Khi một thành phố được đo bằng ký ức ẩm thực
Bài viết này bàn về việc kem Tràng Tiền đóng cửa tại số 35 Tràng Tiền và Xôi Mây Lý Thường Kiệt chuẩn bị rời địa điểm cũ, coi đó như những dấu mốc cho thấy ẩm thực phố cổ Hà Nội đang bước vào giai đoạn chuyển mình, nơi các quán ăn đường phố huyền thoại không chỉ bán món ăn mà còn lưu giữ ký ức đô thị cho nhiều thế hệ cư dân và du khách. Nhắc đến những món ăn gắn liền với ký ức Hà Nội, Kem Tràng Tiền gần như là cái tên khó có thể bỏ qua. Nhưng hôm nay, điều cần nói không phải là hương vị, mà là cảm giác hụt hẫng khi những địa chỉ quen thuộc phải nói lời tạm biệt không gian từng làm nên danh tiếng của chúng.
Kem Tràng Tiền: không chỉ đóng cửa một điểm bán, mà khép lại một sân khấu tuổi thơ
Thông báo "Khép một điểm đến - Tiếp nối hành trình" được treo khắp không gian số 35 Tràng Tiền, đánh dấu mốc ngày 15/9, khi flagship store này chính thức dừng đón khách sau gần 70 năm hoạt động. Hơn 6 thập kỷ qua, địa chỉ ấy không chỉ bán que kem cốm, dừa, vani quen thuộc, mà còn là "điểm hẹn" của người Hà Nội và du khách mỗi lần đi dạo quanh Hồ Gươm. Những ngày cuối, cảnh xếp hàng giữa trưa nắng, từ mặt phố đến giếng trời bên trong, cho thấy người ta đang tranh thủ chạm vào ký ức lần cuối, không phải vì thiếu kem Tràng Tiền, mà vì sợ mất một góc không gian từng chứng kiến những buổi hẹn hò, những tối đi chơi gia đình. Que kem vẫn còn ở các địa chỉ 18 Hàng Bài, 44 Tràng Tiền, 18 Ngô Quyền; điều biến mất là cảm giác bước vào khoảng sân hoài cổ với ghế gỗ, dây pháo đỏ và biển hiệu cũ – một phần linh hồn của biểu tượng ẩm thực Hà Nội.
Xôi Mây Lý Thường Kiệt: tin đồn “đóng cửa” cho thấy nỗi sợ mất đi quán ruột
Trong khi câu chuyện kem Tràng Tiền đóng cửa ở địa chỉ cũ là sự thật, tin đồn về Xôi Mây Lý Thường Kiệt lại là một nỗi hoảng hốt tập thể: nhiều người tin rằng hàng xôi hơn 30 năm trên phố Lý Thường Kiệt sẽ biến mất khỏi ký ức. Thực tế, quán chỉ chuẩn bị chuyển sang số 51 Hàng Bài từ ngày 20/9. Từ một hàng xôi vỉa hè đông khách, Xôi Mây đã phải vào trong nhà khi vỉa hè được sắp xếp lại, nhưng vẫn giữ sức hút với món xôi xéo dẻo thơm, đậu xanh bào mịn và đôi tay chủ quán thoăn thoắt gói xôi. Việc một tấm biển "chuyển địa điểm" lập tức bị đọc thành "đóng cửa" cho thấy người Hà Nội sợ mất đi quán ăn đường phố huyền thoại của mình hơn là sợ phải đi xa thêm vài bước. Với khách quen, thông tin quán tiếp tục bán ở Hàng Bài là một sự nhẹ nhõm, bởi địa chỉ ruột vẫn còn đó, chỉ đổi nền gạch và biển số nhà.
Những biểu tượng ẩm thực Hà Nội trong không gian đô thị đổi thay
Cả kem Tràng Tiền và Xôi Mây đều cho thấy một sự thật: ẩm thực phố cổ Hà Nội không đứng yên, mà dịch chuyển cùng những thay đổi về kinh tế và quản lý đô thị. Từ một hàng xôi vỉa hè, Xôi Mây phải thu mình vào trong nhà, rồi lại tiếp tục rời Lý Thường Kiệt sang Hàng Bài, nhưng vẫn sống nhờ vài trăm gói xôi mỗi ngày và lớp khách quen đủ mọi lứa tuổi. Kem Tràng Tiền, ngược lại, chủ động khép lại một điểm bán trung tâm để mở các flagship store mới giữa lòng phố cổ. Ở đây, biểu tượng ẩm thực Hà Nội không mất đi, mà thay hình đổi dạng, thích nghi với mô hình kinh doanh hiện đại. Tuy nhiên, việc mất đi không gian cũ – khoảng giếng trời, vỉa hè quen – khiến trải nghiệm ẩm thực đường phố trở nên ít tự phát hơn, giống các điểm check-in trong trung tâm thương mại hơn là nếp sinh hoạt gắn với đời sống hàng ngày.
Nói lời tạm biệt để giữ lại điều gì cho thế hệ sau?
Điều đáng buồn ở câu chuyện này không phải là kem Tràng Tiền đóng cửa một điểm bán hay Xôi Mây Lý Thường Kiệt chuyển nhà, mà là việc ký ức của nhiều thế hệ bị cắt đứt khỏi một tọa độ cụ thể. Người ta vẫn có thể mua kem ở Hàng Bài, ăn xôi ở Hàng Bài, nhưng không còn đưa con đến đúng chỗ ngày xưa mình từng đứng đợi, những hàng người nối nhau chờ mua kem trong giếng trời, hay bám vào quầy xôi nhỏ xíu ở góc phố Lý Thường Kiệt. Nếu ẩm thực phố cổ Hà Nội là một bảo tàng sống, thì mỗi lần một quán ăn đường phố huyền thoại rời bỏ không gian quen thuộc, chúng ta mất đi một phòng trưng bày. Kết cục có lẽ không bi kịch: thương hiệu vẫn tiếp tục, món ăn vẫn được bán. Nhưng nếu thế hệ sau chỉ biết đến kem Tràng Tiền và xôi Mây qua những flagship sáng bóng, họ sẽ khó hiểu vì sao người Hà Nội từng xếp hàng dưới trưa nắng chỉ để ăn một que kem hay một gói xôi.
