Nhu cầu xanh tăng, nhưng vốn chưa theo kịp
Tài chính xanh là việc huy động và phân bổ vốn cho các hoạt động giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu và tạo lợi ích môi trường có thể đo lường. Nút thắt hiện nay không nằm ở thiếu ý tưởng xanh, mà ở chỗ doanh nghiệp khó biến ý tưởng thành dự án đủ điều kiện nhận vốn. Điều này đáng chú ý trên khắp Đông Nam Á, nơi nhu cầu vốn chuyển đổi xanh tăng nhanh nhưng tín dụng ngân hàng vẫn là kênh chủ đạo.
Ngày 20/10, các tổ chức WUSC, Sarona Asset Management, SNV và New Energy Nexus Vietnam đồng tổ chức diễn đàn về tài chính xanh, khả năng thích ứng ven biển và cơ hội thị trường cho doanh nghiệp tại Đà Nẵng. Sự kiện phản ánh một thực tế: chuyển đổi xanh của doanh nghiệp có ý nghĩa quyết định với cam kết phát thải ròng bằng không của Việt Nam vào năm 2050. Tác động không chỉ dừng ở doanh nghiệp; dự án do WUSC và Sarona thực hiện hướng tới tăng khả năng chống chịu khí hậu cho hơn 90.000 người dễ bị tổn thương, trong đó chú trọng doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, lãnh đạo hoặc hưởng lợi.
Dự án tốt cho môi trường vẫn có thể bị từ chối
Tín dụng ngân hàng vẫn là trụ cột của tài chính xanh Đông Nam Á, nhưng ngân hàng không thể thay thế việc thẩm định khả năng hoàn vốn. Tại Việt Nam, dư nợ tín dụng xanh đạt 828.000 tỷ đồng vào cuối quý I/2026, với 82 tổ chức tín dụng tham gia và mức tăng bình quân trên 20% mỗi năm kể từ năm 2017. Dù vậy, tín dụng xanh vẫn chỉ quanh 4–4,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Tốc độ tăng vì thế chưa đồng nghĩa với việc vốn đã đến được đủ loại dự án.
Muốn vay, doanh nghiệp phải chứng minh đồng thời hiệu quả tài chính, khả năng trả nợ và mức giảm phát thải có thể kiểm chứng; mục tiêu môi trường tốt không tự động làm khoản vay trở nên an toàn. Đây là gánh nặng đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn thường thiếu dữ liệu ESG, hồ sơ đo lường phát thải và nguồn lực thuê đánh giá độc lập. Cách gỡ không phải hạ chuẩn thẩm định, mà giúp doanh nghiệp xây dựng dữ liệu đáng tin cậy, lập kế hoạch dòng tiền thực tế và xác định rõ kết quả môi trường. Nếu thiếu ba điều kiện ấy, tín dụng bền vững dễ chỉ đến với những doanh nghiệp vốn đã đủ năng lực vay.
Tiêu chuẩn ESG có thể mở cửa thị trường trái phiếu
Khung pháp lý rõ ràng có thể giảm bất định cho cả bên phát hành lẫn nhà đầu tư. Quyết định 46/2026/QĐ-TTg, ban hành ngày 17/9/2026, hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng tiêu chuẩn ESG; văn bản có hiệu lực từ ngày 1/11/2026. Một bộ tiêu chí chung giúp hạn chế việc mỗi bên tự diễn giải thế nào là “xanh”, đồng thời tạo cơ sở minh bạch hơn để doanh nghiệp tiếp cận chính sách hỗ trợ và các công cụ huy động vốn.
Trái phiếu xanh có thể kết nối nhu cầu vốn dài hạn của nhà đầu tư tổ chức với hạ tầng và dự án bền vững, nhưng thị trường trong nước còn nhỏ. Năm 2025, trái phiếu xanh phát hành bằng đồng Việt Nam đạt 3.407 tỷ đồng qua năm giao dịch, thấp hơn đáng kể so với năm trước. Vì vậy, tiêu chuẩn ESG chỉ là bước mở đường, không phải bảo đảm phát hành thành công: doanh nghiệp vẫn cần dự án khả thi, công bố thông tin rõ và cơ chế theo dõi việc sử dụng vốn. Nếu thiếu những điều này, chuẩn hóa sẽ dừng ở thủ tục thay vì tạo thêm dòng tiền.
Đa dạng hóa vốn thay vì trông chờ riêng ngân hàng
Giải pháp hợp lý là phối hợp tín dụng với trái phiếu xanh, trái phiếu chuyển đổi, vốn cổ phần, tài chính hỗn hợp, bảo lãnh và cơ chế chia sẻ rủi ro. Mỗi công cụ xử lý một phần điểm nghẽn: vốn cổ phần có thể hấp thụ rủi ro ban đầu, còn bảo lãnh và tài chính hỗn hợp giúp dự án khó vay đáp ứng điều kiện của nhà đầu tư. Với doanh nghiệp, cần chuẩn bị hồ sơ có thể kiểm chứng trước khi tìm vốn; với cơ quan quản lý, cần biến tiêu chuẩn ESG thành hướng dẫn thực hành dễ áp dụng.
Kinh nghiệm khu vực cho thấy có thể xây dựng thị trường theo hướng đó: Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan đã thiết kế bộ phân loại dự án xanh tương thích với bộ phân loại ASEAN; Indonesia còn phát hành sukuk xanh chính phủ ra thị trường quốc tế từ năm 2018. Việt Nam cũng được đề xuất phát hành lô trái phiếu xanh chính phủ nội tệ đầu tiên, đủ quy mô để tạo đường cong lợi suất tham chiếu. Kết luận rất rõ: vốn chuyển đổi xanh không thể chỉ dựa vào ngân hàng. Muốn dòng vốn đi xa hơn, doanh nghiệp cần chứng minh kết quả, còn thị trường phải có nhiều kênh cùng chia sẻ rủi ro.
