Cầu vượt sông đi bộ: từ công trình giao thông đến không gian sống mới
Cầu vượt sông với tuyến đi bộ độc lập là loại cầu kết hợp dòng xe cơ giới và một lối đi riêng cho người đi bộ, xe đạp, được tách biệt khỏi phần mặt cầu chính, đồng thời gắn kết trực tiếp với các công viên, không gian công cộng ở hai bờ sông, biến hạ tầng giao thông thành điểm đến sinh hoạt, thư giãn và ngắm cảnh cho cộng đồng đô thị. Trong bức tranh đó, cầu Thủ Thiêm 4 của TP.HCM là ví dụ tiêu biểu nhất hiện nay. Đây là một dự án hạ tầng 5000 tỷ đồng với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 5.063 tỷ đồng, sử dụng hoàn toàn vốn ngân sách, vừa được UBND TP.HCM phê duyệt phương án kiến trúc. Theo kế hoạch, công trình sẽ khởi công trong quý IV/2026 và hoàn thành, đưa vào khai thác trong quý IV/2028. Câu hỏi quan trọng không phải là cây cầu trông đẹp đến đâu, mà là nó sẽ thay đổi kết nối giao thông đô thị và chất lượng sống hai bờ sông Sài Gòn như thế nào.
Thiết kế cầu hiện đại: vòm sóng nước và tuyến đi bộ độc lập
Cầu Thủ Thiêm 4 không chỉ là thêm một nhịp bắc qua sông Sài Gòn, mà là một tuyên ngôn về cách thành phố giàu nhất cả nước muốn nhìn hạ tầng như một phần diện mạo đô thị mới. Điểm nhấn của cầu là hệ mái vòm uốn cong, lấy cảm hứng từ những nhịp sóng nước trên sông Sài Gòn. Cầu chính gồm 3 nhịp vòm liên tục dài 85m, 180m và 85m, tổng chiều dài dải vòm khoảng 350m – một tỷ lệ đủ lớn để tạo nên một đường chân trời mới khi nhìn từ quận 7 cũ sang Thủ Thiêm. Phần vòm phía trên cầu được tạo hình thành 4 nhịp sóng, tượng trưng cho 4 “con nước” bán nhật triều trên sông. Đây là kiểu cầu thiết kế hiện đại hiếm gặp ở Việt Nam: hệ vòm thép kết hợp dầm liên hợp thép – bê tông, vừa đảm bảo chịu lực, vừa tạo hình mềm mại gắn với bản sắc sông nước.
Nhưng chi tiết đáng giá nhất lại nằm ở phần cho người đi bộ. Tuyến dành riêng cho người đi bộ và xe đạp được bố trí độc lập, chạy dọc theo hệ vòm chính. Thay vì bị kẹp chung với làn xe tải và ô tô, người đi bộ có một “ban công trên sông” đúng nghĩa: lối đi này nối trực tiếp với các công viên ven sông ở hai đầu cầu, rồi nâng dần độ cao, đạt điểm cao nhất tại giữa vòm, nơi thiết kế một ban công ngắm cảnh cho người dân và du khách quan sát trung tâm thành phố từ trên cao. Ở đây, cầu vượt sông đi bộ không còn là hành lang kỹ thuật mà trở thành không gian công cộng – một tầng đô thị thứ hai lơ lửng trên mặt nước.
Kết nối giao thông đô thị: không chỉ là thêm một cây cầu
Điểm then chốt của cầu Thủ Thiêm 4 là nó xử lý bài toán kết nối giao thông đô thị, chứ không chỉ dừng ở việc “thêm một lối qua sông”. Với tổng chiều dài khoảng 2,16km, trong đó phần cầu chính gần 1,6km, công trình kết nối trực tiếp đường Nguyễn Văn Linh và khu vực cầu Tân Thuận 2 với đường Nguyễn Cơ Thạch ở Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Về mặt tổ chức giao thông, cầu được thiết kế 8 làn xe, gồm 6 làn ô tô và 2 làn hỗn hợp, vận tốc thiết kế 60km/giờ. Theo mô tả, đây sẽ là một trong những tuyến nối trực tiếp giữa khu Nam và khu Đông TP.HCM, bổ sung đáng kể năng lực lưu thông qua sông Sài Gòn. Cầu dẫn phía quận 7 được thiết kế nhiều nhánh, cho phép xe chạy hai chiều và kết nối với các trục Nguyễn Văn Linh, Huỳnh Tấn Phát, cầu Tân Thuận 2 và Nguyễn Tất Thành. Cách tổ chức này quan trọng vì nó phân tán dòng xe, giảm phụ thuộc vào vài trục độc đạo vốn thường xuyên quá tải.
Theo kế hoạch tổng thể, cầu Thủ Thiêm 4 nằm trong nhóm 5 dự án giao thông mà TP.HCM dự kiến khởi công trong quý IV/2026 với tổng vốn khoảng 46.500 tỷ đồng. Đây không phải là một quyết định riêng lẻ, mà là dấu hiệu thành phố chuyển sang giai đoạn “đầu tư mạnh tay cho hạ tầng” nhằm mở thêm trục kết nối và giảm áp lực lên mạng lưới hiện hữu. Khi hoàn thành, cầu sẽ chia sẻ áp lực với các tuyến Tôn Đức Thắng, Nguyễn Tất Thành, cầu Khánh Hội và khu vực Tân Thuận. Nói cách khác, dự án hạ tầng 5000 tỷ này là mảnh ghép quan trọng trong chiến lược tái phân bố dòng xe giữa Nam – Đông – trung tâm, giúp hệ thống giao thông có thêm đường “thoát khí” thay vì tiếp tục phình to trên những tuyến cũ.
Không gian công cộng trên cao: giá trị cộng đồng vượt ra ngoài giao thông
Điểm đáng nói ở cầu Thủ Thiêm 4 là tư duy xem hạ tầng như không gian sống. Hai bên cầu dự kiến bố trí công viên cây xanh và các tiện ích phục vụ cộng đồng. Khi ghép với tuyến đi bộ, xe đạp độc lập, toàn bộ công trình có thể trở thành một “trục công viên treo” nối hai bờ sông, thay vì chỉ là bê tông và thép bắc qua mặt nước. Hệ thống chiếu sáng mỹ thuật đang được nghiên cứu để tạo điểm nhấn ban đêm, mở ra khả năng biến cây cầu thành điểm đến về đêm, tương tự nhiều thành phố sông nước trên thế giới. Theo mô tả từ dự án, không gian ban công ngắm cảnh giữa vòm cho phép người dân và du khách quan sát trung tâm TP.HCM từ trên cao. Đây là chi tiết nhỏ nhưng thể hiện một thay đổi lớn: quyền chiếm lĩnh tầm nhìn thành phố không chỉ thuộc về những tòa tháp đắt đỏ, mà được mở công khai cho công chúng. Nhìn rộng hơn, khi TP.HCM giữ vai trò đầu tàu kinh tế với GRDP bình quân đầu người ước đạt khoảng 8.944–8.994 USD, cao gấp 1,7 lần mức chung cả nước, việc dành phần ngân sách đáng kể cho các công trình kết hợp giao thông và không gian công cộng cho thấy định hướng ưu tiên chất lượng đô thị, chứ không đơn thuần chạy theo tăng trưởng.
Ý nghĩa chiến lược: hạ tầng 5.000 tỷ và tương lai đô thị phía Đông – Nam
Nếu nhìn riêng lẻ, cầu Thủ Thiêm 4 chỉ là một công trình 5.063 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Nhưng đặt vào bối cảnh TP.HCM đang mở rộng không gian đô thị về phía Đông và Nam, nó là một mắt xích chiến lược. Khi hoàn thành, cây cầu này tạo thêm tuyến kết nối trực tiếp giữa khu Nam và khu Đông, giảm áp lực cho các tuyến hiện hữu, đồng thời nâng giá trị kết nối của cả Khu đô thị mới Thủ Thiêm lẫn trục Nguyễn Văn Linh – Huỳnh Tấn Phát. Quan trọng hơn, việc dự án nằm trong nhóm 5 công trình giao thông lớn khởi công cùng thời điểm cho thấy thành phố muốn đi theo hướng “đầu tư theo cụm”, tạo ra mạng lưới mới chứ không chắp vá từng điểm lẻ. Nếu được triển khai đúng tiến độ và giữ trọn chất lượng thiết kế, cầu Thủ Thiêm 4 có thể trở thành mẫu hình cho thế hệ cầu vượt sông đi bộ mới: nơi giao thông, kiến trúc và đời sống cộng đồng gặp nhau trên cùng một công trình. Còn nếu coi đây chỉ là một cây cầu để xe chạy nhanh hơn, thành phố sẽ bỏ lỡ cơ hội biến dòng sông Sài Gòn thành trục không gian công cộng xứng tầm với vai trò đầu tàu kinh tế của mình.
