Chuyển đổi số giáo dục: chiếc cầu nối mới cho tri thức vùng cao
Chuyển đổi số giáo dục ở Sơn La là quá trình đưa công nghệ thông tin và hạ tầng số vào mọi hoạt động dạy học, quản lý và học tập, nhằm giúp trường học vùng cao tiếp cận kho học liệu phong phú, thu hẹp khoảng cách tri thức với vùng thuận lợi và tạo cơ hội học tập bình đẳng cho học sinh dù sống ở bản xa hay trung tâm huyện. Tôi cho rằng đây không phải một xu hướng đẹp trên giấy, mà là sự lựa chọn mang tính sống còn cho một tỉnh miền núi còn nhiều điểm trường vùng sâu, vùng xa. Sở GD&ĐT tỉnh Sơn La đã xác định rõ chuyển đổi số là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, thu hẹp khoảng cách giữa vùng cao và đồng bằng, và vì thế tập trung chuyển đổi số để nâng cao chất lượng dạy học trên toàn địa bàn tỉnh.
Chiến lược chuyển đổi số của Sơn La: mục tiêu tham vọng, cách làm cụ thể
Điểm đáng chú ý ở Sơn La là chuyển đổi số giáo dục đi kèm một chiến lược rõ ràng chứ không chỉ là vài phòng máy tính rải rác. Năm 2022, Sở GD&ĐT ban hành Kế hoạch chuyển đổi số ngành đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, với mục tiêu 100% trường phổ thông có kết nối internet băng thông rộng, 100% phòng học được trang bị thiết bị thông minh và 100% cán bộ quản lý, giáo viên đạt chuẩn năng lực công nghệ thông tin theo quy định. Đây là tuyên bố mang tính ràng buộc, thể hiện họ coi công nghệ là hạ tầng cơ bản như điện, nước. Đến nay, hệ thống mạng internet đã phủ sóng 98% các trường, kể cả nhiều điểm trường vùng sâu, vùng xa như các xã biên giới, đi kèm màn hình tivi kết nối wifi, máy tính và máy chiếu từ mầm non đến THPT. Quan điểm “chuyển đổi số không phải là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc” của lãnh đạo ngành giáo dục Sơn La cho thấy họ chấp nhận thay đổi thói quen quản lý và dạy học để đặt học sinh vào trung tâm.
Từ phấn trắng bảng đen đến công nghệ dạy học tại THPT Mai Sơn
Nếu hạ tầng cấp tỉnh là nền móng, thì Trường THPT Mai Sơn là hình mẫu cho cách công nghệ dạy học biến lớp học vùng cao thành không gian học tập hiện đại. Nhà trường nhận thấy tầm quan trọng của chuyển đổi số giáo dục nên đã xây dựng chiến lược riêng, tập trung đầu tư cơ sở vật chất. Đến nay, 100% phòng học được trang bị máy tính, máy chiếu và màn hình thông minh tương tác, cùng một phòng máy gần 100 máy tính để học sinh tra cứu thông tin và tài liệu tham khảo. Theo Hiệu trưởng Trần Thị Nguyên, việc ứng dụng công nghệ không chỉ là bổ sung tiện nghi, mà là cách duy nhất để thu hẹp khoảng cách tri thức giữa vùng cao và vùng thấp, đưa tri thức toàn cầu đến gần hơn với học sinh Mai Sơn. Nhìn vào không khí lớp học với bài giảng điện tử, video, hình ảnh minh họa, có thể thấy rõ: khi trường học vùng cao được tiếp sức bằng công nghệ, cách học của các em thay đổi theo hướng tích cực, chủ động hơn.
Khoảng cách tri thức thu hẹp nhờ lớp học thông minh và học liệu số
Tác động thực sự của chuyển đổi số giáo dục chỉ hiện rõ khi quan sát từng tiết học và từng học sinh. Ở nhiều trường, giáo viên đã chuyển từ lối giảng chép một chiều sang thiết kế bài giảng điện tử, sử dụng phần mềm minh họa bằng hình ảnh, video chân thực để giúp học sinh tích lũy kiến thức hiệu quả hơn, giảm việc học thuộc lòng mệt mỏi. Với các môn khó như Vật lý, Hóa học, Sinh học, giáo viên Mai Sơn dùng mô phỏng, video thí nghiệm để học sinh hình dung hiện tượng vốn khó quan sát. Ngay cả môn Ngữ văn hay Địa lí cũng đổi khác khi học sinh được xem phim tư liệu, bản đồ 3D. Nhờ đó, chất lượng giáo dục ở Mai Sơn đã cải thiện rõ: tỷ lệ học sinh khá, giỏi tăng từ 42% lên hơn 68% trong năm học 2025–2026. Cổng dịch vụ giáo dục số và thư viện điện tử chung toàn tỉnh kết nối với hàng triệu tài liệu, bài giảng điện tử, nguồn học liệu mở, mở ra “thế giới tri thức vô tận” cho học sinh 75 xã, phường, kể cả vùng sâu vùng xa.
Thách thức vùng núi và câu hỏi tiếp theo cho Sơn La
Dù những kết quả ban đầu ở Sơn La rất đáng khích lệ, câu chuyện chuyển đổi số tại trường học vùng cao vẫn chưa thể kết thúc. Địa hình đồi núi rộng, nhiều điểm trường khó khăn khiến hạ tầng số ở một số nơi vẫn yếu; cộng thêm một bộ phận giáo viên lớn tuổi còn hạn chế kỹ năng số và điều kiện thiết bị cá nhân ở nhiều gia đình chưa đồng đều. Ngành giáo dục tỉnh đã phản ứng đúng hướng khi tổ chức tập huấn thường xuyên, xây dựng đội ngũ giáo viên cốt cán về công nghệ thông tin, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, nâng cao chất lượng học liệu số và triển khai mô hình trường học thông minh tại các địa phương. Mục tiêu được đặt ra là đến năm 2030, Sơn La trở thành một trong những tỉnh dẫn đầu vùng Tây Bắc về ứng dụng công nghệ trong giáo dục, tạo nền tảng vững chắc để thế hệ trẻ vùng cao tự tin hội nhập. Như lời khẳng định của Hiệu trưởng Trần Thị Nguyên, nhà trường sẽ tiếp tục đầu tư, nâng cao năng lực đội ngũ và mở rộng cả hình thức học trực tuyến lẫn trực tiếp để mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận nền tảng số trong học tập. Câu hỏi còn lại không phải “có nên chuyển đổi số hay không”, mà là Sơn La sẽ đi nhanh đến đâu và có giữ được trọng tâm là thu hẹp khoảng cách tri thức cho học sinh vùng cao hay không.
