Từ bước nhảy vọt sản lượng đến bài toán cạnh tranh khu vực
Hệ sinh thái logistics tích hợp gắn với mô hình cảng thông minh tại Hải Phòng là cách tổ chức hạ tầng giao thông, công nghệ số, quản trị cảng biển và kết nối doanh nghiệp thành một chuỗi dịch vụ logistics liên hoàn, giúp tối ưu thời gian, chi phí vận tải và nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường khu vực và quốc tế. Trong 8 tháng đầu năm, sản lượng hàng hóa qua các cảng Hải Phòng ước đạt 134,34 triệu tấn, vượt xa kịch bản 8 tháng là 115 triệu tấn, tăng 11,74% so với cùng kỳ và hoàn thành 56,2% kế hoạch năm. Đây không phải là kết quả “tự đến” nhờ vị trí địa lý, mà là thành quả của lựa chọn chiến lược: coi công suất và chất lượng dịch vụ cảng là đòn bẩy chính cho cạnh tranh khu vực. Khi cảng Hải Phòng sản lượng tăng hai chữ số, áp lực giữ đà tăng trưởng và khẳng định vai trò cửa ngõ biển phía Bắc càng lớn.
Tối ưu công suất cảng: từ vận hành 24/7 đến cảng cửa ngõ nước sâu
Điểm đáng chú ý là Hải Phòng không tăng sản lượng bằng cách “đốt” hạ tầng, mà bằng cách tối ưu hóa công suất khai thác và chất lượng dịch vụ. Trong kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, Công ty Cổ phần Cảng Hải Phòng vẫn duy trì nhịp độ sản xuất 100% công suất, bảo đảm dòng chảy hàng hóa không bị gián đoạn. Tinh thần vận hành 24/7 này là thông điệp cạnh tranh rất rõ ràng gửi tới chủ hàng và hãng tàu trong khu vực. Ở tầm chiến lược, thành phố tập trung phát huy hiệu quả cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện: đưa các bến mới vào vận hành, tiếp nhận siêu tàu container đi thẳng tuyến bờ Tây Hoa Kỳ và châu Âu, không qua trung chuyển. Điều này vừa tăng sức hút tuyến quốc tế, vừa dịch chuyển dòng hàng từ các cảng lân cận về Hải Phòng, giúp hệ thống cảng biển thành phố tiến gần hơn vị thế trung tâm trung chuyển khu vực. Các biện pháp tối ưu hóa công suất cảng Hải Phòng sản lượng chính là động lực trực tiếp cho hiệu suất tăng mạnh.
Hệ sinh thái logistics tích hợp: chìa khóa mở khóa lợi thế hạ tầng
Hải Phòng có lợi thế hiếm có: là địa phương phía Bắc duy nhất hội tụ đủ 5 phương thức vận tải gồm đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường biển và đường thủy nội địa. Nhưng thành phố không coi đó là đủ. Như các nhà quản lý địa phương nhấn mạnh, lợi thế hạ tầng giao thông vượt trội chỉ thực sự phát huy giá trị khi được vận hành trong một hệ sinh thái logistics tích hợp. Nghĩa là các mắt xích từ cảng biển, hạ tầng hậu cần đến doanh nghiệp sản xuất phải được kết nối bằng dữ liệu, lịch trình và dịch vụ thống nhất. Cảng Container Quốc tế Hateco Hải Phòng có khả năng tiếp nhận đồng thời 2 tàu container lớn nhất thế giới, công suất 2,2 triệu TEU/năm, nhưng chỉ khi gắn với mạng lưới cao tốc, Cảng hàng không quốc tế Cát Bi, tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đang chuẩn bị đầu tư và đường thủy nội địa, năng lực này mới trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực thực sự. Việc thiết lập kênh kết nối trực tiếp giữa chủ hàng, doanh nghiệp cảng, hãng tàu, đơn vị logistics và cơ quan quản lý nhà nước giúp xóa đứt gãy dữ liệu, rút ngắn thời gian giao nhận, tăng ổn định chuỗi cung ứng và từng bước giảm chi phí logistics cho doanh nghiệp.
Cảng thông minh và hợp tác quốc tế: cuộc đua không chỉ là xây thêm cầu bến
Điểm khác biệt trong chiến lược của Hải Phòng là dám thừa nhận: hạ tầng nước sâu là lợi thế, nhưng công nghệ và năng lực quản trị mới quyết định cạnh tranh khu vực. Thành phố đẩy mạnh chuyển đổi mô hình “cảng xanh – cảng thông minh”, ứng dụng tự động hóa và quy trình hải quan điện tử, rút ngắn đáng kể thời gian giải phóng tàu và giải tỏa hàng hóa. Việc số hóa quy trình xếp dỡ giúp giảm thời gian chờ, nâng hiệu quả vận hành và thuận tiện hơn cho doanh nghiệp vận tải. Nhưng Hải Phòng không ôm đồm tự làm một mình. Theo quy hoạch phát triển khu đất – mặt nước cảng biển giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050, thành phố xác định tiếp tục mở rộng hệ thống cảng để giữ vai trò trung tâm hàng hải quốc tế. Các cuộc làm việc với đối tác từ Hoa Kỳ, Hà Lan, Thụy Điển, Nhật Bản, Cuba và nhiều nước khác tập trung vào quản trị, chuyển đổi số, logistics và phát triển cảng xanh. Hateco Hải Phòng đang hợp tác với Cảng Gothenburg (Thụy Điển) về quản lý chuỗi cung ứng thông minh; Công ty Cổ phần Cảng Hải Phòng ký thỏa thuận với MSC Việt Nam và các đối tác để cung cấp dịch vụ logistics và quản lý chuỗi cung ứng thông minh. Theo các chuyên gia Hà Lan, nếu dữ liệu không được chia sẻ, mỗi đơn vị vận hành hệ thống riêng, doanh nghiệp phải khai nhiều lần, thủ tục xử lý nối tiếp thay vì song song, thời gian thông quan sẽ kéo dài và chi phí logistics tăng thêm. Vì thế, hợp tác quốc tế đang giúp Hải Phòng rút ngắn quá trình xây dựng cảng thông minh, tiến gần hơn các chuẩn vận hành hiện đại.
Tác động tới doanh nghiệp và mục tiêu vươn thứ hạng quốc tế
Điều quan trọng là toàn bộ chiến lược này không dừng ở khẩu hiệu mà chạm trực tiếp vào lợi ích của doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Khi hệ sinh thái logistics tích hợp vận hành tốt, doanh nghiệp không phải mất thời gian cho những khâu trung gian không cần thiết, lịch trình tuyến dịch vụ rõ ràng hơn, chi phí logistics bớt biến động. Việc ứng dụng hải quan điện tử và tự động hóa tại cảng thông minh giúp rút ngắn thời gian giải phóng tàu, giải tỏa hàng hóa, giảm chi phí chờ đợi cho chủ hàng. Theo định hướng, đến năm 2025, cảng biển Hải Phòng được kỳ vọng vươn lên vị trí thứ 13 trong bảng xếp hạng Chỉ số Hiệu quả Cảng Container (CPPI), tăng 17 bậc so với năm trước. Nếu mục tiêu này thành hiện thực, đó sẽ là bằng chứng rõ ràng rằng chiến lược nâng sản lượng không chỉ là “làm cho nhiều”, mà là nâng tầm quản trị và dịch vụ để cạnh tranh sòng phẳng với các cảng trong khu vực. Câu hỏi còn lại không phải “Hải Phòng có đủ điều kiện không?”, mà là thành phố có tiếp tục giữ được nhịp cải cách quản trị, chia sẻ dữ liệu và gắn kết doanh nghiệp để vượt mục tiêu đã đặt ra.
