Bức tranh tổng thể: từ dấu mốc thành phố trực thuộc Trung ương đến áp lực giải ngân
Việc Quảng Ninh đồng loạt khởi công và khánh thành 25 dự án cấp tỉnh với tổng vốn hơn 46.721 tỷ đồng là bước đi tăng tốc đầu tư hạ tầng và sản xuất, vừa nhằm hiện thực hóa quy hoạch chiến lược, vừa tạo nền tảng để thành phố trực thuộc Trung ương mới định hình không gian đô thị, công nghiệp và dịch vụ theo chuẩn đô thị loại I. Đây không phải một lễ khởi công mang tính nghi thức, mà là tuyên bố rõ ràng: Quảng Ninh muốn tự tạo động lực tăng trưởng, chứ không chỉ hưởng lợi từ vị thế hành chính mới. Ngày 27/8, tỉnh tổ chức khởi công và khánh thành đồng loạt 25 công trình, chào mừng dấu mốc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ 1/9. Đây là sự kiện kinh tế – xã hội quan trọng, vì các dự án trải dài từ khu công nghiệp, hệ thống cảng biển, giao thông kết nối đến hạ tầng xã hội, tạo cú hích cho vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Vấn đề nằm ở chỗ: quy mô tham vọng đi cùng áp lực giải ngân vốn công, khi tỷ lệ hiện mới ở mức 33–34%.
25 dự án Quảng Ninh: lựa chọn ưu tiên rõ ràng cho công nghiệp và không gian đô thị
Nhìn vào cấu trúc 25 dự án Quảng Ninh vừa khởi động, có thể thấy lựa chọn rất rõ: ưu tiên công nghiệp và hạ tầng kỹ thuật, dùng đầu tư công tỉnh làm "mồi" kéo vốn tư nhân. Trong số này, có 3 dự án khánh thành với tổng vốn 5.415 tỷ đồng, tập trung hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật khu công nghiệp, cảng biển và giao thông kết nối. 22 dự án khởi công mới có tổng vốn khoảng 41.306 tỷ đồng, trong đó 17 dự án thuộc lĩnh vực công nghiệp và sản xuất, nổi bật là các khu công nghiệp VSIP Quảng Ninh, Green Bay Tech, Bạch Đằng II, Phong Cốc – Liên Hòa với quy mô hàng nghìn tỷ đồng mỗi dự án. Phần lớn các dự án công nghiệp được đặt tại Khu kinh tế ven biển Quảng Yên, thể hiện chiến lược dịch chuyển trọng tâm phát triển về không gian ven biển, gắn công nghiệp với logistics và cảng biển. Song song đó, 5 dự án hạ tầng xã hội và dịch vụ (thương mại, giáo dục, giao thông, nhà ở xã hội) cùng các dự án đô thị do hai ban quản lý khu vực I và II phụ trách đang tạo mạng lưới hạ tầng Quảng Ninh đa tầng, từ khu công nghiệp đến không gian sống và học tập.
Hai ban quản lý 209 dự án: nguồn lực lớn đi kèm nút thắt giải ngân vốn công
Đằng sau lễ khởi công rầm rộ là thực tế khá chông chênh: giải ngân vốn công chưa theo kịp tham vọng đầu tư. Hai Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I và II đang phải gánh tổng cộng 209 dự án, với kế hoạch vốn hơn 13.360 tỷ đồng. Ban khu vực I phụ trách 85 dự án, kế hoạch vốn hơn 5.360 tỷ đồng nhưng mới giải ngân khoảng 33% tính đến ngày 1/9. Ban khu vực II còn nặng hơn với 124 dự án, kế hoạch vốn hơn 8.000 tỷ đồng, giải ngân gần 34% tính đến 31/8. "Tổng kế hoạch vốn tính đến ngày 1/9 hơn 5.360 tỷ đồng, nhưng mới giải ngân được khoảng 33%". Con số này cho thấy lượng vốn cần giải ngân trong thời gian còn lại của năm vẫn rất lớn, tạo áp lực tăng tốc vừa về khối lượng thi công, vừa về hoàn thiện thủ tục thanh toán. Các vướng mắc quen thuộc – chậm bàn giao mặt bằng, điều chỉnh quy hoạch, thẩm định kéo dài, biến động giá vật liệu – đang làm chậm nhiều dự án hạ tầng Quảng Ninh, từ đường bao biển Trần Quốc Nghiễn – cầu Bình Minh – cầu Bang đến các công trình y tế, giáo dục và kỹ thuật trọng điểm.
Chiến lược chạy nước rút: chia tiến độ theo tháng, siết trách nhiệm và ưu tiên dự án trọng điểm
Để tránh kịch bản "công trình đẹp trên giấy, vốn nằm trong kho bạc", thành phố đã chọn cách tiếp cận khá quyết đoán với giải ngân vốn công. Hai ban quản lý được yêu cầu rà soát lại toàn bộ danh mục dự án, xác định rõ khối lượng, nguồn vốn, tiến độ và trách nhiệm từng đơn vị, cá nhân, không còn chỗ cho kế hoạch chung chung. Thay vì chạy nước rút bằng những cuộc họp, thành phố yêu cầu bóc tiến độ giải ngân theo từng tháng, ưu tiên dự án trọng điểm và dự án có vốn lớn, đồng thời tập trung nguồn lực cho các công trình có khả năng hoàn thành khối lượng. Một tổ công tác hỗ trợ dự án sẽ được lập để phối hợp với các đơn vị và chính quyền địa phương tháo gỡ vướng mắc, nhất là giải phóng mặt bằng; nhà thầu phải bổ sung nhân lực, máy móc, thi công tăng ca để bù tiến độ. Song song ngoài công trường, trong hành lang thủ tục, thành phố đòi hỏi rút ngắn thời gian pháp lý, quy hoạch, thiết kế, quyết liệt thu hồi tạm ứng kéo dài và đẩy nhanh quyết toán công trình đã hoàn thành, tránh vốn bị tồn đọng. Kết quả triển khai dự án và giải ngân vốn đầu tư công tỉnh sẽ là căn cứ đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ, viên chức và người đứng đầu.
Cân bằng giữa tốc độ và chất lượng: điều kiện để Quảng Ninh xứng tầm đô thị loại I
Câu hỏi cốt lõi không chỉ là Quảng Ninh có kịp giải ngân hết kế hoạch vốn công hay không, mà là từng đồng vốn có tạo ra hạ tầng Quảng Ninh đủ tốt cho một đô thị loại I. Các dự án trải rộng từ hạ tầng đô thị, y tế, giáo dục đến công trình kỹ thuật trọng điểm, nếu triển khai tốt sẽ hoàn thiện không gian đô thị, cải thiện điều kiện dân sinh và tạo thêm động lực tăng trưởng trong giai đoạn thành phố trực thuộc Trung ương. Loạt 25 dự án khánh thành và khởi công được kỳ vọng góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Tuy vậy, tốc độ không thể đánh đổi bằng chất lượng và hiệu quả dài hạn. Việc siết trách nhiệm giải ngân vốn công phải đi cùng kiểm soát chất lượng thi công, tính liên thông quy hoạch, khả năng thu hút dòng vốn tư nhân sau khi hạ tầng nền được đầu tư. Nếu làm được, chiến lược tăng tốc hiện nay sẽ không chỉ là "chạy nước rút" trong một năm kế hoạch, mà là bước chuyển dài hơi để Quảng Ninh tự tin xứng tầm một đô thị loại I, hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ.
