Năm trụ cột cần được đo bằng khả năng triển khai
Hợp tác AI Việt Nhật là nỗ lực để Việt Nam và Nhật Bản cùng xây dựng hạ tầng, ứng dụng, nhân lực và cơ chế đầu tư công nghệ, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang lĩnh vực lượng tử. Tại Diễn đàn công tư về hợp tác kinh tế và khoa học công nghệ Việt Nam – Nhật Bản ở Tokyo ngày 9/11, FPT nêu năm trụ cột hợp tác: hạ tầng AI, chuyển đổi AI, đào tạo nhân lực, quỹ đồng sáng tạo và công nghệ lượng tử. Đề xuất này đáng chú ý vì nối tham vọng công nghệ với những lĩnh vực có thể hợp tác cụ thể, thay vì dừng ở lời kêu gọi chung. Tuy nhiên, danh sách chỉ trở thành chiến lược khi có dự án, đối tác chịu trách nhiệm và cơ chế phối hợp giữa chính phủ, trường đại học, doanh nghiệp hai nước. FPT cho rằng tốc độ phát triển của AI tạo cơ hội để hai bên bổ sung thế mạnh và cùng tạo giá trị mới.
Hạ tầng và ứng dụng là phép thử trước mắt
Trụ cột đầu tiên đặt ra một nguyên tắc quan trọng: kết nối AI Factory, dữ liệu và năng lực ứng dụng của hai nước nhưng mỗi bên vẫn làm chủ hạ tầng và dữ liệu của mình. Cách tiếp cận này có thể tạo nền tảng cho hợp tác mà không buộc hai phía từ bỏ quyền kiểm soát dữ liệu. Dẫu vậy, muốn hạ tầng AI tạo ích lợi thực tế, hai bên cần thống nhất cách kết nối và đưa năng lực tính toán vào các bài toán cụ thể. Trụ cột thứ hai hướng thẳng đến chuyển đổi AI trong doanh nghiệp và chuỗi cung ứng ô tô, điện tử, logistics, năng lượng. Đây là lựa chọn thực dụng: thay vì coi AI chỉ là lĩnh vực nghiên cứu, đề xuất gắn công nghệ với hoạt động của những ngành công nghiệp hai nước có thể cùng phát triển. Giá trị của hợp tác sẽ được thể hiện qua khả năng đưa giải pháp vào vận hành, chứ không chỉ qua số lượng sáng kiến.
Nhân lực và vốn quyết định sức bền
Đề xuất đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư AI và lượng tử thành thạo tiếng Nhật cho thấy FPT nhìn nhân lực như một phần của năng lực hợp tác, không phải việc bổ sung sau cùng. Đào tạo nhân lực AI có thêm ngoại ngữ phù hợp có thể giúp đội ngũ kỹ thuật tham gia sâu hơn vào dự án với đối tác Nhật Bản. Nhưng quy mô lớn chỉ có ý nghĩa nếu chương trình gắn với kỹ năng cần thiết, cơ hội thực hành và nhu cầu tuyển dụng. Trụ cột lập Quỹ đồng sáng tạo Việt Nam – Nhật Bản cũng có thể giúp kết nối ý tưởng với dự án; nguồn tin không nêu quy mô vốn hay cơ chế vận hành, nên hiệu quả của quỹ còn phụ thuộc vào cách thiết kế và lựa chọn dự án. FPT hiện có 18 văn phòng, trung tâm phát triển và hơn 5.500 nhân sự tại Nhật Bản; con số này tạo cơ sở hiện diện, nhưng không tự nó bảo đảm các đề xuất sẽ thành kết quả.
MOU về UAV biến tầm nhìn thành việc cụ thể
Hai biên bản ghi nhớ tại diễn đàn tạo điểm tựa thực tế cho chương trình hợp tác rộng hơn. Liên minh Kinh tế tầm thấp Việt Nam (LAEP), do FPT dẫn dắt, ký với Hiệp hội Xúc tiến Đặc khu Chiến lược Quốc gia Kaga nhằm thúc đẩy kinh tế tầm thấp, nghiên cứu cụm công nghiệp và cơ sở sản xuất liên quan tại thành phố Kaga, đồng thời dùng dữ liệu và AI để phát triển mô hình kinh doanh mới. Biên bản với NTT e-Drone Technology tập trung vào nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa UAV; kế hoạch gồm phát triển bộ điều khiển từ xa cho drone, khảo sát thị trường Việt Nam, triển khai dự án thử nghiệm và mở rộng kênh phân phối. Đây là những bước tiếp theo có thể kiểm chứng hơn một tuyên bố hợp tác chung. FPT cũng đặt mục tiêu vào nhóm 13 doanh nghiệp công nghệ thông tin hàng đầu Nhật Bản vào năm 2033; mục tiêu này càng đòi hỏi các thỏa thuận phải chuyển thành sản phẩm và hoạt động cụ thể.
Lượng tử là khoản đầu tư dài hạn
Trong năm trụ cột, công nghệ lượng tử là hướng có tầm nhìn dài hạn nhất và cũng cần sự kiên nhẫn nhất. Đề xuất thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực này, đi cùng đào tạo kỹ sư lượng tử, mở ra khả năng xây dựng nền tảng tri thức chung; nhưng các nguồn hiện chưa nêu dự án, mốc thời gian hay kết quả nghiên cứu cụ thể. Vì thế, hợp tác lượng tử không nên chỉ được nhắc như một biểu tượng về công nghệ tiên tiến. Nó cần được gắn với chương trình nghiên cứu, đào tạo và phối hợp giữa cơ quan nhà nước, đại học và doanh nghiệp. Tổng thể, năm trụ cột của FPT kết hợp hạ tầng, ứng dụng công nghiệp, nhân lực, tài chính và nghiên cứu tương lai. Hướng đi này có logic, còn thành công sẽ phụ thuộc vào kỷ luật triển khai. Các MOU về UAV và kinh tế tầm thấp là bước khởi đầu hữu hình; thước đo cuối cùng vẫn là những hợp tác tạo ra năng lực chung bền vững.
