Hình ảnh đưa di sản đến gần công chúng
Cuộc thi ảnh và video về Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc là sân chơi sáng tạo khuyến khích công chúng kể chuyện về cảnh quan, văn hóa, lịch sử và con người trong không gian di sản bằng hình ảnh động và tĩnh. Sáng 30/10, Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh phối hợp với các đơn vị báo chí, phát thanh và truyền hình ở Bắc Ninh, Hải Phòng phát động cuộc thi mang tên “Impressions of the Heritage Sites of Yen Tu - Vinh Nghiem - Con Son, Kiet Bac”. Đây không nên chỉ là dịp gom những khung hình đẹp. Giá trị lớn hơn nằm ở việc mở thêm lối để công chúng nhìn thấy di sản như một phần đời sống đang tiếp diễn, thay vì một tập hợp di tích đứng ngoài hiện tại. Với một cuộc thi ảnh di sản, câu chuyện được kể tốt có thể khiến người xem muốn tìm hiểu và có trách nhiệm hơn với nơi chốn ấy.
Cuộc thi hướng đến việc lan tỏa những giá trị nổi bật của quần thể di sản văn hóa thế giới, đồng thời giới thiệu vẻ đẹp của vùng đất, văn hóa, con người và sinh hoạt cộng đồng gắn với di sản. Nhiếp ảnh và video có lợi thế riêng: một bức ảnh có thể lưu giữ khoảnh khắc, còn video nối được chuyển động, âm thanh và nhịp sống. Khi được đặt trong một câu chuyện có chủ đích, ảnh Yên Tử không chỉ mô tả núi rừng hay công trình cổ; nó có thể gợi ra mối liên hệ giữa cảnh quan, tín ngưỡng và những người đang gìn giữ nơi này.
Từ cảnh quan đến câu chuyện con người
Điểm đáng chú ý là phạm vi cuộc thi không dừng ở phong cảnh, kiến trúc hay dấu tích lịch sử. Ban tổ chức khuyến khích tác giả khai thác chiều sâu văn hóa, tư tưởng, lễ hội, nghi lễ, phong tục, tín ngưỡng và những giá trị truyền qua nhiều thế hệ. Hướng tiếp cận ấy giúp tác phẩm vượt khỏi lối minh họa quen thuộc: thay vì chỉ ghi lại một mái chùa hay con đường lên núi, người kể chuyện có thể làm rõ vì sao nơi ấy có ý nghĩa với cộng đồng và được gìn giữ ra sao.
Con người trong không gian di sản cũng được đặt ở vị trí trung tâm: nghệ nhân, người thực hành nghi lễ, cư dân địa phương, thế hệ trẻ và những người tham gia bảo tồn, trao truyền hay phát huy giá trị đều có thể trở thành nhân vật của tác phẩm. Đây là lựa chọn đúng, bởi di sản không tự tồn tại trong tủ kính. Nó sống qua hành động, ký ức và sinh hoạt thường nhật. Một video di sản thế giới có thể cho thấy cách truyền thống hiện diện giữa đời sống hôm nay; một loạt ảnh có thể kể về công việc lặng thầm của người giữ nghề. Nhiếp ảnh di sản thuyết phục nhất khi không biến con người thành phông nền, mà để họ cất tiếng nói trong câu chuyện.
Cuộc thi cũng mở rộng góc nhìn sang mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển đương đại, gồm du lịch, dịch vụ, phát triển kinh tế - xã hội và các sản phẩm sáng tạo gắn với di sản. Cách nhìn này có thể làm hình ảnh liên tỉnh phong phú hơn, miễn là tác phẩm không đánh đồng quảng bá với tô hồng. Sức hút của một nơi di sản không chỉ nằm ở vẻ đẹp dễ nhìn; đôi khi chính những lựa chọn khó khăn giữa gìn giữ bản sắc và thích ứng với đời sống mới mới tạo nên câu chuyện đáng nhớ.
Cơ hội tham gia và dấu mốc tiếp theo
Cuộc thi dành cho công dân Việt Nam từ 16 tuổi trở lên, dù sinh sống trong hay ngoài nước, cùng người nước ngoài đang làm việc, học tập hoặc sinh sống tại Việt Nam. Mỗi tác giả ảnh có thể gửi tối đa tám tác phẩm; với video, cá nhân hoặc nhóm không quá hai người được gửi tối đa năm tác phẩm, mỗi video dài không quá hai phút. Những giới hạn này tạo điều kiện để nhiều người tham gia mà vẫn khuyến khích lựa chọn kỹ câu chuyện muốn kể. Ban tổ chức nhận tác phẩm đến 12 giờ ngày 30/9/2027. Ảnh được đăng ký và gửi trực tuyến qua 5wphoto.com; video gửi kèm phiếu thông tin theo mẫu và tệp tác phẩm qua hệ thống máy chủ của đơn vị tổ chức.
Ở mỗi hạng mục ảnh và video, cơ cấu giải gồm một giải Nhất 30 triệu đồng, hai giải Nhì mỗi giải 20 triệu đồng, ba giải Ba mỗi giải 10 triệu đồng và năm giải Khuyến khích mỗi giải 5 triệu đồng. Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam bảo trợ nghệ thuật khu vực cho hạng mục ảnh; các tác phẩm ảnh đoạt giải còn được chấm điểm ở cấp khu vực theo quy định của hội. Dù giải thưởng có thể thu hút người dự thi, thước đo đáng kể hơn vẫn là liệu tác phẩm có giúp công chúng hiểu di sản bằng một góc nhìn mới hay không. Khi hình ảnh kết nối được quá khứ với con người và đời sống hôm nay, cuộc thi sẽ làm nhiều hơn việc quảng bá: nó có thể khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm gìn giữ.
