bằng tổng thời gian làm việc, chứ không chỉ bằng số tiết có mặt trên bục giảng.
Chuyển đổi số có thể giúp giảm một số thao tác, nhưng không tự động làm nhẹ khối lượng chuyên môn. Chương trình mới đòi hỏi giáo viên thiết kế hoạt động học tập, phân hóa câu hỏi và lựa chọn cách đánh giá phù hợp; công nghệ cũng đặt ra yêu cầu về năng lực số và học liệu điện tử. Vì thế, lấy năng suất tăng từ công nghệ làm căn cứ tăng định mức mà chưa đo tác động đến thời gian chuẩn bị là lập luận chưa đủ thuyết phục.
Lo thu nhập thực tế giảm, biên chế chịu sức ép
Điều khiến giáo viên lo không chỉ là thêm giờ, mà còn là tiền lương tính trên mỗi giờ lao động thực tế có thể giảm. Theo tính toán được nêu trong các ý kiến về dự thảo, tăng 1–2 tiết có thể làm khối lượng công việc tăng 4–11,8%, trong khi tiền lương tính trên mỗi tiết dạy thực tế giảm 4–10,5%. Đây là lý do việc điều chỉnh định mức cần đi cùng cách tính thu nhập minh bạch, thay vì giả định rằng nhiều tiết hơn đương nhiên đồng nghĩa năng suất cao hơn.
Nỗi lo thứ hai là tăng số tiết trên mỗi người có thể làm giảm nhu cầu tuyển dụng ở một số trường, dù cả nước vẫn thiếu giáo viên. Một phó hiệu trưởng tại TP HCM nêu ví dụ tổ Toán ở trường hơn 2.200 học sinh có thể dư khối lượng tương đương 1,5 giáo viên nếu mỗi người tăng hai tiết mỗi tuần. Lãnh đạo một sở ở miền Trung lưu ý giáo viên dôi dư có thể được điều chuyển đến nơi thiếu, nên tinh giản không nhất thiết đồng nghĩa mất việc. Tuy vậy, điều chuyển chỉ khả thi khi vị trí, môn học và địa bàn phù hợp; cần làm rõ phương án trước khi thay đổi định mức.
Cần công khai căn cứ và đánh giá tác động trước khi chốt
Đề xuất hiện vẫn ở giai đoạn lấy ý kiến, vì vậy bước tiếp theo nên là công bố căn cứ khoa học cho mức tăng, khảo sát thời gian làm việc thực tế và đánh giá riêng tác động đến thu nhập, nhu cầu nhân lực ở từng cấp học. Nếu số tiết tăng trong khi yêu cầu đổi mới phương pháp vẫn còn nguyên, giáo viên có thể khó cân bằng giữa lên lớp và bồi dưỡng chuyên môn. Bộ cũng cần giải thích vì sao chọn mức tăng một hoặc hai tiết, đồng thời nêu rõ cách xử lý tình trạng dôi dư và bảo đảm thu nhập.
Điều chỉnh định mức tiết dạy có thể cần thiết khi quy định hiện hành không còn khớp với tổ chức trường học và yêu cầu chương trình mới. Nhưng tăng tiết dạy chỉ hợp lý khi dữ liệu chứng minh thời gian lao động được tính đúng, chất lượng giảng dạy không bị bào mòn và giáo viên không phải gánh thêm việc với thu nhập thực tế thấp hơn. Nếu thiếu những bảo đảm ấy, một thay đổi nhằm tối ưu hóa hoạt động nhà trường sẽ dễ trở thành áp lực mới cho người đứng lớp.
