Từ căn nhà nổi Nhiêu Lộc đến phòng thí nghiệm UAV HERA
Hành trình của TS Lương Việt Quốc là câu chuyện một cậu bé lớn lên trong cảnh nghèo đói cùng cực, từng nhịn đói đến ngất xỉu trên căn nhà nổi chật hẹp, nhưng không từ bỏ ước mơ học tập và cuối cùng trở thành nhà sáng chế drone Việt, chế tạo công nghệ UAV Việt Nam đủ tiêu chuẩn xuất khẩu UAV sang Mỹ và nhiều thị trường khác.
Hơn 10 người thuộc ba thế hệ từng chen chúc trong căn nhà nổi rộng chừng 10 m² trên kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè, nơi cậu bé Quốc năm 10 tuổi bắt đầu lội sông nhặt ve chai, bắt tôm cá để kiếm bữa ăn cho gia đình. Cái đói không phải là hình ảnh lãng mạn hóa của “vượt khó”, mà là những ngày trong nhà không còn đến một cọng rau, một hạt muối, phải gõ cửa hàng xóm để xin. Đó là mặt chìm của tảng băng nghèo đói mà chúng ta hay quên, mỗi khi ca ngợi một trường hợp thành công "vượt lên số phận".
Cái giá của vạch xuất phát thấp: thời gian và những cột mốc đến muộn
Nếu nhiều câu chuyện khởi nghiệp công nghệ được kể như hành trình bứt phá thần tốc, thì hành trình khởi nghiệp công nghệ của TS Lương Việt Quốc là bản đồ của những cột mốc đến muộn. Ông từng nói: “Cái giá lớn nhất tôi phải trả là thời gian”. Khi người khác đã ra thế giới từ tuổi đôi mươi, ông 26 tuổi mới bắt đầu học tiếng Anh từ bảng chữ cái, 37 tuổi mới sang Mỹ học thạc sĩ, gần 44 tuổi mới lấy bằng tiến sĩ và 46 tuổi mới trở về Việt Nam khởi nghiệp trong lĩnh vực UAV.
Đây không phải câu chuyện cổ tích nơi ý chí cá nhân là tất cả. Chính ông nhấn mạnh: nghèo khó có thể khiến một số người bền bỉ, nhưng bản thân cái nghèo luôn là bất lợi rất lớn. Khi toàn bộ tâm trí bị chi phối bởi câu hỏi “Hôm nay sống bằng gì?”, trẻ em nghèo không thể nghĩ xa 5 hay 10 năm. Vì thế, lấy một số ít tấm gương phi thường làm thước đo cho mọi đứa trẻ là bất công: chúng ta đang tôn vinh nghị lực, nhưng vô tình bình thường hóa sự khắc nghiệt của nghèo đói.
Từ nỗi ám ảnh cái đói đến khát vọng không đứa trẻ nào phải lặp lại
Điều khiến câu chuyện của nhà sáng chế drone Việt này đặc biệt không phải chỉ là thành tích xuất khẩu UAV sang Mỹ, mà là cách ông nhìn lại tuổi thơ mình với sự tỉnh táo hiếm có. Ông không tự huyền thoại hóa bản thân, không nói mình thành công vì “cố gắng hơn người khác”, mà thẳng thắn thừa nhận: thành công là kết quả của nhiều yếu tố — nền tảng gia đình, sự giúp đỡ của người khác, cơ hội do chính sách mang lại và nỗ lực cá nhân; thiếu một mắt xích, hành trình đã có thể rẽ sang hướng khác.
Từ ký ức phải nhịn đói đến ngất xỉu rồi lại xuống sông tìm thứ có thể đổi lấy miếng ăn, hay cảnh em trai suýt mất mạng vì ăn vỏ sắn cầm hơi, điều ông mong muốn hôm nay rất rõ ràng: “Tôi chỉ mong đến một ngày không còn đứa trẻ nào phải lớn lên trong cảnh nghèo đói cùng cực như chúng tôi từng trải qua.” Với ông, mục tiêu không phải tạo ra thêm nhiều tấm gương "phi thường", mà là xây dựng một môi trường nơi mọi trẻ em đều có cơ hội học tập và thay đổi số phận, không bị cái đói tước đi thời gian chuẩn bị cho tương lai.
HERA và tham vọng đặt công nghệ UAV Việt Nam lên bản đồ thế giới
Hơn 50 năm sau những ngày sống trên căn nhà nổi, cậu bé nhặt ve chai năm nào trở thành nhà sáng lập kiêm CEO Công ty CP Real-time Robotics, doanh nghiệp chế tạo dòng UAV HERA. HERA không chỉ là sản phẩm thương mại; nó là tuyên ngôn rằng công nghệ UAV Việt Nam có thể bước ra thế giới một cách tự tin. Công ty của ông chế tạo và xuất khẩu UAV HERA sang nhiều nước, trong đó có Mỹ, và ông là người Việt đầu tiên được cấp phép sản xuất máy bay không người lái. Đó là bước đi chiến lược: nếu muốn kinh tế quốc gia bứt phá, chúng ta không thể mãi là "công xưởng giá rẻ" mà phải sở hữu, phát triển và xuất khẩu công nghệ lõi.
Công nghệ UAV mở ra những ứng dụng rộng khắp: nông nghiệp chính xác, quản lý hạ tầng, cứu hộ cứu nạn, logistics. Một quốc gia làm chủ được drone đồng nghĩa có thêm đôi mắt trên bầu trời để giám sát, phân tích và tối ưu mọi hoạt động kinh tế. Hành trình khởi nghiệp công nghệ của TS Quốc vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài câu chuyện cá nhân: nó cho thấy người Việt hoàn toàn có thể tạo ra sản phẩm công nghệ cao cạnh tranh toàn cầu, miễn là có hệ sinh thái hỗ trợ đủ tốt để những đứa trẻ tài năng không phải "đến muộn" chỉ vì xuất phát từ nghèo đói.
Bài học từ một nhà sáng chế drone Việt: Đừng bắt trẻ em phải phi thường
Điểm mạnh nhất trong quan điểm của TS Lương Việt Quốc không nằm ở thành tích, mà ở thông điệp chính sách: một xã hội phát triển không nên đòi hỏi trẻ em phải trở nên phi thường chỉ để có cơ hội đổi đời. Ông nhắc chúng ta rằng mỗi khi tung hô một câu chuyện vượt khó, hãy nhớ phần chìm của tảng băng — rất nhiều trẻ em nghèo cố gắng không kém nhưng vẫn mắc kẹt trong nghèo đói và thất học. Nếu chỉ kể những câu chuyện thành công như minh chứng cho nghị lực, người lớn có thể bị cám dỗ trách móc thế hệ của mình, thay vì nhìn thẳng vào cấu trúc bất bình đẳng đang hạn chế cơ hội.
Điều ông hướng tới là một tương lai nơi công nghệ UAV Việt Nam, cùng những lĩnh vực công nghệ khác, tạo ra giá trị đủ lớn để nuôi dưỡng một hệ thống học bổng, chính sách, cơ hội cho trẻ em nghèo. Ông từng chia sẻ hy vọng một ngày có thể lập quỹ học bổng hỗ trợ các em tiếp tục đến trường. Đó là kết luận giản dị nhưng mạnh mẽ: thay vì mong đợi những đứa trẻ phi thường, chúng ta phải xây dựng một xã hội bình thường đến mức không ai bị buộc phải trả giá bằng "những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời" chỉ để thoát khỏi cái đói.
