Giáo viên sắp dạy thêm 1–2 tiết mỗi tuần: được gì, mất gì?

Tăng định mức tiết dạy: thay đổi nhỏ trên giấy, tác động lớn ngoài lớp học

Tăng định mức tiết dạy là việc điều chỉnh số tiết đứng lớp trung bình mỗi tuần của giáo viên, kéo theo thay đổi toàn bộ khối lượng công việc giáo viên, cách phân bổ 40 giờ làm việc/tuần, mức độ đầu tư cho từng bài dạy và từng học sinh, cũng như áp lực công việc sư phạm và sức khỏe nghề nghiệp của đội ngũ nhà giáo. Dự thảo Thông tư mới về chế độ làm việc đối với giáo viên phổ thông, dự bị đại học đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến, với mục tiêu công khai, công bằng trong phân công nhiệm vụ. Trên lý thuyết, đây là bước điều chỉnh để phản ánh năng lực chuyên môn và tận dụng công nghệ thông tin. Nhưng trong thực tế trường học, mỗi tiết tăng thêm không chỉ là 45 phút trên thời khóa biểu, mà là cả chuỗi công việc chuẩn bị, giảng dạy, chấm bài, phản hồi và hỗ trợ học sinh.

Khối lượng công việc giáo viên: 40 giờ/tuần không chỉ là lên lớp

Dự thảo xác định thời gian làm việc của giáo viên là 40 giờ/tuần, trong đó thời gian giảng dạy trên lớp tối đa không quá 40%, chuẩn bị bài và đánh giá người học tối đa 40%, còn lại tối thiểu 20% cho hoạt động chuyên môn, bồi dưỡng, nghiên cứu và hành chính. Nghe có vẻ hợp lý, nhưng giáo viên cảnh báo rằng nếu tăng định mức tiết dạy mà tổng nhiệm vụ khác không giảm, họ buộc phải rút ngắn thời gian chuẩn bị bài, chấm bài và phản hồi cho từng học sinh. Khối lượng công việc giáo viên vốn đã dày đặc: soạn giáo án, xây dựng học liệu, tổ chức hoạt động trên lớp, kiểm tra mức độ tiếp thu, nhận xét sản phẩm học tập. Khi áp lực công việc sư phạm vượt quá 40 giờ/tuần vì nhiệm vụ ngoài giờ không được ghi nhận đầy đủ, nguy cơ kiệt sức và suy giảm chất lượng giáo dục là rất rõ ràng.

Tiểu học, THCS, THPT: mỗi 1–2 tiết tăng thêm là 70 tiết/năm

Theo dự thảo, giáo viên tiểu học tăng từ 23 lên 24 tiết/tuần, THCS từ 19 lên 20 tiết/tuần, còn THPT tăng mạnh hơn từ 17 lên 19 tiết/tuần. Với 35 tuần thực dạy, định mức cơ bản sẽ tăng thêm 70 tiết/năm học, chưa tính các chế độ giảm định mức và quy đổi. Đây là con số không nhỏ nếu nhìn từ góc độ một giáo viên: 70 tiết nghĩa là thêm hàng chục bài soạn, hàng trăm bài kiểm tra, hàng nghìn nhận xét cho học sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo lý giải việc tăng định mức tiết dạy nhằm phản ánh sự phát triển về năng lực chuyên môn của đội ngũ, đồng thời phát huy lợi thế từ ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số để tối ưu hóa thời gian và năng suất lao động trong nhà trường. Tuy vậy, giáo viên cho rằng công nghệ chỉ hỗ trợ một phần, không thể thay thế thời gian tương tác trực tiếp và đánh giá sâu từng học sinh.

Giảm kiêm nhiệm, điều chỉnh vai trò quản lý: đủ để cân bằng áp lực?

Một điểm tích cực trong dự thảo là chủ trương không bố trí giáo viên kiêm nhiệm các vị trí việc làm hỗ trợ; nếu bắt buộc phải kiêm nhiệm, cơ sở giáo dục phải báo cáo cơ quan quản lý trực tiếp. Đồng thời, dự thảo bỏ quy định giảm định mức tiết dạy đối với giáo viên kiêm nhiệm một số vị trí việc làm khác và bỏ quy đổi khi giáo viên làm ban giám khảo các cuộc thi cấp trường, nhằm cắt giảm công việc hành chính để giáo viên tập trung vào chuyên môn. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, giáo viên tổ trưởng, tổ phó lại cần được giảm tiết nhiều hơn để có thời gian điều phối kế hoạch, sinh hoạt chuyên môn, hỗ trợ đồng nghiệp và theo dõi việc thực hiện nhiệm vụ. Nếu việc giảm tiết cho các vị trí quản lý chuyên môn không đủ, phần việc bị giảm sẽ bị dồn sang giáo viên khác, khiến áp lực công việc sư phạm lan rộng thay vì được giải tỏa.

Chất lượng giáo dục và sức khỏe nghề nghiệp: điều chỉnh phải dựa trên khảo sát thực tế

Cốt lõi của tranh luận quanh tăng định mức tiết dạy là câu hỏi: chất lượng giáo dục có được bảo đảm khi giáo viên phải dạy nhiều hơn nhưng thời gian cho từng bài dạy, từng học sinh bị thu hẹp? Giáo viên đề nghị trước khi điều chỉnh, cần khảo sát khối lượng lao động theo môn học, số lớp, số học sinh và nhiệm vụ kiêm nhiệm, để xác định mức phù hợp với yêu cầu chất lượng và điều kiện đội ngũ. Nếu bố trí đủ thời gian tại trường rồi tiếp tục giao nhiệm vụ phải hoàn thành ngoài giờ, tổng thời gian lao động có thể vượt mức quy định, biến 40 giờ/tuần thành con số hình thức. Kết luận hợp lý lúc này là: tăng định mức tiết dạy chỉ nên thực hiện khi đi kèm giảm thực sự các công việc hành chính, minh bạch quy đổi nhiệm vụ phụ đạo, bồi dưỡng, hướng dẫn học sinh, và bảo đảm giáo viên có đủ thời gian để chuẩn bị, giảng dạy, hỗ trợ học sinh một cách bền vững.