Tái sinh gỗ tàu thuyền cũ: từ khúc củi đến tài sản thiết kế
Tái sinh gỗ tàu thuyền cũ là quá trình thu mua, tháo dỡ và xử lý phần gỗ của những con tàu, thuyền đã hết niên hạn sử dụng, vốn thường bị bỏ đi hoặc đốt làm củi, rồi dùng nguồn vật liệu già dặn này để chế tác thành đồ nội thất tái sinh có giá trị thẩm mỹ, giá trị sử dụng và ý nghĩa môi trường rõ rệt. Nhiều năm trước, trong một lần đi tìm nguyên liệu, ông Lê Huỳnh Huyên nhìn thấy hàng loạt tàu hư hỏng nằm chỏng chơ ở cảng biển, phần gỗ lim, sến, kiền kiền quý chỉ được tận dụng làm củi. Từ đó, ông cùng đội thợ lành nghề làng mộc Kim Bồng ở Hội An nảy ý tưởng biến chúng thành đồ nội thất từ gỗ tái chế, nhưng gọi đúng tinh thần là nội thất tái sinh, vì họ không xem đây là tái chế đơn thuần mà là trao cho gỗ một vòng đời mới.
Nghệ nhân Kim Bồng và hành trình đọc lại ký ức gỗ
Điểm khác biệt của Hội An Wood không nằm ở câu chuyện “xanh” bề mặt, mà ở cách những nghệ nhân Kim Bồng đọc lại từng thớ gỗ tàu thuyền cũ để dựng nên một câu chuyện mới. Gỗ sau khi hết niên hạn được thu mua làm nguyên liệu đầu vào, rồi trải qua khâu tháo dỡ, phân loại và xử lý nghiêm ngặt vì đã chịu đinh tán, nước sơn, muối biển bám sâu. Thợ mộc như ông Huỳnh Viết Thanh Pháp không che giấu khiếm khuyết mà cố ý làm nổi bật dấu đinh, vết gỉ, lớp sơn loang: đó là cách họ tôn trọng vòng đời trước của gỗ, không xóa quá khứ mà cho nó một ngữ cảnh mới. Mỗi tấm gỗ được “đọc” kích thước, chiều cong để quyết định sẽ hóa thân thành cửa, cổng, giường hay tủ, ghế; khung xương tàu lớn lên nội thất tỷ lệ bề thế, tấm ván mỏng thành chi tiết tinh gọn, bảo đảm tiêu chí tận dụng tối đa vật liệu.
Vẻ đẹp wabi-sabi và giá trị môi trường của nội thất tái sinh
Khi bước vào một không gian dùng nội thất tái sinh từ gỗ tàu thuyền cũ, cảm giác rõ ràng nhất là sự tĩnh lặng của thời gian. Những sản phẩm này mang phong cách wabi-sabi: vẻ đẹp không hoàn hảo, được tạo nên bởi những dấu đinh tán, vết ăn mòn của muối, đường vân gỗ biến dạng sau hàng chục năm ngoài khơi. Thay vì chạy theo bề mặt bóng bẩy, nghệ nhân chọn giữ lại “vết tích” như một dạng ký ức vật liệu, khiến mỗi món đồ trở thành độc bản vì không tấm gỗ nào giống tấm nào. Lớp hoàn thiện bằng dầu lau gỗ có nguồn gốc thực vật càng củng cố tính “xanh”. Quyết định dùng gỗ tái chế này không chỉ giảm áp lực lên rừng tự nhiên mà còn tránh việc biến tàu cũ thành khói củi, góp phần giữ cho môi trường thêm xanh và vì thế được nhiều người dân đón nhận.
Từ xưởng nhỏ đến thị trường nội thất cao cấp dành cho người tiêu dùng xanh
Điều đáng nói là dự án tái sinh gỗ tàu thuyền cũ xuất hiện đúng thời điểm Covid-19 khiến nhiều thợ lành nghề làng mộc Kim Bồng thiếu việc làm. Hội An Wood vô tình trở thành lời đáp cho hai bài toán: bảo tồn sinh kế nghệ nhân và mở đường vào thị trường đồ nội thất cao cấp làm từ gỗ tái chế. Phân khúc người tiêu dùng xanh – những người quan tâm đến vật liệu bền vững, câu chuyện nguồn gốc sản phẩm – ngày càng rõ rệt; họ tìm kiếm không chỉ cái đẹp, mà là giá trị và công năng sử dụng như ông Lê Huỳnh Huyên nhấn mạnh. Ở góc độ kinh doanh, đây là thị trường ngách nhưng nhiều tiềm năng: nguồn gỗ tàu thuyền cũ cực kỳ ổn định ở các cảng biển, trong khi câu chuyện văn hóa biển và tay nghề truyền thống Việt Nam là lợi thế mà sản xuất hàng loạt khó cạnh tranh.
Thách thức phía trước: chuẩn hóa vật liệu và mở rộng chuỗi giá trị
Nếu chỉ dừng ở vài xưởng nhỏ, nội thất tái sinh từ gỗ tàu thuyền cũ sẽ mãi là thú chơi của số ít. Muốn biến nó thành dòng sản phẩm có sức bật thị trường, bài toán tiếp theo là chuẩn hóa quy trình vật liệu và thiết kế. Gỗ tàu cũ vốn đầy khiếm khuyết do liên kết bằng sắt, đinh tán, muối biển; xử lý không kỹ sẽ ảnh hưởng cấu trúc và độ bền. Ông Huyên khẳng định thời gian tới sẽ tiếp tục đầu tư, hoàn thiện quy trình vật liệu tái sinh để phát triển sâu hơn chuỗi giá trị từ gỗ tàu thuyền cũ. Đó là hướng đi hợp lý: chỉ khi có quy chuẩn rõ ràng, nội thất tái sinh mới bước được vào phân khúc đồ nội thất cao cấp dành cho kiến trúc sư, chủ nhà và nhà hàng – khách sạn theo đuổi tiêu chí bền vững, sẵn sàng trả giá tương xứng cho sản phẩm vừa xanh vừa kể được câu chuyện.
