Cuộc thi văn hóa đọc: không chỉ là giải thưởng mà là hạt giống thói quen
Cuộc thi văn hóa đọc dành cho học sinh là những sân chơi khuyến khích các em đọc sách, suy ngẫm và chia sẻ cảm nhận, qua đó gieo tình yêu sách học sinh, thúc đẩy phong trào đọc và từng bước hình thành thói quen tự học gắn với hành trình trưởng thành. Những hoạt động này quan trọng vì chúng biến việc đọc từ nhiệm vụ học tập thành niềm vui khám phá, đồng thời mở rộng không gian tiếp cận sách cho trẻ em ở nhiều địa phương. Điểm chung đáng ghi nhận ở các cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc và sân chơi sáng tạo về sách hiện nay là cách tiếp cận đa dạng, kết hợp viết, trình bày, diễn xuất, làm video. Nhờ đó, mỗi em có thể tìm ra con đường riêng đến với sách, tùy theo năng lực và sở thích. Khi việc đọc gắn với biểu đạt sáng tạo, khả năng tự học và tự tin thể hiện quan điểm cũng được bồi đắp.
Cà Mau: 81 đại sứ văn hóa đọc và thông điệp về thói quen tự học
Ở Cà Mau, cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc với chủ đề “Sách và ước mơ vươn xa - Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc” được triển khai từ ngày 6/4 đến ngày 10/7, dành cho học sinh từ tiểu học đến trung học phổ thông trên toàn tỉnh. Sau thời gian phát động, ban tổ chức tiếp nhận 1.133 bài dự thi đến từ 94 trường, và chọn ra 81 bài đạt kết quả cao để trao giải. Con số này không chỉ là thành tích mà phản ánh chiều sâu tham gia của học sinh vùng đất cuối trời Tổ quốc vào phong trào đọc. Điều đáng nói là cuộc thi ở Cà Mau được đánh giá đã góp phần lan tỏa tình yêu sách, thói quen tự học của học sinh, qua đó thúc đẩy phong trào đọc và phát triển văn hóa đọc. Khi học sinh chủ động đọc, viết, đề xuất sáng kiến lan tỏa văn hóa đọc, nhà trường không còn là nơi truyền thụ một chiều mà trở thành môi trường nuôi dưỡng tự học. "Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc ở Cà Mau góp phần lan tỏa tình yêu sách, thói quen tự học của học sinh" – phát biểu này cho thấy cách một sân chơi có thể trở thành đòn bẩy cho thay đổi dài hạn.
Lào Cai: video ngắn và cách mạng nhỏ trong việc chia sẻ sách
Tại Lào Cai, thay vì chỉ viết bài, thiếu nhi được mời sáng tạo video ngắn giới thiệu sách, một hướng đi phù hợp với thói quen truyền thông của thế hệ trẻ. Sau hơn 3 tháng phát động, cuộc thi nhận được sự hưởng ứng tích cực của đông đảo học sinh. Mỗi video là một câu chuyện riêng, thể hiện tình yêu sách và sự chủ động của thiếu nhi trong chia sẻ những giá trị bổ ích từ việc đọc. Sự chủ động ấy quan trọng hơn giải thưởng, bởi nó cho thấy trẻ em không chỉ tiếp nhận tri thức mà đang tự tin lan tỏa chúng. Các tác phẩm dự thi được đánh giá là góp phần đưa sách đến gần hơn với học sinh, đồng thời mở ra cách tiếp cận mới phù hợp xu hướng truyền thông hiện đại. Trong khuôn khổ chương trình, xe thư viện lưu động phục vụ học sinh với nhiều đầu sách và hoạt động đọc trực quan, sinh động, giúp các em có thêm cơ hội lựa chọn sách theo sở thích và lứa tuổi. Thông qua các hoạt động này, ngành văn hóa địa phương đang từng bước hình thành thói quen đọc và nâng cao khả năng tiếp nhận, chia sẻ tri thức cho thiếu nhi.
Hà Nội: không gian đọc mở và 300.000 bài dự thi như một lời khẳng định
Ở Thủ đô, câu chuyện văn hóa đọc bước sang một mức độ khác về quy mô. Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc thành phố thu hút tới 300.000 bài dự thi của học sinh từ các cấp tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông. Con số này cho thấy khi có những sân chơi phù hợp, phong trào đọc không hề yếu, chỉ cần được kích hoạt đúng cách. Những năm gần đây, các hội thi tuyên truyền giới thiệu sách, cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc cùng nhiều hoạt động đã góp phần tạo thêm không gian để học sinh Thủ đô đến với sách. Từ những bài dự thi, giám khảo ghi nhận học sinh Hà Nội đã biết lựa chọn sách, tìm chi tiết có sức gợi, cảm nhận và liên hệ với cuộc sống của mình. Bên cạnh đó, các em chủ động đề xuất mô hình như “tủ sách lớp học”, “thư viện thân thiện”, “trạm đọc xanh” để đưa sách đến gần cộng đồng. Hệ sinh thái đọc còn được mở rộng bằng các điểm đến như hội sách tại không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm, dự kiến tiếp tục mở rộng giao lưu, giới thiệu và trải nghiệm sách cho bạn đọc trẻ. Những sân chơi này đã gieo tình yêu sách, khơi dậy hứng thú đọc và nhu cầu khám phá tri thức trong thế hệ trẻ.
Từ phong trào đến thói quen: điều kiện để văn hóa đọc không sớm "nguội lạnh"
Điểm chung ở Cà Mau, Lào Cai, Hà Nội là các cuộc thi văn hóa đọc đã tạo ra bứt phá ban đầu cho phong trào đọc: tình yêu sách học sinh được đánh thức, những kỹ năng tự học và tự chia sẻ tri thức bắt đầu hình thành. Tuy vậy, nếu phong trào chỉ dừng ở các mùa giải, hào hứng ban đầu sẽ nhanh chóng phai nhạt. Chính vì thế, nhận định rằng phát triển văn hóa đọc là một hành trình lâu dài, gắn với quá trình học tập và trưởng thành của mỗi người, là lời nhắc cần thiết. Một cuộc thi, sân chơi có thể tạo điểm khởi đầu, nhưng để việc đọc sách trở thành thói quen, cần sự tiếp nối từ nhà trường, gia đình, thư viện và cộng đồng. Điều này đòi hỏi các địa phương không chỉ tổ chức thi, mà phải duy trì tủ sách lớp học, thư viện thân thiện, xe thư viện lưu động, không gian đọc mở. Thông qua các hoạt động, ngành văn hóa các tỉnh đã tạo thêm phương thức khuyến khích thiếu nhi đọc sách, thúc đẩy phong trào đọc và từng bước chuyển hứng thú nhất thời thành thói quen tự học bền vững.
