Từ đơn hàng quốc tế đến năng lực cạnh tranh
UAV, hay thiết bị bay không người lái, là phương tiện có thể vận hành từ xa hoặc tự hành, phục vụ các nhiệm vụ như vận chuyển, khảo sát và giám sát. Những bước tiến gần đây cho thấy UAV Việt Nam bắt đầu chen sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, nhưng chưa thể xem vài hợp đồng là bằng chứng ngành đã thành cường quốc.
Tháng 8/2025, CT UAV ký thỏa thuận cung ứng 5.000 UAV theo hình thức OEM cho đối tác Hàn Quốc Airbility. Đây là dòng vận tải hạng nặng, tải trọng 60–300 kg; doanh nghiệp công bố tỷ lệ nội địa hóa lên tới 85%. Đơn hàng là tín hiệu thương mại đáng kể, song hình thức OEM cũng đặt ra câu hỏi về mức độ doanh nghiệp làm chủ thiết kế, công nghệ cốt lõi và thương hiệu trong sản phẩm cuối.
Một dấu mốc khác đến từ Realtime Robotics (RtR): theo nội dung trình bày của lãnh đạo doanh nghiệp, ngày 22/6/2026, dòng Hera sản xuất tại Việt Nam được phía Mỹ chấp thuận nhập khẩu, trở thành ngoại lệ đầu tiên tại châu Á. Đây là bằng chứng về khả năng tiếp cận một thị trường có yêu cầu cao, không phải giấy chứng nhận cho toàn ngành. Sức bật của xuất khẩu UAV sẽ được đánh giá tốt hơn qua đơn hàng lặp lại, tiêu chuẩn đạt được và phần giá trị công nghệ thực sự do doanh nghiệp trong nước nắm giữ.
Nhà máy ở Mỹ và bài toán sản xuất có chiều sâu
Ngày 21/9/2026, liên doanh giữa CT UAV và TJ Aerospace khánh thành nhà máy lắp ráp tại Garden Grove, California. Khi vận hành đầy đủ, cơ sở này đặt mục tiêu đưa ra thị trường hơn 100 UAV mỗi ngày, từ drone đến phương tiện bay điện cất, hạ cánh thẳng đứng (eVTOL). Hiện diện sản xuất tại Mỹ có thể giúp doanh nghiệp gần khách hàng và đối tác hơn; tuy nhiên, công suất mục tiêu không đồng nghĩa với sản lượng đã đạt, càng không tự chứng minh mức độ làm chủ công nghệ.
Trong nước, một tuyến bay thương mại thường xuyên vượt biển từ Cần Giờ đến Vũng Tàu đã được triển khai từ tháng 2/2026 với sự phối hợp của GASCO-LAE, Vietnam Post và CT UAV. UAV chở kiện hàng 2 kg qua quãng đường hơn 12 km trong khoảng 15 phút. Đây là ví dụ hữu ích hơn một màn trình diễn: thiết bị được đặt vào một tác vụ logistics cụ thể, nơi thời gian, độ an toàn và khả năng vận hành ổn định có thể được kiểm chứng.
Thách thức của sản xuất UAV không dừng ở lắp ráp. Mục tiêu nội địa hóa trên 85% vào năm 2045 đòi hỏi năng lực thiết kế tổng thể và làm chủ các mắt xích quyết định như điều khiển, định vị, dẫn đường, phần mềm và linh kiện thiết yếu. Doanh nghiệp không nhất thiết phải tự làm mọi bộ phận, nhưng cần giảm phụ thuộc ở những khâu có giá trị cao, đồng thời chứng minh được chất lượng qua khai thác thực tế.
AI trên UAV phải giải quyết việc cụ thể
Phần cứng đưa UAV lên trời; phần mềm và AI quyết định thiết bị nhận biết, lựa chọn và thực hiện nhiệm vụ ra sao. Tháng 8/2026, FPT và doanh nghiệp công nghệ Hàn Quốc NARMA ký hợp tác nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa AF100, mẫu UAV điện hai rotor nghiêng. NARMA phụ trách nền tảng eVTOL, còn FPT tham gia tích hợp AI nhúng, phần mềm bay tự hành và công nghệ phát hiện, tránh chướng ngại vật.
Giai đoạn đầu tập trung hoàn thiện máy tính nhiệm vụ tích hợp AI, có khả năng xử lý dữ liệu cảm biến, nhận diện vật cản và tính toán lộ trình bay. Về dài hạn, hai bên dự kiến khảo sát, đánh giá và từng bước chuyển giao quy trình sản xuất, lắp ráp một số linh kiện phần cứng cho các dòng drone của NARMA tại Việt Nam. Hướng đi kết hợp phần mềm trong nước với phần cứng đối tác có thể rút ngắn thời gian phát triển, nhưng năng lực AI trên UAV chỉ có ý nghĩa khi hệ thống hoạt động an toàn, đáng tin cậy trong điều kiện thực địa.
Giá trị của AI không nằm ở nhãn công nghệ mà ở kết quả: bay tự hành ổn định hơn, tránh va chạm tốt hơn, hoặc hoàn thành nhiệm vụ với ít can thiệp hơn. Nếu không có dữ liệu phù hợp, thử nghiệm nghiêm túc và quy trình đánh giá an toàn, tích hợp AI sẽ dễ dừng ở tuyên bố sản phẩm thay vì lợi thế vận hành.
Tham vọng 2045 cần hệ sinh thái, không chỉ nhà máy
Định hướng từ Nghị quyết 57-NQ/TW đến Kết luận 99-KL/TW đã đặt không gian tầm thấp vào vị trí một lĩnh vực phát triển kinh tế mới, song cũng gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2045, kinh tế không gian tầm thấp trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, đóng góp khoảng 1,5% GDP; tỷ lệ nội địa hóa các dòng UAV chủ lực đạt trên 85%. Đây là đích đến lớn, không thể suy ra từ một hợp đồng xuất khẩu hay một nhà máy liên doanh.
Muốn tiến gần mục tiêu, cần có quy định phù hợp từng loại hình bay, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, khu thử nghiệm, hệ thống kiểm định và quản lý giao thông không gian tầm thấp. Cùng lúc, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu cần liên kết để phát triển sản phẩm, nhân lực và công nghiệp hỗ trợ. Các ứng dụng ban đầu nên nhắm vào nhu cầu rõ ràng như nông nghiệp, khảo sát bản đồ, kiểm tra đường dây điện, giám sát hạ tầng, ứng phó thiên tai, cứu hộ và vận chuyển y tế trên tuyến phù hợp.
Những đơn hàng, cơ sở sản xuất và hợp tác AI đang mở một cánh cửa có thật cho UAV Việt Nam. Nhưng thước đo cuối cùng không phải số lượng thông cáo hay công suất dự kiến: đó là sản phẩm được dùng thường xuyên, giải quyết nhu cầu cụ thể, tạo giá trị kinh tế đo được và vận hành an toàn. Xuất khẩu UAV là bước tiến; xây dựng được năng lực công nghệ, thị trường dịch vụ và hệ sinh thái trong nước mới là con đường để biến tham vọng thành sức cạnh tranh bền vững.
