Di sản âm nhạc Việt: Ngọn lửa chỉ sống khi có người giữ
Di sản âm nhạc Việt là tổng hòa những dòng nhạc, làn điệu và ký ức tập thể được cộng đồng gìn giữ, truyền dạy và làm mới qua nhiều thế hệ, trong đó mỗi cá nhân – từ nghệ sĩ chuyên nghiệp đến người dân bình thường – đều đóng vai trò người mang lửa sống động. Trong bối cảnh đời sống giải trí thay đổi chóng mặt, câu hỏi quan trọng không phải là di sản có còn hay mất, mà là ai đang chủ động gánh vác việc truyền nối ấy. Nhìn vào hành trình của NSND Tạ Minh Tâm với âm nhạc cách mạng và câu chuyện ba thế hệ người Tày gìn giữ hát Then truyền thống, có thể thấy rõ: di sản không tự tồn tại, nó cần những giọng ca biết chấp nhận vất vả, đi ngược lại xu hướng dễ dãi để âm nhạc cũ bước tiếp trong đời sống mới.
NSND Tạ Minh Tâm: Khi sân khấu và giảng đường gặp nhau
Âm nhạc cách mạng vẫn luôn có sức sống bền bỉ, và những năm gần đây chứng kiến sự trở lại mạnh mẽ của dòng nhạc này. Điều đó không xảy ra tự nhiên: nó gắn với những nghệ sĩ kiên trì như NSND Tạ Minh Tâm, người không chỉ đứng trên sân khấu mà còn bước vào giảng đường để đào tạo ca sĩ trẻ. Ông nhìn thấy rằng sự yêu mến của công chúng với các ca khúc cách mạng bắt nguồn từ nhu cầu tìm về giá trị văn hóa, lịch sử và tinh thần dân tộc. Vì thế, ông chủ trương làm mới tác phẩm bằng cách thể hiện phù hợp thời đại, nhưng vẫn giữ cốt lõi của âm nhạc Việt, để các ca khúc mang tính lịch sử tiếp tục sống trong đời sống đương đại. Ở đây, đào tạo không chỉ là dạy kỹ thuật, mà là truyền cho học trò thái độ tôn trọng di sản âm nhạc Việt ngay giữa dòng chảy giải trí ngắn hạn.
Từ lớp học đến sân khấu: Đào tạo ca sĩ trẻ như một hành động gìn giữ di sản
Điều đáng nói ở NSND Tạ Minh Tâm là ông kết hợp sự nghiệp ca hát với công tác đào tạo thanh nhạc nhiều năm liền. Trong mắt ông, kiến thức học đường là điều kiện cần, nhưng trải nghiệm nghề nghiệp mới giúp người nghệ sĩ trưởng thành và khẳng định bản lĩnh trên sân khấu. Quan điểm này thẳng thắn: nếu ca sĩ trẻ chỉ chăm chăm vào kỹ thuật hay độ nổi tiếng, mà thiếu va chạm với đời sống, họ khó có thể mang âm nhạc cách mạng đến gần khán giả hôm nay. Ông khuyến khích giới trẻ chủ động trau dồi kỹ năng, tích lũy vốn sống, thử sức ở nhiều môi trường khác nhau. Đó không chỉ là chiến lược nghề nghiệp, mà là một hình thức bảo vệ di sản âm nhạc Việt: đào tạo ca sĩ trẻ để họ trở thành những cầu nối mới, biết sáng tạo nhưng không bẻ gãy mạch truyền thống.
Nhịp Then nối ba thế hệ: Di sản sống trong ngôi nhà sàn
Nếu trong nhà trường, di sản được truyền bằng giáo trình, thì ở thôn Mác Hạ, xã Tân Trịnh, di sản hát Then truyền thống được trao bằng những buổi quây quần trong ngôi nhà sàn. Mỗi lần gia đình nghệ nhân Vãi Văn Tới sum họp, tiếng đàn tính lại ngân lên hòa cùng câu hát Then. Ông Tới – người lớn lên trong tiếng đàn của ông nội – đã trở thành hạt nhân văn nghệ địa phương, nhưng điều khiến ông tự hào nhất là con trai tiếp tục gìn giữ tiếng đàn của cha ông. Anh Vãi Văn Huyện sinh năm 1993 lớn lên trong lời hát Then của cha, từ những câu hát ru đến các làn điệu Then cổ mà anh được cha chỉ dạy. Tình yêu đó thôi thúc anh tìm học thêm đàn tính hiện đại với kỹ thuật bấm nốt, tham gia liên hoan hát Then và biểu diễn ở nhiều chương trình, đem âm nhạc dân gian của dân tộc mình đến với cộng đồng.
Khi em bé cầm chuông hát Then: Cầu nối giữa các thế hệ
Điểm xúc động nhất trong câu chuyện di sản này không phải là những sân khấu lớn, mà là hình ảnh bé Vãi Tuệ Nhi sinh năm 2020 cầm chiếc chuông nhỏ, đứng cạnh bố, lắc nhịp và cất tiếng hát theo mỗi khi tiếng đàn tính cất lên. Dù chưa nói sõi tiếng Tày, em đã nghe, hiểu nội dung nhiều bài Then quen thuộc và thuộc vài làn điệu. Sự hồn nhiên của em – đôi khi quên lời, nhìn bố rồi mỉm cười hát tiếp – khiến khán giả tán thưởng, nhưng quan trọng hơn, nó cho thấy di sản được nuôi dưỡng tự nhiên trong gia đình. Trong mái nhà ấy, tiếng Then vẫn được gìn giữ, tiếp nối từ người ông đến người cha rồi truyền sang cô cháu gái nhỏ. Những giai điệu gắn liền với năm tháng, dù là âm nhạc cách mạng hay hát Then, đang trở thành cầu nối mềm mại giữa các thế hệ, để mỗi người – dù là khán giả hay nghệ sĩ – đều tìm thấy mình trong dòng chảy chung của di sản âm nhạc Việt.
