Thi THPT trên máy tính là gì và vì sao lại bị hoãn?
Thi THPT trên máy tính là phương thức tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông bằng hệ thống máy tính, sử dụng hạ tầng công nghệ, ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm và phần mềm chấm thi tự động nhằm thay thế dần hình thức thi giấy truyền thống, tăng tính linh hoạt, giảm áp lực tổ chức, đồng thời hỗ trợ đánh giá năng lực học sinh chuẩn xác và kịp thời hơn trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục.
Điểm mấu chốt hiện nay là Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã yêu cầu chưa triển khai thí điểm kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính vào năm 2027, dù trước đó Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất lộ trình áp dụng từng phần tại những địa phương đủ điều kiện hạ tầng và nhân lực. Nói cách khác, kỳ thi tốt nghiệp hoãn lại ở dạng thi trên máy tính, chứ không phải dừng cải cách thi nói chung. Quyết định này không phải sự chần chừ với công nghệ, mà là ưu tiên nguyên tắc công bằng thi cử: hoặc triển khai đồng bộ cho mọi thí sinh, hoặc chưa làm. Nếu 2027 có nơi thi trên máy tính, nơi vẫn thi giấy, sự so sánh về độ khó đề, mức độ an toàn, trải nghiệm phòng thi sẽ lập tức dấy lên tranh cãi và làm xói mòn niềm tin xã hội vào kết quả.
Lý do hoãn: Công bằng thi cử quan trọng hơn tốc độ chuyển đổi số
Trong vài năm gần đây, ý tưởng thi THPT trên máy tính đã được bàn thảo từ 2019 và được thử nghiệm ở quy mô khá lớn, với hơn 36.000 học sinh tại 15 tỉnh, thành tham gia cuối năm học vừa qua. Hệ thống được đánh giá là vận hành ổn định và khả thi trong điều kiện thực tế. Nếu chỉ nhìn vào con số, nhiều người sẽ đặt câu hỏi: vì sao vẫn phải hoãn? Tuy nhiên, thi thử trong môi trường kiểm soát tốt khác rất xa một kỳ thi quốc gia có áp lực xã hội, tâm lý và nguy cơ gian lận ở mức cao nhất.
Trước đó, Bộ dự kiến năm 2027 sẽ là giai đoạn chuyển tiếp: thí sinh ở những vùng đủ hạ tầng thi trên máy tính, vùng còn lại thi trên giấy. Chính kịch bản “hai chuẩn” này là điều Phó Thủ tướng bác bỏ, vì đổi mới phương thức thi phải đặt công bằng giữa các thí sinh lên hàng đầu. Thi trên máy tính chỉ được xem xét khi hạ tầng, công nghệ, ngân hàng câu hỏi và khâu tổ chức thi được kiểm chứng an toàn và có thể triển khai đồng bộ. Nói thẳng: nếu không đảm bảo mọi thí sinh bước vào kỳ thi với điều kiện tương đương, thi trên máy tính sẽ từ công cụ hiện đại hóa thành nguồn bất bình đẳng mới.
Kịch bản mới: Thi tốt nghiệp vẫn trên giấy, nhưng kiểm tra trên máy tính tăng tốc
Quyết định không thí điểm thi THPT trên máy tính năm 2027 không đồng nghĩa với việc giáo dục dừng lại ở giấy bút. Thay vì “ném” ngay phương thức mới vào kỳ thi quốc gia, Bộ Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu xây dựng lộ trình thí điểm từng bước trên các hoạt động kiểm tra thường xuyên, thi giữa kỳ, cuối kỳ, khảo sát chất lượng và thi thử. Điều này thực tế hơn rất nhiều: học sinh được làm quen dần, nhà trường kiểm chứng hệ thống, ngân hàng câu hỏi được tích lũy, và lỗi kỹ thuật có thể chỉnh sửa mà không gây hậu quả nặng nề như trong kỳ thi quốc gia.
Về lâu dài, thi THPT trên máy tính vẫn là hướng đi được giữ nguyên, chỉ thay đổi cách tiếp cận: “mở rộng khi điều kiện cho phép, thay vì chạy theo một mốc thời gian cố định”. Đây là quan điểm đáng ủng hộ, vì một kỳ thi quyết định con đường học tập và sự nghiệp của hàng trăm nghìn học sinh không thể biến thành “phòng thử nghiệm” công nghệ. Trong thời gian chờ, việc tăng cường kiểm tra, đánh giá trên máy tính ở trường sẽ là bệ phóng hữu hiệu, giúp thế hệ học sinh đang chuẩn bị thi năm 2027 không bị “tụt hậu số” dù kỳ thi quốc gia vẫn còn ở dạng giấy.
Tác động đến học sinh chuẩn bị thi năm 2027: Nên điều chỉnh chiến lược ra sao?
Với học sinh đang chuẩn bị thi năm 2027, thông điệp quan trọng là: đừng chờ đợi một cuộc “lật trang” thi cử sang máy tính trong một sớm một chiều. Kỳ thi tốt nghiệp hoãn lại việc thi trên máy tính, nên chiến lược ôn tập vẫn cần bám sát hình thức thi giấy truyền thống: kỹ năng làm bài trắc nghiệm nhanh, quản lý thời gian với phiếu trả lời, tâm lý phòng thi đông, quy trình coi thi chặt chẽ. Ở góc độ tâm lý, đây lại là tin tích cực cho nhiều em ở vùng khó khăn hạ tầng, vì nguy cơ bị “lép vế” về thiết bị, đường truyền so với bạn bè thành phố tạm thời được gác lại.
Tuy vậy, việc trường tăng cường kiểm tra định kỳ, thi giữa kỳ và cuối kỳ trên máy tính sẽ khiến học sinh sớm phải thành thạo kỹ năng làm bài trên nền tảng số. Điều hợp lý nhất bây giờ là “song ngữ thi cử”: vừa luyện đề trên giấy cho kỳ thi chính, vừa làm quen với đề trên máy tính trong các bài kiểm tra ở trường. Sự linh hoạt này giúp học sinh không bỡ ngỡ nếu vài năm tới thi THPT trên máy tính được triển khai đồng loạt, đồng thời vẫn đảm bảo đang chơi đúng “luật thi” ở thời điểm hiện tại.
Nhà trường cần làm gì trong giai đoạn “chờ” để không lãng phí chuẩn bị?
Nhiều trường phổ thông những năm qua đã đầu tư mạnh cho hạ tầng công nghệ, phòng máy, phần mềm thi trắc nghiệm, xây dựng ngân hàng câu hỏi… Quyết định hoãn thi THPT trên máy tính dễ gây cảm giác hụt hẫng. Nhưng nếu nhìn đúng, đây không phải là khoản đầu tư “lạc hướng”, mà là nền tảng để nhà trường chủ động chuyển toàn bộ hoạt động kiểm tra định kỳ lên môi trường số, như yêu cầu thí điểm từng bước của Bộ. Vấn đề không phải là có thi trên máy tính ở kỳ thi quốc gia hay không, mà là học sinh có được trải nghiệm đánh giá hiện đại, minh bạch và thường xuyên hay không.
Trong giai đoạn này, nhà trường nên tập trung vào hai trục. Thứ nhất, củng cố an toàn thi cử: kiểm tra hệ thống, quy trình sao cho hạn chế gian lận công nghệ cao, đồng thời phối hợp với các quy định siết chặt, kể cả việc lắp camera ở các khâu có nguy cơ gian lận cao trong thi cử quy mô lớn, hướng tới hoàn thành vào năm 2026. Thứ hai, đầu tư cho năng lực ra đề và chấm điểm trên ngân hàng câu hỏi số. Khi kỳ thi THPT trên máy tính chính thức diễn ra trong tương lai, những trường đã coi kiểm tra trên máy tính là “chuyện thường ngày” từ bây giờ sẽ là những đơn vị ít bị sốc nhất và hỗ trợ học sinh tốt nhất.
