Kem chống nắng giả: mối đe dọa sức khỏe bị xem nhẹ
Kem chống nắng giả và kem chống nắng không đạt tiêu chuẩn SPF là những sản phẩm được bán như đồ bảo vệ da nhưng lại không bảo đảm khả năng ngăn tia cực tím, thậm chí chứa thành phần bị cấm hoặc gây rối loạn nội tiết, biến chúng thành mỹ phẩm không an toàn có nguy cơ gây hại trực tiếp cho sức khỏe người dùng. Trong một loạt thử nghiệm với 10 sản phẩm kem chống nắng từng được bày bán trên các nền tảng thương mại điện tử lớn, không có sản phẩm nào đạt đầy đủ yêu cầu an toàn và hiệu quả quảng cáo. Khi một sản phẩm được dán nhãn SPF cao, người dùng dễ tin tưởng và ở lâu ngoài nắng, nhưng thực tế lớp “bảo vệ” đó có thể gần như bằng không. Vấn đề không chỉ là thất vọng về chất lượng; đây là một rủi ro sức khỏe nghiêm trọng đang bị che giấu dưới vỏ bọc giá rẻ và khuyến mãi.
Temu, Shein, AliExpress: vì sao người dùng phải cảnh giác?
Khi một hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng Pháp kiểm tra 10 loại kem chống nắng từng được bán trên Temu, Shein và AliExpress, 9 sản phẩm không đáp ứng quy định hoặc không bảo đảm khả năng chống nắng như quảng cáo. Ba sản phẩm bị loại ngay lập tức vì chứa thành phần đã bị cấm lưu hành tại Liên minh châu Âu từ ngày 1-5, minh chứng rõ ràng cho tình trạng mỹ phẩm không an toàn len lỏi trên các nền tảng này. Trong bảy sản phẩm còn lại, sáu không đạt chỉ số chống nắng ghi trên nhãn, bốn gần như không có khả năng ngăn tia UV. Sản phẩm duy nhất đạt mức bảo vệ như công bố lại chứa một chất bị nghi gây rối loạn hormone estrogen và ảnh hưởng tuyến giáp. Theo Que Choisir Ensemble, vụ việc này cho thấy các nền tảng thương mại điện tử vẫn chưa kiểm soát hiệu quả chất lượng và sự phù hợp của sản phẩm được bày bán.
Tiêu chuẩn SPF và vai trò của kiểm nghiệm quốc tế
Nếu mặt tối của thị trường là kem chống nắng giả, thì mặt sáng hiếm hoi chính là những đơn vị coi trọng tiêu chuẩn SPF và kiểm nghiệm quốc tế. BIPEA tại Pháp là một tổ chức đánh giá năng lực chuyên kiểm tra độ chính xác phân tích và độ tin cậy của các phòng thí nghiệm doanh nghiệp, trong đó có năng lực đánh giá chỉ số chống nắng SPF. Dựa trên tiêu chuẩn quốc tế ISO23675, BIPEA tổ chức các bài thử với mẫu "mù" dạng lotion không công khai chỉ số SPF, yêu cầu phòng thí nghiệm tự kiểm nghiệm và nộp kết quả. ISO23675 là phương pháp đánh giá SPF phi lâm sàng in vitro, đo khả năng hấp thụ và truyền qua tia UV bằng tấm PMMA trong phòng thí nghiệm, giúp rút ngắn thời gian so với thử nghiệm trên người ISO24444 và không chiếu tia cực tím trực tiếp lên da. Những hệ thống như vậy là nền tảng bắt buộc nếu chúng ta muốn nói đến khái niệm kem chống nắng an toàn gắn với tiêu chuẩn SPF đáng tin cậy, thay vì chỉ là con số trên nhãn.
Khoảng trống kiểm soát trên sàn thương mại điện tử và hệ quả lâu dài
Phản ứng sau cảnh báo cho thấy ngay cả các nền tảng lớn cũng đang chạy theo sự cố: Temu cho biết họ đã gỡ các sản phẩm kem chống nắng bị nêu khỏi nền tảng để kiểm tra và tạm dừng bán sản phẩm tương tự như một biện pháp phòng ngừa. Shein rút các sản phẩm liên quan khỏi hệ thống bán hàng toàn cầu, đồng thời mở rộng rà soát các mặt hàng cùng loại, còn AliExpress thông báo đã gỡ bỏ các sản phẩm ngay sau khi nhận được thông tin cụ thể. Tuy nhiên, đại diện Que Choisir Ensemble cảnh báo các sản phẩm này có thể xuất hiện trở lại dưới tên gọi hoặc nhãn hiệu khác do chưa bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc. Việc các cơ quan EU đưa Temu, Shein và AliExpress vào diện giám sát vì nguy cơ lưu hành sản phẩm không đáp ứng quy định an toàn và phạt Temu 200 triệu euro (gần 230 triệu USD, khoảng ₫5.750.000.000.000) cho thấy đây không còn là lỗi nhỏ mà là một cấu trúc kinh doanh chấp nhận rủi ro an toàn để đổi lấy tăng trưởng.
Kết luận: an toàn chống nắng phải bắt đầu từ hoài nghi
Câu chuyện kem chống nắng giả trên các sàn thương mại điện tử không phải sự cố cá biệt, mà là biểu hiện của một hệ sinh thái ưu tiên tốc độ và giá rẻ hơn là sức khỏe người dùng. Khi ngay cả những sản phẩm đạt mức bảo vệ như công bố vẫn chứa thành phần nghi gây rối loạn nội tiết, khái niệm kem chống nắng an toàn không thể chỉ dựa vào lời quảng cáo hay đánh giá bán hàng. Ngược lại, phía doanh nghiệp nghiêm túc với tiêu chuẩn SPF đang đầu tư vào hệ thống kiểm nghiệm phù hợp chuẩn toàn cầu, như việc áp dụng ISO23675 để tăng tốc độ và độ tin cậy phát triển sản phẩm chăm sóc da chống nắng, hỗ trợ thâm nhập các thị trường nước ngoài. Sự tương phản này cho thấy người tiêu dùng cần coi hoài nghi là lớp bảo vệ đầu tiên: chỉ khi yêu cầu tiêu chuẩn rõ ràng, chấp nhận trả giá cho chất lượng và từ chối mỹ phẩm không an toàn, chúng ta mới buộc thị trường phải tôn trọng làn da và sức khỏe thay vì lợi nhuận ngắn hạn.
