Từ cảng biển lớn tới tham vọng trung tâm logistics xanh khu vực
Logistics xanh tại Hải Phòng là chiến lược phát triển hạ tầng vận tải và chuỗi cung ứng dựa trên kết nối đa phương thức, tối ưu chi phí và thời gian giao nhận, đồng thời giảm phát thải thông qua ưu tiên vận tải thủy, ven biển và chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch, hướng tới hình thành trung tâm hàng hải và logistics cạnh tranh với các cảng biển Đông Nam Á. Hải Phòng hiện không chỉ gia tăng mạnh về sản lượng hàng hóa mà còn chuyển dịch về chất trong năng lực khai thác, quản trị và kết nối giao thương, cho thấy mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái cảng biển – logistics – đào tạo hàng hải mang tầm quốc tế không còn là khẩu hiệu mà đang được hiện thực hóa bằng những dự án hạ tầng cụ thể và quyết đoán.
Điểm đáng bàn là thành phố không chọn cách mở rộng cảng Hải Phòng theo hướng truyền thống, mà đặt ưu tiên vào logistics xanh và kết nối đa phương thức như một lợi thế cạnh tranh mới. Trong bối cảnh chi phí logistics của Việt Nam còn cao, việc Hải Phòng chủ động tái cấu trúc hạ tầng vận tải, kết nối đường biển – đường thủy nội địa – đường bộ để giảm chi phí và giảm phát thải là bước đi mang tính chiến lược, nhằm thu hẹp khoảng cách với các cảng trung chuyển dẫn đầu trong khu vực như Singapore hay Port Klang. Thay vì chỉ chạy theo năng lực thông qua, thành phố xem năng lực kết nối và tính bền vững của chuỗi logistics là thước đo mới cho sức cạnh tranh.
Hạ tầng vận tải đồng bộ: nền tảng cho kết nối đa phương thức và giảm chi phí
Hải Phòng hiện sở hữu hơn 700 ha kho bãi, với hoạt động dịch vụ logistics tăng trưởng bình quân 20%-23%/năm và đóng góp 13%-15% GRDP thành phố. Con số này cho thấy vai trò của logistics không còn là dịch vụ phụ trợ, mà đã trở thành một trụ cột tăng trưởng. Tuy vậy, hạ tầng logistics và vận tải dù tương đối hoàn chỉnh, chi phí vẫn ở mức cao. Đây chính là điểm nghẽn khiến cảng Hải Phòng phải cạnh tranh vất vả với các cảng biển Đông Nam Á có chuỗi kết nối đa phương thức đã được tối ưu. Việc tăng kết nối, chia sẻ thông tin giữa nhà sản xuất, doanh nghiệp logistics, cảng biển và đơn vị vận tải được coi là giải pháp quan trọng để giảm chi phí và nâng sức cạnh tranh của hàng hóa xuất nhập khẩu. Cùng với đó, sự đầu tư đúng hướng của Nhà nước vào kết cấu hạ tầng cảng biển, và từng bước hoàn thiện kết nối giữa đường thủy, đường bộ và các phương thức vận tải khác đang đặt nền móng cho một mạng lưới hạ tầng vận tải tích hợp, nơi container có thể dịch chuyển liền mạch từ nhà máy tới cầu tàu. Khi chuỗi vận tải được thiết kế như một hệ sinh thái thống nhất, chi phí lưu kho, thời gian chờ, ách tắc trên bộ sẽ bị kéo giảm, mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.
Đáng chú ý, quy hoạch đến năm 2030 dự kiến diện tích đất thương mại, dịch vụ, logistics của Hải Phòng đạt khoảng 1.700-2.000 ha, hướng tới hình thành trung tâm logistics quốc tế Đình Vũ – Cát Hải cùng các trung tâm logistics cấp vùng và chuyên dụng. Đây là bước mở rộng quy mô có tính toán, nhằm tạo "sân sau" đủ lớn cho cụm cảng biển nước sâu, thay vì để cảng hoạt động đơn lẻ. Khi quỹ đất logistics được mở rộng, Hải Phòng có điều kiện thu hút các trung tâm phân phối, kho ngoại quan, dịch vụ giá trị gia tăng ngay cạnh cảng Hải Phòng, giúp giảm thêm các chi phí trung chuyển, rút ngắn thời gian lưu hàng. Ở tầm khu vực, một cảng biển Đông Nam Á muốn giữ vị thế phải có hệ sinh thái logistics đủ chiều sâu, và Hải Phòng đang đi theo đúng quỹ đạo đó.
Logistics xanh: từ lợi thế sông biển tới chiến lược cạnh tranh quốc tế
Nếu Singapore hay Port Klang xây dựng lợi thế từ mạng lưới trung chuyển quốc tế thì Hải Phòng lại có một điểm cộng khác: hệ thống sông ngòi và cảng biển cho phép phát triển mạnh vận tải thủy nội địa và ven biển. Việc chuyển hàng từ đường bộ sang đường thủy không chỉ là bài toán hạ tầng, mà là lựa chọn chiến lược để đi trước trong cuộc chơi logistics xanh. Thực tế khai thác cho thấy một số tuyến vận tải thủy từ Hải Phòng đi Ninh Bình, Hà Tĩnh, Đà Nẵng giúp giảm khoảng 10%-15% chi phí, đồng thời cắt giảm khoảng 70% lượng phát thải CO2 so với vận tải hoàn toàn bằng đường bộ. Đây là những con số đủ sức thuyết phục về hiệu quả kinh tế lẫn môi trường. Không dừng ở chuyển phương thức, doanh nghiệp logistics tại Hải Phòng đang nghiên cứu chuyển đổi sang các phương tiện vận tải sử dụng năng lượng sạch. Hợp tác với Trường Đại học Hàng hải Việt Nam để thí điểm đóng mới các tàu ven biển chạy bằng điện, với năng lực chở từ 550-600 TEU, là một ví dụ. Nếu được triển khai quy mô lớn, đội tàu điện kết hợp với vận tải thủy nội địa sẽ giúp thành phố tiến gần hơn mục tiêu Net Zero theo cam kết tại COP26. Trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng coi trọng dấu chân carbon, việc đi sớm với logistics xanh sẽ giúp cảng Hải Phòng nổi bật hơn trên bản đồ cảng biển Đông Nam Á, thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.
Logistics thân thiện môi trường vì thế không chỉ là câu chuyện trách nhiệm xã hội, mà trở thành đòn bẩy cạnh tranh. Khi các hãng tàu, tập đoàn đa quốc gia phải báo cáo phát thải trong toàn chuỗi, lựa chọn cảng với hạ tầng vận tải xanh giúp họ giảm rủi ro và nâng điểm bền vững. Ở góc độ chính sách, việc Hải Phòng định hướng logistics xanh phù hợp với chiến lược phát triển hàng hải quốc gia, trong đó logistics không thể phát triển bằng mọi giá mà phải giảm phát thải để nâng sức cạnh tranh. Thành phố đang dùng chính lợi thế sông biển của mình để tái định nghĩa vị thế: từ cửa ngõ hàng hải phía Bắc thành mắt xích xanh hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là cách cạnh tranh thông minh với những cảng đã đi trước về quy mô, khi nguồn lực đầu tư không thể so kè nhưng tư duy chiến lược có thể vượt lên.
Cảng nước sâu Lạch Huyện và tham vọng trung tâm hàng hải quốc tế
Hải Phòng đang tập trung huy động mọi nguồn lực, khai thác tối đa lợi thế cảng biển để trở thành trung tâm hàng hải tầm cỡ quốc tế, có sức cạnh tranh toàn cầu. Trọng tâm của chiến lược này chính là khu bến cảng nước sâu Lạch Huyện với 6 bến cảng container hiện đại đã đi vào khai thác đồng bộ, đủ khả năng tiếp nhận an toàn những siêu tàu container trọng tải rất lớn. Nhờ đó, các tuyến hàng hải xuyên đại dương đã tăng mạnh, nâng vị thế cụm cảng Hải Phòng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc đầu tư hoàn thiện các bến cảng nước sâu tại đây không chỉ tạo đột phá về năng lực thông qua hàng hóa cho khu vực phía Bắc, mà còn mở cánh cửa kết nối thẳng hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam tới các thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới, không cần qua các cảng trung chuyển trong khu vực. Theo bảng xếp hạng Chỉ số hiệu suất cảng container (CPPI) năm 2025 do Ngân hàng Thế giới phối hợp với S&P Global Market Intelligence, cụm cảng Hải Phòng đã vươn lên xếp thứ 13 trong số các cảng container có hiệu suất khai thác tốt nhất thế giới, tăng tới 17 bậc so với năm 2024. Tạp chí Lloyd's List cũng ghi nhận cảng biển Hải Phòng ở vị trí 26 trong top 100 cảng container có lưu lượng hàng hóa lớn nhất thế giới, tăng 3 bậc so với năm trước. Những bước tiến này khẳng định rằng chiến lược hiện đại hóa hạ tầng cảng nước sâu, kết hợp với kết nối đa phương thức và chuyển đổi số trong quản lý khai thác là lựa chọn đúng. Cảng Hải Phòng không còn là điểm đến vùng miền, mà đang trở thành mắt xích quan trọng trên bản đồ hàng hải quốc tế.
Sự thăng hạng liên tục của cảng Hải Phòng còn phản ánh hiệu quả phối hợp giữa doanh nghiệp cảng biển, hãng tàu, doanh nghiệp logistics và các đơn vị dịch vụ hàng hải trong việc nâng chất lượng phục vụ. Việc rút ngắn thời gian giải phóng tàu, giảm khâu trung chuyển và mở tuyến trực tiếp tới châu Âu, châu Mỹ không chỉ tiết kiệm thời gian hải hành mà còn tiết kiệm đáng kể chi phí logistics cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đưa thành phố tham gia sâu hơn, chủ động hơn vào mạng lưới hàng hải toàn cầu. Điểm đáng nói là Hải Phòng không tách biệt chiến lược cảng nước sâu với chiến lược logistics xanh; thay vào đó, cảng nước sâu Lạch Huyện được đặt trong một không gian logistics mở rộng, gắn với các trung tâm logistics vùng và chuyên dụng. Khi cảng nước sâu, hạ tầng vận tải và các dự án logistics xanh cùng hướng tới mục tiêu cạnh tranh quốc tế, tham vọng xây dựng một trung tâm hàng hải ngang tầm các cảng biển Đông Nam Á không còn là viễn cảnh xa vời.
Kết luận: Muốn cạnh tranh với Singapore, Hải Phòng phải thắng bằng sự khác biệt
Thành phố Hải Phòng có vị trí đặc biệt quan trọng trong mạng lưới hàng hải và logistics, không chỉ của khu vực phía Bắc mà còn trong kết nối qua biên giới, đặc biệt với các thị trường Đông Nam Á. Nhưng để cạnh tranh với những tên tuổi đã định hình cuộc chơi như Singapore, Port Klang, Hải Phòng không thể chỉ chạy đua về công suất cảng hay số bến nước sâu. Lợi thế khác biệt của thành phố nằm ở khả năng kết hợp hạ tầng vận tải đa phương thức với chiến lược logistics xanh, tận dụng triệt để hệ thống sông ngòi, cảng biển và không gian logistics đang được mở rộng. Theo quy hoạch, đến năm 2030, không gian logistics của Hải Phòng sẽ lớn gấp nhiều lần hiện nay, hướng tới trung tâm logistics quốc tế Đình Vũ – Cát Hải. Nếu đi đến cùng với đội tàu điện, vận tải thủy nội địa, kết nối đường thủy – đường bộ – cảng nước sâu và một hệ sinh thái đào tạo hàng hải hiện đại, cảng Hải Phòng có thể định vị mình như một cảng biển Đông Nam Á mang bản sắc riêng: hiệu quả, chi phí hợp lý và phát thải thấp. Câu hỏi không còn là "Hải Phòng có đuổi kịp Singapore hay không?" mà là "Hải Phòng sẽ chọn bản đồ cạnh tranh nào cho mình?". Và với lựa chọn logistics xanh gắn với kết nối đa phương thức, thành phố đang đặt cược vào một con đường dài hơi nhưng đáng giá.
