Quyết định hoãn thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: một bước lùi cần thiết
Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính là chủ trương chuyển đổi hình thức kiểm tra tốt nghiệp từ giấy sang môi trường số, sử dụng hạ tầng công nghệ, ngân hàng câu hỏi và phần mềm thi để chấm điểm tự động, tăng tính chuẩn hóa và hỗ trợ giám sát gian lận trong kỳ thi quốc gia quan trọng này. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đã kết luận tại cuộc họp về Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính và các giải pháp phòng, chống gian lận thi cử rằng trước mắt chưa tổ chức thí điểm thi trên máy tính đối với kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2027. Quyết định này được đưa ra sau khi các ý kiến góp ý còn nhiều băn khoăn về tính khả thi, an toàn và đặc biệt là nguyên tắc công bằng giữa các thí sinh. Việc hoãn lại thi THPT số không phải là sự thoái lui khỏi mục tiêu số hóa, mà là một thông điệp rõ ràng: không đánh cược tương lai học sinh vào những thử nghiệm chưa được kiểm chứng đầy đủ.
Vì sao phải dừng thí điểm: công bằng quan trọng hơn tốc độ
Theo kết luận, việc thi tốt nghiệp THPT máy tính phải đặt công bằng giữa các thí sinh là nguyên tắc cao nhất. Nói cách khác, nếu hạ tầng, thiết bị, đường truyền, phòng thi máy tính không thể triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước, thì bất kỳ thí điểm nào cũng có nguy cơ tạo thêm khoảng cách giữa các vùng, giữa trường mạnh và trường yếu. Phó Thủ tướng nhấn mạnh chỉ xem xét tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính khi các điều kiện cần thiết đã được kiểm chứng an toàn và có thể triển khai đồng loạt. Một yếu tố không thể bỏ qua là bối cảnh: yêu cầu siết chặt phòng chống gian lận được đặt ra sau khi kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 xảy ra sai phạm tại một số địa phương như Tuyên Quang, Quảng Trị. "Chuyển đổi số không được phép trở thành cánh cửa mới cho gian lận thi cử" là thông điệp ngầm nhưng rất rõ trong chỉ đạo này.
Lộ trình mới: thi trên máy tính bắt đầu từ kiểm tra thường xuyên
Quyết định hoãn không đồng nghĩa dừng chuẩn bị thi trên máy tính. Ngược lại, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ GD-ĐT xây dựng lộ trình từng bước triển khai thi trên máy tính, trước hết áp dụng trong kiểm tra, đánh giá thường xuyên, giữa kỳ, cuối kỳ, khảo sát chất lượng, thi thử và các kỳ đánh giá phù hợp. Đây là cách tiếp cận “đi từ thấp đến cao”: dùng những bài kiểm tra nhỏ để kiểm chứng công nghệ, hạ tầng kỹ thuật, ngân hàng câu hỏi, năng lực tổ chức và mức độ thích ứng của học sinh trước khi áp dụng cho kỳ thi quốc gia có tính quyết định. Khi các điều kiện đáp ứng yêu cầu, việc thi tốt nghiệp THPT máy tính sẽ chỉ được tổ chức trên toàn quốc, đồng loạt, nhằm bảo đảm công bằng giữa các thí sinh. Cách làm này cho phép hệ thống giáo dục rèn luyện thói quen thi trên máy tính một cách tự nhiên, tránh cú sốc chuyển đổi đột ngột.
Siết chặt gian lận trong kỷ nguyên số: công nghệ không phải “lá bùa”
Bài toán thi tốt nghiệp THPT máy tính không thể tách khỏi bài toán gian lận. Phó Thủ tướng yêu cầu ngay từ đầu năm học, đầu học kỳ và trước các kỳ thi phải quán triệt đầy đủ quy định, hành vi bị cấm, hậu quả và trách nhiệm khi vi phạm. Bộ GD-ĐT được giao rà soát toàn diện các quy chế thi, kiểm tra, đánh giá và quy định pháp luật liên quan để nhận diện các hình thức gian lận mới, nhất là gian lận bằng AI và thiết bị công nghệ cao. Cùng với đó là lộ trình lắp đặt camera giám sát tại các khu vực trọng yếu của các kỳ thi, ưu tiên các kỳ thi quốc gia, kỳ thi quy mô lớn và những khâu có nguy cơ cao, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026. Trong khi Bộ GD-ĐT lo quy chế và hạ tầng, Bộ Công an được giao rà soát chế tài, kể cả xem xét bổ sung xử lý hình sự với hành vi tổ chức gian lận các kỳ thi quan trọng. Công nghệ chỉ phát huy ý nghĩa nếu đi cùng quy tắc rõ ràng và chế tài đủ sức răn đe.
Hoãn để chuẩn bị tốt hơn: chậm mà chắc cho kỳ thi số
Nhìn rộng hơn, việc hoãn lại thi THPT số là một lựa chọn thận trọng nhưng hợp lý. Nếu triển khai nóng vội khi hạ tầng chưa đồng đều, hệ thống giám sát chưa hoàn thiện, ngân hàng câu hỏi và đội ngũ chưa sẵn sàng, kỳ thi số có thể trở thành thí nghiệm rủi ro trên lưng hàng trăm nghìn học sinh. Ngược lại, một lộ trình bài bản – bắt đầu bằng chuẩn bị thi trên máy tính thông qua kiểm tra thường xuyên, tăng cường camera giám sát và siết gian lận bằng pháp lý – sẽ giúp các kỳ thi quốc gia chuyển sang môi trường số với ít cú sốc hơn. Sự kỳ vọng của xã hội vào thi tốt nghiệp THPT máy tính là có thật, nhưng kỳ vọng đó cần đi cùng yêu cầu không nhân nhượng về công bằng, an toàn và minh bạch. Chậm vài năm để xây một nền tảng chắc chắn vẫn đáng giá hơn một bước nhảy liều lĩnh.
