Từ giọt nước đến ký ức sông Hồng: luận đề của “Những lớp phù sa”
“Những lớp phù sa” là một dự án nghệ thuật đương đại lấy hình tượng sông Hồng và các lớp phù sa làm trung tâm để kể câu chuyện về đất, người và ký ức văn hóa Bắc Bộ, thông qua hành trình của một giọt nước đi từ mây xuống dòng sông và bồi đắp nên đời sống cộng đồng. Ở đó, sông Hồng không chỉ là địa lý mà trở thành “muse” – nguồn cảm hứng để nghệ sĩ soi chiếu lại căn tính vùng châu thổ. Việc chọn mở màn vào tối 2/9 tại Nhà hát Thực hành Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, do chính nhà trường phối hợp cùng Công ty TNHH Sáng tạo nghệ thuật CNA sản xuất, cho thấy tham vọng đặt văn hóa Bắc Bộ vào trung tâm một sân khấu sáng tạo hướng tới khán giả Việt Nam và du khách quốc tế. Đây không phải là vở diễn minh họa truyền thống, mà là tuyên ngôn rằng ký ức sông Hồng có thể đối thoại bình đẳng với ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.
Múa dân gian đương đại và đa phương tiện: khi hình thể dẫn chuyện
Điểm thuyết phục nhất của “Những lớp phù sa” nằm ở cách dùng múa dân gian đương đại làm ngôn ngữ biểu đạt chính, kết hợp với âm nhạc truyền thống, hát ru, hát xẩm, hát văn để cấu trúc nên một không gian biểu diễn đa giác quan. Trên nền đó, ánh sáng, hình ảnh, kỹ xảo và âm thanh vòm không chỉ là kỹ thuật hỗ trợ mà trở thành nhân vật, cùng di chuyển và “dẫn chuyện” như chính dòng nước đang chảy. Sân khấu sáng tạo này cho thấy công nghệ đa phương tiện hoàn toàn có thể nâng đỡ múa dân gian mà không làm nhòa bản sắc. Trái lại, mỗi chuyển động hình thể được phóng chiếu và khuếch đại, khiến khán giả cảm nhận rõ hơn nhịp thở của sông Hồng, nhịp sống của làng quê. Vở diễn vì thế là lời phản biện trước quan điểm cho rằng nghệ thuật truyền thống khó hấp dẫn thế hệ trẻ: vấn đề không nằm ở chất liệu, mà ở cách kể câu chuyện.
Năm hồi diễn và không gian văn hóa Bắc Bộ được bồi đắp
Cấu trúc tác phẩm với 5 hồi Giọt nước – Khởi nguồn; Làng – Nơi sự sống bén rễ; Chợ – Nơi dòng chảy kết nối; Yêu – Nơi sự sống tiếp nối; Hội – Nơi văn hóa thăng hoa, là lựa chọn đầy dụng ý. Từ quy luật hình thành phù sa – những vật chất nhỏ bé được dòng sông mang theo và bồi đắp qua thời gian – ê-kíp xây dựng ẩn dụ cho dòng chảy văn hóa, nơi lịch sử, ký ức, phong tục, tín ngưỡng và nghệ thuật được trao truyền qua nhiều thế hệ. Không gian văn hóa Bắc Bộ hiện lên bằng những hình ảnh cụ thể: làng quê, bến nước, cây đa, con đò, phiên chợ, làng nghề thủ công, cuộc hẹn hò lứa đôi. Chính sự cụ thể này giúp vở diễn tránh rơi vào sự trừu tượng khó gần thường thấy ở một số dự án nghệ thuật đương đại. Khán giả bắt gặp “nhà mình” trên sân khấu, rồi nhận ra những ký ức ấy đang được viết lại bằng một ngôn ngữ mới.
Làng nghề, di sản và vai trò của ê-kíp sáng tạo
Việc đưa gốm, lụa, mây tre đan, sơn mài và nhiều nghề thủ công khác lên sân khấu không phải để “trưng bày” di sản, mà để kể câu chuyện về vùng đất, kỹ nghệ và con người qua đôi tay người thợ. Những chất liệu của làng nghề trở thành nguồn cảm hứng cho cuộc đối thoại giữa nghệ thuật đương đại và truyền thống trên sân khấu. Ở đây, dấu ấn cá nhân của ê-kíp sáng tạo rất rõ. NSND Trần Ly Ly – gương mặt nổi bật của nghệ thuật múa đương đại Việt Nam – tiếp tục phát huy cách đưa chất liệu dân gian vào ngôn ngữ sân khấu hiện đại. Đồng hành là nhạc sĩ Đạt Kìm, người có nhiều năm gắn bó với âm nhạc dân tộc, cùng sự tham gia của Tiến sĩ – nghệ nhân hầu đồng Nguyễn Đức Hiển. Sự kết hợp này tạo nên một tác phẩm “mãn nhãn”, nơi truyền thống không bị đóng khung trong hoài niệm mà được kích hoạt như ký ức sống: luôn có thể chuyển động và biến đổi.
Nhà hát Thực hành và tham vọng xây dựng trải nghiệm văn hóa mới cho Hà Nội
Không gian Nhà hát Thực hành của Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội được chọn làm nơi ra mắt vở diễn tối 2/9 không phải là ngẫu nhiên. Nhà trường đang chủ động mở rộng nơi này từ chỗ chỉ phục vụ đào tạo sang sáng tạo, biểu diễn và kết nối nghệ thuật với công chúng. Định hướng duy trì lịch diễn định kỳ cuối tuần cho “Những lớp phù sa” cho thấy tham vọng góp phần phát triển các sản phẩm nghệ thuật gắn với văn hóa, di sản và du lịch – một mảnh ghép quan trọng của công nghiệp văn hóa Thủ đô. Vở diễn hướng tới cả khán giả Việt Nam lẫn du khách quốc tế, đặc biệt mong muốn tạo thêm một trải nghiệm văn hóa dành cho những người đến thăm Hà Nội. Việc chọn kể câu chuyện bản sắc Việt Nam đúng ngày Quốc khánh bằng những hình ảnh đất, nước, làng quê, nghề truyền thống và ký ức cộng đồng là một tuyên bố đáng nhớ: bản sắc không nằm trong những khẩu hiệu lớn, mà trong những lớp phù sa nhỏ bé được bồi đắp mỗi ngày. Và nếu được đặt lên một sân khấu sáng tạo, những ký ức sông Hồng hoàn toàn có thể trở thành cây cầu kết nối thế hệ mới với truyền thống.
