Từ quyết định điều động đến lựa chọn tình nguyện
Hiện tượng giáo viên vùng sâu vùng xa tình nguyện nhận nhiệm vụ tại các xã miền núi, biên giới, hải đảo ở Quảng Ninh là sự kết hợp giữa yêu nghề, ý thức trách nhiệm xã hội và chính sách điều động giáo viên nhằm bảo đảm cơ hội học tập công bằng cho học sinh ở mọi khu vực địa lý. Đây không phải là sự dịch chuyển ngẫu nhiên, mà là một lựa chọn chủ động trước những bất bình đẳng còn tồn tại về điều kiện dạy và học giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn. Sáng 29/8, Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ninh tổ chức hội nghị gặp mặt giáo viên hoàn thành thời hạn điều động trở về đơn vị và giáo viên được điều động đến các cơ sở giáo dục cần tăng cường năm 2026. Đằng sau những con số khô khan là câu chuyện về 42 thầy cô đã viết đơn tình nguyện lên địa bàn vùng sâu, vùng xa, chấp nhận rời bỏ môi trường dạy học thuận lợi để đối mặt với thiếu thốn của giáo dục vùng biên. Đây là lựa chọn mang tính phản biện với tâm lý “ngại vùng khó” vẫn tồn tại trong một bộ phận giáo viên, và là lời khẳng định rằng công bằng giáo dục không thể chỉ nói bằng khẩu hiệu.
Những con số biết nói: không chỉ là thống kê nhân sự
Theo kế hoạch điều động năm 2026, toàn tỉnh có 341 giáo viên thực hiện nhiệm vụ tăng cường tại 13 xã, phường. Con số này cho thấy hệ thống điều động giáo viên không phải là giải pháp tình thế, mà là một cấu trúc đã được vận hành liên tục để cân bằng tình trạng thừa – thiếu cục bộ giữa các địa bàn. Trong tổng thể 327 giáo viên thuộc 23 xã, phường nằm trong diện điều động, luân chuyển, 157 giáo viên được chuyển từ các trường ở vùng thuận lợi đến các cơ sở giáo dục thiếu nhân lực, trong đó có nhiều địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. “Trong đợt điều động, 157 giáo viên được phân bổ lại, với 42 người viết đơn tình nguyện nhận nhiệm vụ tại vùng sâu, vùng xa” là câu nói tóm gọn cả một chủ trương điều động giáo viên và tầng sâu động lực cá nhân của những người thầy. Việc 42 người tự nguyện giữa tổng số 157 không lớn về tỷ lệ, nhưng lại có sức nặng biểu tượng: hệ thống điều động giáo viên không chỉ vận hành bằng mệnh lệnh hành chính, mà có chỗ cho sự lựa chọn mang tính lương tâm nghề nghiệp.
Động lực nội tại: vì học sinh vùng biên hơn là vì thành tích
Nếu chỉ nhìn giáo viên vùng sâu vùng xa như những "nhân sự tăng cường", chúng ta sẽ bỏ qua tầng giá trị quan trọng nhất: đó là những người lựa chọn đứng giữa khoảng cách giáo dục để thu hẹp nó bằng chính sự hiện diện của mình. Việc điều động, luân chuyển giáo viên được Sở nhìn nhận là giải pháp quan trọng nhằm chủ động sử dụng hiệu quả đội ngũ, khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ. Nhưng với người trong cuộc, đây còn là cơ hội thực sự để tình nguyện dạy học cho những học sinh mà mỗi tiết học là cả một nỗ lực vượt đèo, lội suối. Ở các xã miền núi, biên giới, hải đảo, giáo viên được điều động đã khắc phục khó khăn về điều kiện công tác, sinh hoạt, nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ, góp phần duy trì ổn định hoạt động dạy học và bảo đảm quyền học tập của học sinh. Chính trải nghiệm này bồi đắp động lực nội tại: họ trở thành nhân chứng sống cho câu chuyện giáo dục vùng biên không chỉ là xây thêm phòng học, mà là dấn thân của người thầy vào nơi thiếu thốn nhất. Đáng chú ý, nhiều giáo viên sau khi hoàn thành nhiệm vụ vẫn tiếp tục sẵn sàng nhận phân công mới ở địa bàn khó khăn, cho thấy động lực không dừng lại ở nghĩa vụ một lần.
Trải nghiệm vùng khó: hành trình nghề nghiệp hay sự hy sinh?
Câu hỏi đặt ra là: lên vùng sâu vùng xa có phải là sự hy sinh thiệt thòi, hay là một phần tất yếu trong hành trình nghề nghiệp? Lãnh đạo ngành Giáo dục Quảng Ninh đề nghị giáo viên "coi mỗi địa bàn được phân công là một phần trong hành trình nghề nghiệp và trách nhiệm của người thầy". Ở góc độ chính sách, đó là lời nhắc nhở hợp lý. Nhưng với người thầy cụ thể, hành trình ấy đi kèm với nhà công vụ còn hạn chế, đường sá xa xôi, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn. Thực tiễn cho thấy nhiều giáo viên ở Ba Chẽ tiếp tục nhận nhiệm vụ thay thế, tăng cường tại các điểm trường Kỳ Thượng và Lương Minh, dù đã từng trải qua một đợt điều động. Đây là lựa chọn ý thức, không chỉ vì áp lực biên chế. Họ hiểu rằng nếu mình không đi, sẽ có lớp học vùng cao không có giáo viên đứng lớp. Việc điều động giáo viên vùng sâu vùng xa, vì thế, vừa là bài kiểm tra lòng kiên định nghề nghiệp, vừa là cơ chế làm rõ liệu chúng ta coi giáo dục vùng biên là ưu tiên chính sách hay chỉ là "vùng trắng" chờ ngân sách.
Từ giải pháp tình thế đến tầm nhìn 2035 về công bằng giáo dục
Điều đáng mừng là câu chuyện tình nguyện dạy học ở vùng sâu, vùng xa không bị bỏ mặc như nỗ lực cá nhân đơn lẻ. Ngành Giáo dục xác định đây là một phần trong chiến lược dài hơi: thu hẹp khoảng cách về điều kiện dạy và học, bảo đảm mọi học sinh, dù ở vùng thuận lợi hay vùng cao, biên giới, hải đảo đều có cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng, chất lượng. Thời gian tới, Sở tiếp tục điều động, ký hợp đồng và tuyển dụng giáo viên, phối hợp với địa phương nghiên cứu chính sách đặc thù, đầu tư xây dựng, nâng cấp nhà công vụ. Mục tiêu đến năm 2035 là cơ bản ổn định đội ngũ giáo viên tại chỗ, hạn chế tối đa việc điều động tăng cường trên diện rộng. Nói cách khác, những đợt điều động giáo viên hôm nay là bước chuyển tiếp hướng tới một cấu trúc bền vững hơn, nơi giáo dục vùng biên không phải trông chờ "chi viện" mà có lực lượng tại chỗ đủ mạnh. 42 giáo viên tình nguyện hiện tại là những người mở đường cho tầm nhìn ấy: họ biến khẩu hiệu bình đẳng giáo dục thành thực tế trong từng lớp học vùng cao, và đồng thời gửi một thông điệp rõ ràng tới hệ thống – nếu chính sách theo kịp, sẽ có nhiều hơn những người sẵn sàng lên đường.
