Sân khấu tôn vinh âm sắc Việt
Cuộc thi Độc tấu và Hòa tấu nhạc cụ dân tộc toàn quốc là sân chơi biểu diễn chuyên nghiệp, nơi nghệ sĩ thể hiện giá trị và sức sống của âm nhạc truyền thống qua các hình thức độc tấu, hòa tấu. Đợt 1 vừa khai mạc tối 24/10 tại Nhà hát Triển lãm và Văn hóa nghệ thuật tỉnh Lâm Đồng, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp UBND tỉnh tổ chức, với chủ đề “Âm sắc Việt, Hội tụ, Tỏa sáng”. Đây không chỉ là dịp tranh tài: việc đặt các nhạc cụ dân tộc vào một không gian biểu diễn chung giúp công chúng nghe rõ sắc thái riêng của từng truyền thống và cách chúng đối thoại trên sân khấu hôm nay. Cuộc thi vì thế có ý nghĩa khi biến lời kêu gọi bảo tồn thành hoạt động nghệ thuật cụ thể, có người biểu diễn, người nghe và cơ hội giao lưu.
Quy mô rộng, trách nhiệm không thể chỉ giao cho nghệ sĩ
Cuộc thi gồm hai đợt, quy tụ 33 đơn vị nghệ thuật trong và ngoài công lập cùng khoảng 800 thí sinh trên cả nước. Đợt 1 diễn ra từ ngày 24 đến 30/10, với 16 đơn vị và gần 400 thí sinh; đợt 2 dự kiến tổ chức tại Thái Nguyên từ ngày 6 đến 12/11, với 17 đơn vị. Quy mô ấy cho thấy việc gìn giữ âm nhạc truyền thống cần một hệ sinh thái rộng hơn những cá nhân tài năng. Thứ trưởng Tạ Quang Đông nhấn mạnh trách nhiệm của các cấp, các ngành và đội ngũ nghệ sĩ trong bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống. Nghệ sĩ giữ vai trò truyền nghề, nâng chất lượng biểu diễn và tìm cách làm mới; còn đào tạo, tổ chức biểu diễn và quảng bá cần được quan tâm đồng bộ để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống.
Độc tấu và hòa tấu mở hai lối tiếp cận di sản
Điểm đáng quý của cuộc thi là dành chỗ cho cả tiếng đàn riêng lẻ lẫn sự phối hợp của dàn nhạc. Phần độc tấu nhạc cụ đặt kỹ thuật và khả năng kể chuyện của nghệ sĩ ở trung tâm; hòa tấu dân tộc lại cho thấy nhạc cụ có thể hòa quyện mà vẫn giữ được màu sắc riêng. Các tiết mục mở màn có Nhã nhạc cung đình Huế và nghệ thuật bài chòi Gia Lai, đưa những di sản vùng miền vào cùng một chương trình. Sự đa dạng này khiến cuộc thi vừa tôn vinh tài năng cá nhân, vừa khuyến khích nghệ sĩ lắng nghe và học hỏi lẫn nhau. Đó là điều cần thiết: bảo tồn không có nghĩa là giữ âm nhạc trong khuôn mẫu bất động, mà là duy trì cốt lõi truyền thống trong những cách biểu diễn đủ sức chạm đến khán giả hôm nay.
Giữ bản sắc bằng biểu diễn và lan tỏa
Trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số, âm nhạc truyền thống muốn đến gần công chúng, nhất là người trẻ, cần được biểu diễn tốt và quảng bá bằng những phương thức phù hợp. Một chương trình khác của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hướng tới số hóa, định danh tài nguyên văn hóa dân tộc, từng bước xây dựng Ngân hàng giai điệu Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam; học sinh, sinh viên tại các cơ sở giáo dục, đào tạo trực thuộc Bộ được xác định là lực lượng quan trọng trong hành trình lan tỏa ấy. Điều này bổ sung một hướng đi thiết thực cho sân khấu: ghi nhận và phổ biến chất liệu âm nhạc, đồng thời tạo điều kiện để thế hệ mới tiếp cận, thực hành. Cuộc thi sẽ có ý nghĩa lâu dài khi tiếng đàn trên sân khấu được nối tiếp bằng truyền dạy và sự quan tâm của công chúng.
Bảo tồn phải tiếp tục sau tiếng vỗ tay
Cuộc thi đã tạo một điểm hẹn để nhạc công, nhóm nhạc và các đoàn nghệ thuật giao lưu, nâng cao chuyên môn, đồng thời phát hiện tài năng mới. Nhưng thước đo quan trọng hơn không nằm ở khoảnh khắc khai mạc hay kết quả trao giải: đó là việc nghệ sĩ có cơ hội tiếp tục sáng tạo, biểu diễn và truyền lại kỹ năng, còn khán giả có thêm lý do để đón nhận âm nhạc dân tộc trong đời sống thường ngày. Tôn vinh độc tấu và hòa tấu là bước cần thiết, song bảo tồn chỉ thành công khi trách nhiệm được chia sẻ giữa nghệ sĩ, cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo và cộng đồng. “Âm sắc Việt” sẽ thật sự tỏa sáng khi những giá trị truyền thống không chỉ được lưu giữ, mà còn được nghe, học và tiếp tục phát triển.
