Trường học vùng biên giới: khi hạ tầng giáo dục trở thành chiến lược phát triển
Trường học vùng biên giới là hệ thống các cơ sở giáo dục, đặc biệt là trường phổ thông nội trú liên cấp, được xây dựng đồng bộ về hạ tầng, chỗ ở, nhà ăn và khu sinh hoạt, nhằm bảo đảm học sinh vùng sâu, vùng xa, khu vực biên cương được tiếp cận dịch vụ giáo dục tương đương với học sinh ở đồng bằng và đô thị. Không chỉ là nơi dạy chữ, những ngôi trường này còn là trung tâm văn hóa, sinh hoạt cộng đồng, góp phần gắn kết người dân với đường biên, cột mốc và tạo nguồn nhân lực cho địa phương.
Điểm mấu chốt cần nói thẳng: đây không phải vài công trình lẻ tẻ, mà là một chiến lược có tính hệ thống. Ngày 18/7/2025, Bộ Chính trị quyết định đầu tư xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tại 248 xã biên giới đất liền. Việc xây dựng trường biên giới được xác định là “nhiệm vụ chính trị quan trọng, cấp bách”, giúp bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục và tạo nguồn cán bộ ngay từ chính các bản làng vùng biên. Nếu trước đây, hạ tầng giáo dục nông thôn chỉ đủ mức tối thiểu, thì nay các địa phương đang được bổ sung cả phòng học, thư viện, khu nội trú đồng bộ, hướng tới một mặt bằng mới về chất lượng.
Từ nghị quyết đến lớp học: 108 trường mới và những cánh cửa vừa mở
Điều đáng bàn là tốc độ triển khai. Sau khi các dự án xây dựng trường biên giới đồng loạt khởi công ngày 9/11/2025, đã có 108 trường thuộc giai đoạn 1 được đưa vào sử dụng từ năm học 2026-2027, bổ sung 4.396 phòng học và 102 thư viện, bảo đảm điều kiện học tập cho gần 113.000 học sinh vùng biên giới. Đây là những con số cho thấy quyết sách không dừng ở văn bản, mà đã biến thành những dãy nhà, sân trường, phòng thí nghiệm hiện hữu.
Ngày 5/9/2026, cùng với hàng triệu học sinh trong cả nước, học sinh ở các xã biên giới bước vào một ngày khai trường rất khác: đó cũng là ngày các trường phổ thông nội trú liên cấp giai đoạn 1 được khánh thành, bàn giao và đưa vào sử dụng. Nói cách khác, mỗi lễ khai giảng là một lễ bàn giao hạ tầng giáo dục nông thôn mới. Cánh cổng trường mở ra, các em không chỉ thấy phòng học sáng sủa, khu nội trú và nhà ăn, mà còn thấy sự hiện diện cụ thể của chính sách, của sự quan tâm từ trung ương đến địa phương dành cho những vùng lâu nay bị xem là “vùng trũng” của giáo dục.
Trường nội trú Lào Cai và Lai Châu: hai minh chứng sống cho một tầm nhìn
Nếu muốn hiểu hạ tầng giáo dục mới thay đổi cuộc sống thế nào, hãy nhìn vào những trường nội trú cụ thể. Ở Lào Cai, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mường Khương là một trong 4 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới của tỉnh được đưa vào sử dụng trong năm học 2026-2027. Công trình khởi công tháng 11/2025 trên khu đất khoảng 49.600m2 với tổng kinh phí 257 tỷ đồng, nay đã trở thành nơi học tập, ăn ở, sinh hoạt cho gần 1.000 học sinh trong năm học đầu tiên.
Không chỉ vậy, đây còn là một trường học vùng biên giới tiêu biểu cho cách làm mới: toàn bộ khuôn viên gần 5 ha được đầu tư đồng bộ cho dạy học và nội trú, giúp học sinh – đa phần là con em người Mông, Dao, Tày, Giáy, Tu Dí – có điều kiện thuận lợi hơn để học tập, rèn luyện. Một câu nói đáng ghi lại là: “Năm học 2026-2027, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Mường Khương có quy mô 28 lớp với gần 980 học sinh”. Điều đó cho thấy quy mô và tham vọng của các dự án trường nội trú Lào Cai, khi nhà trường không còn là điểm lẻ mà là trung tâm tiếp nhận, nuôi dưỡng nhân tài vùng biên.
Ngôi trường biên giới đầu tiên ở Lai Châu: hơn cả một công trình đẹp giữa núi rừng
Tại Lai Châu, Trường Phổ thông dân tộc nội trú liên cấp Tiểu học và THCS PETROVIETNAM – Phong Thổ là ngôi trường biên giới đầu tiên hoàn thành theo chủ trương phát triển giáo dục vùng biên của Đảng và Nhà nước. Được khởi công ngày 19/8/2025 với tổng mức đầu tư 280 tỷ đồng, trong đó phần lớn do một doanh nghiệp lớn tài trợ, công trình kịp hoàn thành 100% khối lượng trước tiến độ chung, để kịp khai giảng năm học 2026-2027.
Ngôi trường này được xây trên diện tích khoảng 6,15 ha, với tổng diện tích sàn 27.098 m², gồm 30 lớp học lý thuyết, 16 phòng học bộ môn, khu nội trú, nhà ăn, nhà đa năng, bể bơi, nhà công vụ giáo viên và các hạng mục phụ trợ. Năm học đầu, trường tuyển 1.050 học sinh, trong đó 860 nội trú và 190 bán trú. Khi một trường học vùng biên giới có thể đáp ứng quy mô học tập và sinh hoạt nội trú cho hơn một nghìn học sinh dân tộc thiểu số, đó không chỉ là chuyện giáo dục; đó là câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi: Nhà nước và xã hội coi trọng tương lai vùng biên đến mức nào. Đáng chú ý, đơn vị tài trợ đang tiếp tục đầu tư trang thiết bị để sớm đưa phòng học STEM vào vận hành, cho thấy tầm nhìn không dừng ở “xây được trường” mà còn là “đưa công nghệ lên biên giới”.
Cơ hội học tập bình đẳng và những bước tiếp theo cho hạ tầng giáo dục nông thôn
Điểm tích cực nhất của chương trình xây dựng trường biên giới là tác động công bằng. Khi Chính phủ xác định đây là nhiệm vụ cấp bách để bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, thu hẹp khoảng cách vùng miền và tạo nguồn cán bộ chất lượng ngay tại địa phương, thì mỗi phòng học, mỗi khu nội trú mới đều mang tính “phá thế” bất lợi lâu nay. Học sinh vùng biên giới không phải vượt quãng đường nguy hiểm để đến những trường tạm bợ, không còn phải chấp nhận chất lượng thấp chỉ vì nơi mình sinh ra. Mỗi gia đình có thể yên tâm hơn khi con em được học tập, ăn ở trong môi trường an toàn, đầy đủ.
Tuy vậy, không nên ảo tưởng rằng vài trăm ngôi trường là đủ. Các nghị quyết đã đặt ra yêu cầu hoàn thành mạng lưới trường phổ thông nội trú tại vùng dân tộc thiểu số, vùng khó khăn và biên giới trước năm 2030. Những ngôi trường đã khánh thành mới là bước khởi đầu; chúng cần tiếp tục được hoàn thiện, mở rộng và nhân lên. Hạ tầng giáo dục nông thôn chỉ phát huy hết ý nghĩa khi đi cùng chương trình đào tạo giáo viên, nội dung học phù hợp, liên kết chặt chẽ với phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Bởi suy cho cùng, đầu tư cho trường học vùng biên chính là đầu tư cho tương lai của vùng biên – cho những lớp học sinh sẽ lớn lên, gắn bó với bản làng, và trở thành lực lượng giữ gìn, phát triển những dải đất nơi “phên dậu” Tổ quốc.
