Khi gỗ “ngừng đi biển” bước vào phòng khách nhà giàu
Gỗ tàu thuyền tái chế là nguồn gỗ được thu hồi từ các con tàu, thuyền đánh cá hoặc tàu biển hết niên hạn sử dụng, sau đó được xử lý kỹ thuật và chế tác thủ công thành các sản phẩm nội thất gỗ bền vững, mang giá trị thẩm mỹ, công năng và câu chuyện lịch sử riêng, thay vì bị đốt bỏ hoặc vứt đi như phế thải.
Nhiều năm trước, trong một lần đi tìm nguyên liệu, ông Lê Huỳnh Huyên nhìn thấy những con tàu hư hỏng nằm chỏng chơ ở cảng biển, phần lớn bị “kết án” thành củi đốt. Với con mắt của người làm đồ gỗ, ông nhận ra đó là lim, sến, kiền kiền – những loại gỗ quý lẽ ra phải bước vào phân khúc đồ gỗ cao cấp Việt chứ không nên kết thúc ở lò than. Từ đó, mô hình Hội An Wood thu mua gỗ tàu thuyền sau khi hết niên hạn làm nguyên liệu đầu vào ra đời. Ý tưởng này không chỉ cứu những khối gỗ khỏi bãi phế liệu mà còn đặt câu hỏi thẳng thắn: nội thất xa xỉ có nhất thiết phải sinh ra từ tài nguyên “tươi”?
Từ phế liệu công nghiệp đến nội thất độc bản mang dấu vết thời gian
Điểm khiến gỗ tàu thuyền tái chế trở nên khác biệt nằm ở chính những “khuyết điểm” của nó. Sau nhiều năm chịu đinh tán, nước sơn, muối biển, từng tấm gỗ phải được phân loại và xử lý nghiêm ngặt trước khi chế tác. Thợ mộc Kim Bồng không giấu đi vết nứt, lỗ đinh hay mảng sạm màu; họ chủ ý làm nổi bật chúng để kể lại vòng đời lênh đênh trước khi gỗ bước vào không gian nội thất.
Mỗi tấm gỗ sau khi tháo dỡ được thợ “đọc” kích thước rồi định vị công năng: khung xương tàu lớn thành cửa, cổng, giường; ván mỏng, thanh nhỏ thành tủ, ghế… nhằm tận dụng tối đa từng sợi thớ. Qua tay nghề thủ công truyền thống gỗ của làng Kim Bồng, sản phẩm mang phong cách wabi-sabi – vẻ đẹp không hoàn hảo, nơi không có hai “vết tích” nào trên gỗ giống nhau. Kết quả là từng món đồ trở thành độc bản, xứng đáng đi vào phân khúc nội thất gỗ bền vững dành cho khách hàng đủ tinh để trả tiền cho câu chuyện, không chỉ cho vật chất.
Xa xỉ mới: sang nhưng phải xanh và có câu chuyện
Thị trường đồ gỗ cao cấp Việt đang thay đổi nhanh hơn nhiều chủ xưởng tưởng. Phân khúc khách hàng khá giả ngày càng tìm kiếm những món nội thất “có một không hai”, vừa thân thiện môi trường vừa có chiều sâu văn hóa. Gỗ tàu thuyền tái chế đáp ứng trọn bộ yêu cầu đó: chất liệu bền, thiết kế độc bản, vòng đời mới mang đậm dấu vết thời gian, và đặc biệt không đánh đổi thêm rừng tự nhiên. Việc tận dụng loại gỗ này góp phần giữ cho môi trường thêm xanh, nên sản phẩm được nhiều người dân đón nhận.
Điều đáng nói là mô hình của Hội An Wood xuất hiện trong bối cảnh lao động làng mộc Kim Bồng thiếu việc vì ảnh hưởng Covid-19. Thay vì buông tay trước suy thoái, họ chọn bước sang sân chơi mới: biến phế liệu công nghiệp thành đồ nội thất bespoke gắn với ký ức biển. Quan điểm “một sản phẩm xanh không chỉ đến từ vẻ đẹp, chất lượng mà còn đủ giá trị và công năng sử dụng” cho thấy chiến lược rõ ràng: làm sang bằng chiều sâu, không bằng lớp sơn hào nhoáng. Đây là lời nhắc thẳng thắn cho các thương hiệu nội thất đang vẫn còn chạy theo gỗ mới, thiết kế rập khuôn.
Làng nghề gỗ Việt và bước ngoặt kinh tế tuần hoàn
Câu chuyện Hội An Wood không đơn lẻ, mà nằm trong làn sóng chuyển đổi xanh rộng hơn của các làng nghề gỗ. Ở miền Bắc, những làng như Vạn Điểm (Hà Nội) và La Xuyên (Ninh Bình) đang thay đổi từ tay nghề đến tổ chức sản xuất, hướng mạnh sang kinh tế tuần hoàn. La Xuyên ghi nhận sức mua tăng, nhận được cả các dự án nội thất trọn gói trị giá hàng tỷ đồng với khoảng 100 công nhân chủ yếu là lao động địa phương đang làm việc. Ở đây, thợ nữ bước lên thành thợ cả, khẳng định tay nghề trong từng đường đục, nét chạm – một sự tiếp nối sinh động của truyền thống thủ công truyền thống gỗ.
Vạn Điểm với hơn 800 cơ sở sản xuất đang xây dựng mô hình kinh tế xanh rõ rệt: mùn cưa, dăm bào trước kia bị vứt bỏ nay được hút, thu gom và bán cho doanh nghiệp chế biến thành bột gỗ. Mỗi tháng, khoảng 1.200 tấn phụ phẩm được thu mua, biến rác thải thành nguyên liệu cho giấy, ván ép, ván sàn, thậm chí xuất khẩu. Mô hình này giúp mỗi cơ sở có thêm khoảng 17 triệu đồng thu nhập hàng tháng từ việc bán mùn cưa, đồng thời giảm đáng kể ô nhiễm môi trường. Từ năm 2022, Vạn Điểm còn trở thành điểm du lịch, thu hút hàng nghìn du khách đến tham quan, mua sắm và trải nghiệm văn hóa làng nghề. Đó là kinh tế tuần hoàn theo đúng nghĩa: tài nguyên được khai thác nhiều vòng, giá trị lan sang cả du lịch và dịch vụ.
Từ mô hình Hội An Wood đến tầm nhìn cho đồ gỗ cao cấp Việt
Hội An Wood cho thấy một con đường rõ ràng: nếu dám nghĩ khác về nguyên liệu, đồ gỗ cao cấp Việt có thể xây dựng bản sắc cạnh tranh toàn cầu. Thay vì càng ngày càng đi sâu vào rừng, ngành gỗ có thể đi ngược dòng, tìm giá trị trong những thứ bị xem là tận số – từ thân tàu mục đến mùn cưa mịn như bụi. Hội An Wood khẳng định sẽ tiếp tục đầu tư, hoàn thiện quy trình vật liệu tái sinh để phát triển sâu hơn chuỗi giá trị từ gỗ tàu thuyền cũ. Song song, chính quyền ở các vùng làng nghề lại đang tích cực nhân rộng mô hình kinh tế tuần hoàn, coi đây là hướng phát triển tiêu biểu.
Nếu giới thiết kế và người tiêu dùng cùng ủng hộ gỗ tàu thuyền tái chế và các mô hình tuần hoàn, nội thất gỗ bền vững sẽ không còn là “xu hướng” mà trở thành chuẩn mực mới. Nghề mộc Việt có lợi thế vàng: truyền thống thủ công sâu dày, thợ lành nghề đông, và nguồn “phế liệu” dồi dào từ cả biển lẫn làng nghề. Vấn đề không còn là thiếu nguyên liệu, mà là thiếu tầm nhìn. Những chiếc bàn, cánh cửa mang vết đinh tán của một con tàu từng ra khơi không chỉ là món đồ đẹp trong nhà giàu; chúng là tuyên ngôn rằng sang trọng trong thời đại khủng hoảng khí hậu phải đi cùng trách nhiệm với từng thớ gỗ.
