Nhạc cổ điển gặp Jazz: Khi kỷ luật làm bệ phóng cho tự do
Nhạc cổ điển Jazz là cách gọi một xu hướng nghệ sĩ được đào tạo bài bản theo trường phái hàn lâm dùng kỹ năng cổ điển để khám phá, pha trộn và làm mới những thể loại âm nhạc hiện đại như Jazz, Pop hay dân ca phối khí, từ đó tạo nên các ngôn ngữ âm nhạc linh hoạt nhưng vẫn giữ chiều sâu kỹ thuật và tư duy cấu trúc.
Trường hợp của Thạc sĩ – nghệ sĩ piano Trần Lê Trà Thanh là một minh chứng sống động cho con đường giao thoa này. Sau nhiều năm rèn luyện trong môi trường nhạc cổ điển, chị lại chọn bước sang địa hạt Jazz bằng mini album “Biển xanh còn hát”, đồng thời chuyển soạn dân ca Việt Nam cho piano độc tấu. Đây không phải cú “rẽ ngang” bốc đồng, mà là kết quả tự nhiên của một quá trình tích lũy và nhu cầu vượt khỏi khuôn khổ. Việc một nghệ sĩ cổ điển dùng chính nền tảng của mình để bước vào thể loại âm nhạc hiện đại cho thấy ranh giới giữa “hàn lâm” và “đại chúng” đang trở nên mềm dẻo hơn bao giờ hết.
Từ Nhạc viện Tchaikovsky đến Yoko Café: Hành trình không chỉ có Beethoven
Trong giai đoạn 1999-2000, Trà Thanh là du học sinh chuyên ngành Piano tại Nhạc viện mang tên P. I. Tchaikovsky ở Moscow, nơi được xem là cái nôi nhạc cổ điển thế giới. Ít ai ngờ nền tảng hàn lâm nghiêm ngặt đó lại dẫn chị đến Yoko Café – một không gian âm nhạc thân thuộc của Sài Gòn, nơi tiếng đàn Jazz đầy ngẫu hứng của chị từng là “linh hồn” chương trình nhiều năm liền.
Câu chuyện này phá vỡ định kiến rằng nghệ sĩ cổ điển sinh ra chỉ để chơi Beethoven hay Chopin. Chính kỷ luật của những năm đào tạo dài hạn – từ hệ 15 năm ở Nhạc viện TP.HCM đến thời gian tu nghiệp ở Nhạc viện Tchaikovsky – lại trở thành đòn bẩy để chị xử lý những giai điệu Jazz với cấu trúc hòa âm phức tạp, quãng nhảy xa và lối hát ngẫu hứng trong mini album “Biển xanh còn hát”. Thay vì “phản bội” nhạc cổ điển, hành trình này nói lên điều khác: đào tạo hàn lâm không phải cái lồng, mà là bộ khung cơ bắp giúp nghệ sĩ đủ sức chơi đùa với tự do.
Khi dân ca Việt Nam bước lên phím đàn piano
Chiều 8/8 tại TP.HCM, Trà Thanh giới thiệu bộ ba sản phẩm gồm mini album “Biển Xanh Còn Hát”, tập thơ “Mơ, Yêu & Đời” và sách nhạc “Tuyển tập ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho Piano độc tấu”. Trong đó, cuốn sách dân ca piano là phần táo bạo nhất: đưa dân ca Việt Nam lên phím đàn piano mà vẫn giữ trọn hồn từng làn điệu.
Theo chị, thách thức lớn nhất là giữ được “tính chất luyến láy tự do đặc trưng của từng vùng miền”, khi dân ca có nhịp điệu phong phú, lúc nhanh hối hả, lúc chậm rãi êm đềm. Để xử lý, chị nghiên cứu gốc rễ từng làn điệu, giữ nguyên nhịp điệu đặc trưng và dùng kỹ thuật chạy âm giai ngũ cung để phím đàn vừa sang trọng vừa không đánh mất màu sắc truyền thống. Quan trọng hơn, cuốn sách được chia thành 4 chương theo hướng giúp người học dễ tiếp cận, luyện tập piano hằng ngày. Nghĩa là, sự “pha trộn” này không chỉ dành cho nghệ sĩ đỉnh cao, mà còn mở cánh cửa để học sinh, giáo viên phổ thông mang dân ca đến gần hơn với đời sống âm nhạc hàng ngày.
Jazz nhẹ nhàng, dân ca sâu lắng: Tự do sáng tạo nhưng không buông kỹ thuật
Trong mini album “Biển xanh còn hát”, cả 5 ca khúc do Trà Thanh sáng tác mang phong cách Jazz ấm áp, sâu lắng, với những hoài niệm ngọt ngào và chiêm nghiệm về cuộc sống. Chị bị “mê hoặc bởi chất tự do, gợi mở và kích thích sáng tạo của dòng nhạc Piano Jazz” nên luôn lồng ghép yếu tố Jazz vào giai điệu, hòa âm phối khí hoặc lối hát ngẫu hứng của ca sĩ. Đây là một câu trả lời thuyết phục cho câu hỏi: nghệ sĩ cổ điển phải làm gì với thể loại âm nhạc hiện đại.
Điều đáng nói là sự tự do này không hề đánh đổi kỹ thuật. Những giai điệu có melody “trúc trắc”, quãng nhảy xa, cấu trúc tinh vi chỉ có thể đứng vững khi người viết và người chơi có nền tảng cổ điển vững chắc. Nói cách khác, kỷ luật của nhạc cổ điển là khung xương, còn Jazz là không gian để cơ thể âm nhạc đó chuyển động linh hoạt. Đó cũng là lý do xu hướng nghệ sĩ cổ điển tìm đến những thể loại âm nhạc hiện đại không nên bị hiểu là “bỏ hàn lâm theo thị trường”, mà là mở rộng đường biên sáng tạo, đem sự tinh tế hàn lâm vào những dòng chảy âm nhạc gần gũi hơn với công chúng hôm nay.
Từ phòng tập đến lớp học: Ý nghĩa với người học và người nghe
Không dừng ở sản phẩm cá nhân, Trà Thanh rõ ràng nghĩ đến người học. “Tuyển tập ca khúc Việt Nam chuyển soạn cho Piano độc tấu” được thiết kế để người học dễ tiếp cận, thực hành và luyện tập mỗi ngày. Chị mong học viên piano có thể tham khảo, rồi tự chuyển soạn những tác phẩm yêu thích; giáo viên phổ thông có thêm tư liệu để chơi đàn cho học sinh nghe, thay vì chỉ dạy hát hoặc phụ thuộc video trên mạng.
Tác động thực tế là rõ ràng: học sinh có thể biết đến dân ca qua tiếng đàn piano, người học piano tiếp xúc sớm với tinh thần hòa trộn giữa nhạc cổ điển và dân ca, giữa kỷ luật và sáng tạo. Khi một nghệ sĩ cổ điển dùng kỹ năng hàn lâm để làm dân ca piano và Jazz trở nên gần gũi, họ ngầm gửi đi một thông điệp: âm nhạc Việt hoàn toàn có thể bước vào sân chơi quốc tế mà không đánh mất bản sắc, miễn là chúng ta dám phá khuôn nhưng không bỏ gốc. Đó là con đường bền vững hơn mọi “trào lưu” ngắn hạn.
