Gỗ tàu thuyền tái sinh: từ đống phế thải thành câu chuyện nội thất
Gỗ tàu thuyền tái sinh là những tấm gỗ từng đồng hành cùng con tàu trên biển, sau khi tàu hết niên hạn bị bỏ lại ở cảng, được thu mua, xử lý và chế tác lại thành nội thất gỗ tái chế mang giá trị thẩm mỹ, công năng và câu chuyện lịch sử riêng, thay vì bị đốt làm củi hay bỏ đi lãng phí.
Điểm đáng nói ở hành trình này là nó không chỉ là một sáng kiến sản xuất mà là lựa chọn mang tính lập trường: hoặc chúng ta tiếp tục coi gỗ cũ là rác, hoặc xem đó là nguồn tài nguyên để gỗ cũ làm mới cuộc đời thứ hai của mình. Nhiều năm trước, trong hành trình đi tìm nguyên liệu, ông Lê Huỳnh Huyên nhìn thấy những con tàu hư hỏng nằm chỏng chơ ở các cảng biển, phần lớn bị người dân tận dụng làm củi. Quyết định của ông – cùng những người thợ làng mộc Kim Bồng ở Hội An – là biến những khối gỗ tưởng đã hết vòng đời đó thành đồ nội thất bền vững, có giá trị sử dụng lâu dài.
Hội An Wood: cứu gỗ tàu thuyền khỏi số phận “củi đốt”
Nếu chỉ nhìn những thân tàu mục cũ, ít ai nghĩ đó là kho gỗ quý. Gỗ đóng tàu biển vốn là những loại cứng, bền như lim, sến, kiền kiền – thứ gỗ mà ngành nội thất luôn săn tìm. Thế nhưng khi tàu ngừng đi biển, số phận quen thuộc của chúng là bị xẻ nhỏ, đốt lên, chấm dứt lặng lẽ một vòng đời. Hội An Wood đã chọn đi ngược dòng: gỗ tàu thuyền sau khi hết niên hạn được đơn vị này thu mua làm nguyên liệu đầu vào, mở ra một hành trình hoàn toàn khác.
Quyết định đó không chỉ mang tính kinh tế mà còn là câu trả lời cho một khủng hoảng lao động địa phương. Khi dịch Covid-19 khiến nhiều thợ lành nghề của làng mộc Kim Bồng ở Hội An thiếu việc làm, ông Huyên nảy ý tưởng cùng họ làm sản phẩm nội thất từ gỗ tàu thuyền cũ. Nói cách khác, việc tái sinh gỗ tàu thuyền tái sinh cũng là cách tái sinh sinh kế, giữ chân những đôi tay vàng ở lại với nghề và với quê nhà.
Làm khó để đẹp bền: khiếm khuyết trở thành cá tính
Không phải ai cũng dám chọn gỗ cũ làm mới, bởi đằng sau vẻ đẹp của từng tấm ván là cả một quá trình xử lý vất vả. Gỗ tàu, thuyền hư hỏng đã chịu ảnh hưởng của đinh tán, nước sơn, muối bám sâu qua thời gian nên phải được phân loại, xử lý nghiêm ngặt trước khi đưa vào chế tác. Theo thợ mộc Huỳnh Viết Thanh Pháp, việc chọn rồi xử lý gỗ phải tỉ mỉ vì các thanh gỗ được liên kết bằng sắt và đinh tán, tạo ra nhiều khiếm khuyết.
Nhưng chính những vết sắt, vết muối, lỗ đinh tán ấy lại là thứ tạo nên cá tính. Thay vì che giấu, người thợ Kim Bồng cố ý làm nổi bật các dấu vết thời gian, để mỗi sản phẩm kể lại “một vòng đời trước khi trở thành đồ nội thất”. Sau khi xử lý, từng tấm gỗ qua tay người thợ mộc Kim Bồng “tái sinh” thành sản phẩm mới, được quét bảo vệ bằng dầu lau gỗ nguồn gốc thực vật. Vòng đời mới ấy mang tinh thần wabi-sabi – vẻ đẹp không hoàn hảo – biến mỗi món đồ thành độc bản, bởi không tấm gỗ nào có dấu vết giống nhau.
Nội thất gỗ tái chế: từ xu hướng xanh đến giá trị kể chuyện
Có một thực tế rõ ràng: người mua nội thất ngày càng quan tâm đến nguồn gốc vật liệu, tác động môi trường và câu chuyện đằng sau sản phẩm. Trong bối cảnh đó, đồ nội thất bền vững không thể chỉ là khẩu hiệu. Ông Lê Huỳnh Huyên nhấn mạnh: “Một sản phẩm xanh không chỉ đến từ vẻ đẹp, chất lượng mà còn đủ giá trị và công năng sử dụng”. Việc tận dụng gỗ tàu thuyền cũ góp phần giữ cho môi trường thêm xanh, nên sản phẩm được nhiều người dân đón nhận.
Mô hình của Hội An Wood là ví dụ rõ ràng cho cách biến vật liệu tưởng như phế thải thành sản phẩm thiết kế cao cấp: khung xương tàu làm cửa, cổng, giường; ván mỏng, thanh nhỏ thành tủ, ghế… sao cho tận dụng tối đa từng miếng gỗ. Đây không chỉ là chuyện thiết kế mà là lựa chọn lối sống: chọn gỗ tàu thuyền tái sinh nghĩa là chọn một không gian sống mang câu chuyện biển, chọn gỗ cũ làm mới thay vì tiêu thụ thêm tài nguyên, chọn đồng hành với những nghệ nhân địa phương đang gìn giữ nghề mộc truyền thống.
Tương lai của gỗ tàu thuyền tái sinh: từ Hội An ra thế giới?
Nếu nhìn rộng ra, hành trình của Hội An Wood không chỉ là câu chuyện một xưởng mộc, mà là mẫu hình cho kinh tế tuần hoàn trong ngành nội thất. Việc tận dụng gỗ tàu thuyền cũ cho thấy vật liệu bỏ đi hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm thiết kế ở phân khúc cao, miễn là có tay nghề, tư duy thẩm mỹ và quy trình xử lý nghiêm ngặt. Quan trọng hơn, mô hình này gắn với cộng đồng: tạo việc làm cho thợ làng Kim Bồng, đáp ứng nhu cầu nội thất gỗ tái chế của người tiêu dùng, và giảm áp lực khai thác gỗ mới.
Ông Huyên cho biết họ sẽ tiếp tục đầu tư, hoàn thiện quy trình vật liệu tái sinh để phát triển sâu hơn chuỗi giá trị từ gỗ tàu, thuyền cũ. Đó là một tham vọng hợp lý: khi người mua đô thị săn tìm đồ nội thất bền vững, có nguồn gốc rõ ràng và giàu cảm xúc, những sản phẩm độc bản mang phong cách wabi-sabi từ gỗ tàu thuyền tái sinh hoàn toàn có cơ hội vượt khỏi phạm vi địa phương. Câu hỏi không còn là “gỗ cũ có dùng được không?” mà là “chúng ta có đủ dũng cảm để ưu tiên những món đồ có lịch sử hơn là những bề mặt bóng bẩy vô hồn hay không?”.
