Mất thính lực đột ngột ở trẻ là gì và vì sao phải coi là cấp cứu?
Mất thính lực đột ngột ở trẻ em là tình trạng sức nghe suy giảm nhanh trong thời gian ngắn, thường trong vài giờ đến vài ngày, khiến trẻ không còn hoặc giảm rõ khả năng phản ứng với âm thanh quen thuộc, khó nghe tiếng nói xung quanh và có thể kèm theo ù tai, cảm giác đầy tai, làm đảo lộn sinh hoạt, giao tiếp và học tập hằng ngày của trẻ.
Điều đáng lo là nhiều phụ huynh vẫn xem nhẹ mất thính lực đột ngột trẻ em, coi đó là “viêm tai nhẹ rồi sẽ khỏi”, trong khi ở góc độ chuyên môn, đây cần được nhìn như một tình huống gần với cấp cứu. Trẻ càng được can thiệp sớm thính lực, khả năng phục hồi càng cao; chậm trễ đồng nghĩa với việc chấp nhận nguy cơ tổn thương kéo dài, thậm chí vĩnh viễn. Y học đã cảnh báo, mất nghe kéo dài là một trong ba nguyên nhân hàng đầu dẫn đến suy giảm trí tuệ và Alzheimer do thiếu hụt âm thanh làm thoái hóa neuron vỏ não. Nghĩa là, bỏ lỡ “cửa sổ vàng” không chỉ khiến con thiệt thòi trong giao tiếp, mà còn đánh đổi cả sự phát triển não bộ lâu dài.
Trường hợp bé trai 7 tuổi: Lời cảnh báo từ những âm thanh biến mất
Câu chuyện bé trai 7 tuổi ở Đà Nẵng là minh chứng rõ ràng cho mức độ khẩn cấp của mất thính lực đột ngột trẻ em. Sau vài ngày sốt, nghẹt mũi và chảy mũi đục, bé bất ngờ không nghe rõ tiếng bố mẹ gọi, tiếng trên tivi và nghe kém ở cả hai tai. Chỉ trong thời gian ngắn, trẻ gần như không phản ứng với âm thanh xung quanh – đây là dấu hiệu đỏ mà bất kỳ phụ huynh nào cũng phải lập tức hành động, không đợi thêm một ngày nào nữa.
Khi thăm khám, bác sĩ ghi nhận màng nhĩ hai bên sung huyết, hòm nhĩ ứ dịch, thính lực giảm sâu, đặc biệt ở tần số cao, chức năng tế bào lông bị ảnh hưởng. Nói cách khác, đây không còn là viêm tai giữa thông thường, mà là suy giảm thính lực đột ngột cần xử trí khẩn. Trẻ được điều trị tích cực bằng kháng sinh, thuốc chống viêm đường tĩnh mạch và phẫu thuật đặt ống thông khí hai bên để giải áp hòm nhĩ, dẫn lưu dịch. Sau ba ngày, sức nghe bắt đầu phục hồi và đến ngày thứ 10, đo thính lực cho thấy cải thiện rõ, bé trở lại sinh hoạt bình thường và chuẩn bị đi học lại. Câu chuyện này nói thẳng với phụ huynh: hành động sớm có thể cứu lại âm thanh cho con.
Dấu hiệu mất nghe ở trẻ: Im lặng bất thường là tiếng chuông báo động
Trẻ nhỏ hiếm khi tự than “con không nghe rõ”, nên trách nhiệm nhận ra dấu hiệu mất nghe ở trẻ thuộc về người lớn. Bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào trong cách trẻ đáp lại âm thanh đều đáng nghi. Nếu con bỗng không quay lại khi được gọi, không phản ứng với tiếng ồn trước đây vẫn giật mình, hay phải đến gần mới nghe thấy, đó không phải là “lơ đãng” đơn thuần mà có thể là mất thính lực đột ngột trẻ em.
- Thường xuyên hỏi lại, hay nói “hả?”, “gì?” khi trò chuyện.
- Tự tăng âm lượng tivi, điện thoại lớn hơn trước.
- Kêu ù tai, cảm giác đầy tai, bịt tai, đau tai.
- Nói to hơn bình thường, phát âm lệch, học tập sa sút do nghe không rõ trên lớp.
- Trở nên cáu gắt, thu mình vì không theo được câu chuyện.
Không ít phụ huynh gán những biểu hiện này cho “bướng bỉnh”, “nghiện tivi” hay “lười học”, vô tình bỏ lỡ thời điểm vàng can thiệp sớm thính lực cho con. Khi trẻ xuất hiện tình trạng nghe kém đột ngột, bác sĩ khuyến cáo bố mẹ không nên chờ xem có tự khỏi hay không; trẻ cần được đưa đến cơ sở có chuyên khoa tai mũi họng và thính học để đánh giá nguyên nhân và điều trị kịp thời. Đây không phải là chuyện nên để “mai tính”.
Can thiệp sớm thính lực: Mỗi ngày chờ đợi là một phần trăm cơ hội mất đi
Điểm chung trong các khuyến cáo chuyên môn là: với nghe kém đột ngột, thời gian quyết định khả năng phục hồi thính lực trẻ. Trường hợp bé trai 7 tuổi được đưa đi khám sớm, điều trị nội khoa và phẫu thuật kịp thời nên chỉ sau 3 ngày sức nghe đã cải thiện, và đến ngày thứ 10, các tần số cao phục hồi đáng kể, bé nghe tốt hơn và trở lại sinh hoạt bình thường. Nếu gia đình chần chừ thêm vài tuần với hy vọng “tự khỏi”, kết cục có thể hoàn toàn khác.
Ở chiều ngược lại, nhiều người lớn khi nghe kém kéo dài phải dùng máy trợ thính rồi sau đó vẫn không nghe rõ, cuối cùng phải cấy ốc tai điện tử. Trong nhóm 52 bệnh nhân được cấy ốc tai tại một bệnh viện tuyến trung ương, chỉ khoảng 55% có trạng thái tinh thần bình thường, hơn 40% có rối loạn lo âu hoặc trầm cảm và có trường hợp từng có ý định tự tử. Khoảng 65% người bệnh thuộc nhóm trẻ, đang tuổi học tập và lao động. Đây là lời nhắc rõ ràng: khi chậm trễ, phục hồi thính lực trẻ không chỉ khó hơn về chuyên môn mà còn trả giá bằng sức khỏe tâm thần và chất lượng sống lâu dài. Chi phí kỹ thuật cao như cấy ốc tai cũng là rào cản lớn đối với nhiều gia đình, nên càng có lý do để không bỏ lỡ giai đoạn điều trị sớm, ít xâm lấn và ít tốn kém hơn.
Bảo vệ thính giác cho con: Không chỉ là chuyện… bớt ồn
Ngăn mất thính lực đột ngột trẻ em không dừng lại ở việc đưa con đi khám khi đã có vấn đề; đó còn là xây dựng thói quen bảo vệ tai ngay từ nhỏ. Tai trẻ vốn rất nhạy, nhưng lại đang phải sống trong môi trường ngày càng nhiều tiếng ồn: loa đài, âm nhạc lớn, tai nghe, khu vui chơi. Khi tiếp xúc lâu dài với âm thanh trên 80 dB, các tế bào lông trong ốc tai có thể bị tổn thương và khả năng phục hồi rất hạn chế.
Vấn đề là, trong khi nhiều nước đã có chương trình giáo dục sức khỏe thính giác thường xuyên, kiểm soát tiếng ồn và hướng dẫn dùng tai nghe an toàn, thì ở nước ta, công tác này vẫn chưa được chú trọng. Điều đó đặt phụ huynh vào vai trò tuyến phòng thủ đầu tiên. Hãy giới hạn thời gian dùng tai nghe, ưu tiên loa ngoài âm lượng vừa phải, dạy con rời xa nơi quá ồn và đi khám tai mũi họng định kỳ nếu con hay viêm mũi, viêm tai. Bởi một chiếc tai khỏe không chỉ giúp con nghe rõ bài giảng, mà còn giúp não bộ phát triển hài hòa, giảm nguy cơ suy giảm trí tuệ về sau.
