Luật Đầu tư Việt Nam đang được tái thiết như thế nào?
Cải cách Luật Đầu tư Việt Nam hiện được Bộ Tài chính đề xuất theo hướng mở rộng lĩnh vực ưu tiên, tăng linh hoạt hỗ trợ và gắn chặt chính sách ưu đãi nhà đầu tư với kết quả thực hiện cam kết, nhằm chuyển từ mục tiêu thu hút vốn đơn thuần sang lựa chọn dự án có chất lượng, công nghệ và giá trị gia tăng cao.
Điểm cốt lõi của dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 là thay đổi tư duy từ “mời gọi càng nhiều vốn càng tốt” sang “chấp nhận ít vốn hơn nhưng chất lượng cao hơn”. Mục tiêu này bám sát Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIV, gắn kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội, tài chính quốc gia, vay và trả nợ công, đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030 với mục tiêu tăng trưởng “2 con số”. Nói cách khác, Luật Đầu tư Việt Nam đang được dùng như một đòn bẩy chính sách để phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao nhưng vẫn giữ được tính độc lập, tự chủ của nền kinh tế.
Một câu nói có thể trích dẫn là: "Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh".
Ưu đãi nhà đầu tư: Từ “cho trước” sang “hỗ trợ có điều kiện”
Nếu trước đây, chính sách ưu đãi nhà đầu tư thường được “chốt” ngay từ đầu và áp dụng khá cứng nhắc thì dự thảo mới thiết kế lại hoàn toàn logic phân bổ ưu đãi. Với Điều 17 về ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt, quyền lợi của nhà đầu tư sẽ gắn trực tiếp với việc thực hiện cam kết trong suốt vòng đời dự án. Nhà đầu tư muốn hưởng gói ưu đãi vượt trội phải chứng minh được mình đem lại công nghệ, hiệu quả và tác động lan tỏa chứ không chỉ là một con số vốn đăng ký ấn tượng.
Theo dự thảo, nhà đầu tư được hưởng ưu đãi, hỗ trợ đặc biệt phải thực hiện đầy đủ cam kết đã đăng ký, báo cáo định kỳ và cung cấp thông tin theo yêu cầu của cơ quan nhà nước. Nếu cam kết không hoặc chỉ thực hiện một phần, Nhà nước có quyền điều chỉnh, thu hồi một phần hoặc toàn bộ ưu đãi. Nói thẳng, chính sách ưu đãi đầu tư đang chuyển từ “cho trước” sang “hỗ trợ có điều kiện”, lấy hiệu quả thực tế làm thước đo thời gian và mức độ ưu đãi. Đây là bước đi đúng, vì chấm dứt tâm lý “xin – cho” một lần là xong, đồng thời tạo cơ chế kiểm soát hiệu quả mà không cần gia tăng thủ tục hành chính.
Mở rộng lĩnh vực ưu tiên: Đặt cược vào công nghệ và giá trị gia tăng
Tinh thần cải cách pháp luật đầu tư lần này là cắt bớt rào cản không cần thiết và tập trung ưu đãi vào những lĩnh vực có công nghệ giá trị gia tăng cao. Bộ Tài chính nêu rõ định hướng tiếp tục cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, minh bạch và bình đẳng hơn cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân. Thay vì ưu tiên mọi ngành có vốn lớn, danh mục lĩnh vực được hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt được thiết kế lại theo logic “dẫn dắt chuỗi giá trị”.
Danh mục ưu tiên mới mở rộng sang công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến, công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến, công nghiệp xanh, logistics hiện đại, dịch vụ chuỗi cung ứng, dịch vụ tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo có giá trị gia tăng cao; đồng thời bao gồm kho dự trữ năng lượng và dự trữ hàng hóa cho khu vực, quốc tế. Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng lớn, kéo doanh nghiệp nội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, phù hợp với định hướng Nghị quyết 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
Hai tầng ưu tiên: FDI chất lượng cao và doanh nghiệp Việt Nam
Cải cách Luật Đầu tư Việt Nam không chỉ nhắm đến nhà đầu tư nước ngoài mà còn tạo “bệ phóng” cho doanh nghiệp trong nước. Về phía FDI, dự thảo bổ sung khoản 3a Điều 8, cho phép xác định các ngành, nghề mà nhà đầu tư nước ngoài được sở hữu 100% vốn, đồng thời nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường khi cần thiết. Điều này mở thêm không gian để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, nhất là trong lĩnh vực công nghệ, quản trị và mạng lưới thị trường toàn cầu.
Song song, một nhóm chính sách khác nhắm trực tiếp tới doanh nghiệp Việt Nam thông qua hỗ trợ tiếp cận công nghệ và thị trường quốc tế. Các doanh nghiệp thực hiện dự án trong lĩnh vực cốt lõi theo Nghị quyết 10-NQ/TW có thể được vay vốn, hỗ trợ tín dụng từ Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa và Quỹ Đổi mới Công nghệ quốc gia để mua công nghệ hoặc góp vốn, mua cổ phần tại doanh nghiệp nước ngoài. Cách tiếp cận này cho thấy mục tiêu không phải “bán đất cho FDI”, mà là dùng FDI và luật chơi mới để nâng năng lực nội tại của doanh nghiệp Việt Nam.
Rủi ro, giới hạn và những điều không nên lãng mạn hóa
Dù định hướng cải cách pháp luật đầu tư là tích cực, không nên lý tưởng hóa rằng chỉ cần sửa Luật Đầu tư là tự động có dòng vốn chất lượng cao. Trước hết, Luật Đầu tư năm 2025 đã từng quy định hình thức hỗ trợ đầu tư đặc biệt nhưng chưa quy định đầy đủ về đối tượng và cơ chế hỗ trợ cụ thể; điều này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa ý chí chính sách và kỹ thuật lập pháp. Nếu lần sửa đổi này vẫn mơ hồ về tiêu chí và quy trình, ưu đãi có điều kiện rất dễ biến thành “đàm phán từng trường hợp”, thiếu nhất quán.
Dự thảo cũng loại trừ các trường hợp chỉ tổ chức lại doanh nghiệp, góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp, mua lại doanh nghiệp hoặc dự án đang hoạt động khỏi phạm vi ưu đãi đặc biệt để tránh bị lợi dụng cho các giao dịch M&A hoặc tái cấu trúc không làm tăng năng lực sản xuất. Đây là rào chắn cần thiết nhưng cũng làm thu hẹp không gian sáng tạo của các thương vụ mua bán – sáp nhập chiến lược. Cuối cùng, mục tiêu tăng trưởng “2 con số” sẽ tạo áp lực lớn, dễ kéo chính sách quay lại quỹ đạo “chạy theo khối lượng”, nếu thiếu kỷ luật trong thực thi và đánh giá hiệu quả.
