Chuyển đổi số giáo dục và STEM: Hưng Yên chọn bước đi khó nhưng đúng
Chuyển đổi số giáo dục và triển khai giáo dục STEM công nghệ cao tại Hưng Yên là chiến lược dùng dữ liệu, công nghệ số và các mô hình học tập liên ngành để tái thiết cách quản trị trường học, nâng cao chất lượng dạy học và chuẩn bị cho học sinh năng lực khoa học – công nghệ đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế số trong tương lai gần. Điểm đáng chú ý là tỉnh không coi đây là dự án công nghệ đơn lẻ, mà là sự thay đổi tư duy toàn ngành, khởi đầu bằng một hội thảo quy mô lớn nhằm cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57 và 71 của Bộ Chính trị về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giáo dục STEM trong nhà trường. Sự kiện có sự tham gia của Sở GD&ĐT, các tập đoàn công nghệ, chuyên gia và hiệu trưởng tiểu học – tức là hầu hết tác nhân trực tiếp của đổi mới giáo dục Hưng Yên trường học. Quan điểm nổi bật ở đây: nếu không thống nhất nhận thức về chuyển đổi số giáo dục, mọi hạ tầng và thiết bị STEM sẽ dễ biến thành phong trào, thay vì tạo thay đổi thực chất.
Từ trục dữ liệu đến quản trị trường học số: chuyển đổi số phải đo được hiệu quả
Thay vì nói chung chung về công nghệ cao giáo dục, Hưng Yên bắt đầu từ phần khó nhất: dữ liệu và quản trị trường học số. Sở GD&ĐT đã hoàn thành kết nối trục dữ liệu và hệ điều hành quản trị thông minh của ngành với trục dữ liệu của tỉnh, đồng thời đang đồng bộ với cơ sở dữ liệu của Bộ GD&ĐT. Đáng nói hơn, dữ liệu các cơ sở giáo dục tại 104 xã, phường đã được cập nhật lên hệ thống dùng chung, tạo nền tảng cho quản lý, điều hành tập trung. Theo quan điểm của lãnh đạo Sở, “nền tảng của chuyển đổi số là dữ liệu… dữ liệu phải đúng, đủ và được cập nhật thường xuyên”. Điều này thể hiện cách tiếp cận khá tỉnh táo: ưu tiên kỷ luật dữ liệu trước khi nói đến lớp học thông minh. Ở cấp trường, thành quả được cụ thể bằng chữ ký số, mã định danh học sinh, hồ sơ và sổ sách điện tử, thư viện số, hệ thống họp không giấy cùng nhiều nền tảng quản trị thông minh khác. Nếu giáo viên bớt thời gian cho giấy tờ, họ mới có năng lượng đầu tư cho đổi mới phương pháp và giáo dục STEM.
Viettel, Geleximco và hệ sinh thái STEM công nghệ cao: cơ hội lớn đi kèm rủi ro phụ thuộc
Việc mời các tập đoàn công nghệ và doanh nghiệp công nghệ cao tham gia không chỉ là yếu tố kỹ thuật, mà là lựa chọn chiến lược của Hưng Yên. Chuyên gia từ Tập đoàn Công nghiệp – Viễn thông Quân đội cam kết hỗ trợ địa phương xây dựng nền tảng dữ liệu giáo dục thống nhất, phát triển trường học số với đầy đủ các cấu phần từ quản lý nhà trường, học bạ số, tuyển sinh đầu cấp, thư viện điện tử, hệ thống học trực tuyến đến quản lý thiết bị – chất lượng giáo dục trên một hệ sinh thái chung. Đồng thời, Viettel nhấn mạnh việc đưa trí tuệ nhân tạo vào giáo dục một cách thiết thực và bảo đảm an toàn thông tin, an ninh dữ liệu như điều kiện tiên quyết. Đây là điểm cộng, bởi chuyển đổi số giáo dục không thể dựa trên hạ tầng thiếu an toàn. Song song, Geleximco giới thiệu hệ sinh thái giáo dục STEM liên thông từ phổ thông, giáo dục nghề nghiệp đến đại học và thị trường lao động, hướng tới thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và nhu cầu doanh nghiệp, giúp học sinh trải nghiệm công nghệ tiên tiến và thấy rõ lộ trình nghề nghiệp trong các dự án công nghệ cao. Cơ hội là rõ, nhưng nếu nhà trường lệ thuộc quá sâu vào giải pháp “đóng gói” của doanh nghiệp mà không xây được năng lực nội bộ, chuyển đổi số dễ trở thành dịch vụ mua ngoài hơn là năng lực giáo dục lâu dài.
Tiếng nói từ trường học: STEM không phải cứ có robot, AI là xong
Điểm đáng ghi nhận của hội thảo là không né tránh những câu hỏi khó từ thực tiễn trường học. Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hiến Nam đặt vấn đề: dùng robot trí tuệ nhân tạo trong dạy học thế nào để học sinh sáng tạo thay vì thao tác máy móc. Câu hỏi này chạm đúng nỗi lo chung: giáo dục STEM rất dễ biến thành trình diễn thiết bị. PGS.TS Tưởng Duy Hải nhấn mạnh, trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ; điều quan trọng là phù hợp Chương trình GDPT 2018 và đặc điểm tâm sinh lý từng cấp học, “không phải cứ đưa robot vào lớp học là đã thực hiện được STEM”. Các hiệu trưởng khác đề nghị giảm thủ tục hành chính, ưu tiên hồ sơ số để giáo viên có thêm thời gian cho chuyên môn; đồng thời triển khai STEM phù hợp lứa tuổi, ưu tiên trải nghiệm, khám phá, giải quyết vấn đề, tránh chạy theo hình thức hoặc đặt yêu cầu quá cao về sản phẩm. Nhìn từ góc độ quản trị, nếu nhà trường bị áp lực thành tích thiết bị, mô hình STEM sẽ sớm thành phong trào ngắn hạn.
Từ hội thảo đến hành động: Hưng Yên cần lộ trình rõ cho từng trường học
Hội thảo chỉ là điểm khởi đầu; điều quan trọng là Hưng Yên trường học sẽ thay đổi thế nào sau đó. Phó Giám đốc Sở GD&ĐT đề nghị mỗi cơ sở giáo dục rà soát điều kiện thực tế, xây dựng kế hoạch cụ thể để lựa chọn mức độ triển khai chuyển đổi số và giáo dục STEM phù hợp, đồng thời chủ động phản ánh khó khăn để được hướng dẫn, hỗ trợ. Trên nền dữ liệu đã kết nối, Sở đang triển khai kế hoạch xây dựng kho học liệu số từ lớp 1 đến lớp 12 theo bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống, hướng tới nguồn học liệu số dùng chung cho toàn ngành. Một câu nói cho thấy cam kết dài hạn: Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ đồng hành cùng các nhà trường, phối hợp với Viettel và các đơn vị liên quan để hỗ trợ tối đa về chuyên môn, hạ tầng và giải pháp công nghệ, nhằm tạo môi trường học tập tốt nhất cho học sinh. Tuy nhiên, để lời hứa thành hiện thực, lộ trình cần gắn được các tiêu chí rất cụ thể – từ giảm giờ giấy tờ cho giáo viên, tỷ lệ lớp học dùng học liệu số, đến số chủ đề STEM liên môn gắn với bài học. Nếu Hưng Yên giữ được kỷ luật dữ liệu, lắng nghe tiếng nói giáo viên và coi STEM là đổi mới phương pháp chứ không phải cuộc trình diễn công nghệ, tỉnh có cơ hội trở thành một hình mẫu thực chất về chuyển đổi số giáo dục.
