Di sản sống của cây xanh Hà Nội: một cách nhìn mới từ 49 Trần Hưng Đạo
Triển lãm ảnh cây xanh “Cây Hà Nội - Những bức ảnh về một di sản sống” là hoạt động nghệ thuật nhiếp ảnh di sản được tổ chức tại biệt thự cổ 49 Trần Hưng Đạo, trưng bày 47 tác phẩm về cây xanh đô thị, từ những hàng cây thân thuộc đến các cây cổ thụ và không gian xanh đặc biệt, mở ra cách tiếp cận mới coi cây xanh như một di sản sống gắn với ký ức, văn hóa và đời sống đô thị của nhiều thế hệ người Hà Nội. Triển lãm không chỉ là một sự kiện mỹ thuật đơn lẻ, mà là lời khẳng định rằng di sản sống Hà Nội không dừng ở hồ, phố cổ hay kiến trúc, mà còn nằm trên những tán lá, rễ cây. Tối 19/9, tại chính biệt thự cổ số 49 Trần Hưng Đạo, UBND phường Cửa Nam phối hợp với PRX-Vietnam công bố Mùa Văn hóa với chủ đề “Di sản cây xanh Hà Nội” và khai trương triển lãm này. Sự lựa chọn không gian biệt thự cổ cho thấy một chủ ý rõ ràng: đặt cây xanh đô thị ngang hàng với di sản kiến trúc, để hai lớp ký ức đối thoại trực tiếp. Theo đánh giá của lãnh đạo thành phố Hà Nội, các tác phẩm đã thể hiện sinh động quá trình cây xanh sinh trưởng, tồn tại cùng đô thị và con người, qua đó cây xanh trở thành một phần của nghệ thuật, mang lại những giá trị tích cực về văn hóa và thẩm mỹ. Đó là một bước chuyển quan trọng: từ cây xanh như “tiện ích đô thị” sang cây xanh như “nhân vật lịch sử” của thành phố.
47 khung hình và câu chuyện ký ức của hàng cây, cổ thụ, không gian xanh
Điểm mạnh nhất của triển lãm ảnh cây xanh này nằm ở cách kể chuyện bằng 47 khung hình nhiếp ảnh di sản, thay vì mô tả cây như yếu tố kỹ thuật hay số liệu. Mỗi bức ảnh cho thấy cây xanh đô thị là một phần ký ức, một điểm tựa cảm xúc: hàng cây nơi người dân đi học, cây cổ thụ che bóng khu tập thể cũ, những không gian xanh đặc biệt nơi phố xá tạm lắng lại. Khi cây hiện lên như vậy, chúng không còn bị nhìn nhận là “vật cản” khi quy hoạch, mà là “chủ nhà” của cảnh quan. Triển lãm “Cây Hà Nội - Những bức ảnh về một di sản sống” giới thiệu 47 tác phẩm nhiếp ảnh nghệ thuật, mở ra góc nhìn mới đối với cây xanh đô thị, từ những hàng cây quen thuộc, cây cổ thụ đến các không gian xanh đặc biệt của Hà Nội. Cách chọn chủ đề cho thấy một thái độ: tôn vinh sự bình thường đã thành biểu tượng. Hàng cây trên những tuyến phố không tên tuổi trong bản đồ du lịch được đặt ngang hàng với các cây cổ thụ trăm năm. Đây là lời nhắc nhẹ nhàng nhưng rõ ràng rằng di sản sống Hà Nội không chỉ hiện diện ở những gì được gắn biển, mà ở những gì gắn bó âm thầm với đời sống mỗi ngày. Quan trọng hơn, triển lãm tạo thêm không gian để người dân, nhà nghiên cứu, kiến trúc sư, chuyên gia và du khách cùng khám phá, chia sẻ những câu chuyện về cây xanh Hà Nội. Khi ký ức được kể thành tiếng trong một không gian chung, giá trị của cây không còn nằm ở tuổi đời hay kích thước, mà ở khả năng kết nối con người với nhau và với thành phố.
Mùa Văn hóa 2026: từ một triển lãm đến chương trình dài hơi về di sản cây xanh
Điều khiến sự kiện này đáng chú ý không chỉ là chất lượng nghệ thuật, mà là tầm nhìn dài hạn của Mùa Văn hóa 2026 với chủ đề “Di sản cây xanh Hà Nội”. Theo Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Nam Trịnh Ngọc Trâm, đây là hoạt động đầu tiên trong chuỗi sự kiện văn hóa được tổ chức từ ngày 19/9/2026 đến ngày 10/1/2027 với tên gọi Mùa Văn hóa cùng chủ đề “Di sản cây xanh Hà Nội”. Nói cách khác, triển lãm là điểm khởi đầu cho một chương trình nhiều tháng, thay vì một chiến dịch truyền thông ngắn hạn. Mô hình Mùa Văn hóa do các chuyên gia văn hóa của Vùng Île-de-France thiết kế nhằm phát huy giá trị di sản cho công trình biệt thự 49 Trần Hưng Đạo. Đặt cây xanh đô thị vào trung tâm của một mùa văn hóa là một quyết định mang tính chính sách: nó gửi đi thông điệp rằng “chuyển đổi xanh” không chỉ là thay đổi phương tiện, mà là thay đổi cách chúng ta nhìn cây, đất, nước trong thành phố. Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội tin tưởng triển lãm sẽ góp phần lan tỏa tình yêu cây xanh, ý thức gìn giữ di sản và những giá trị nghệ thuật gắn với cây xanh; qua đó khẳng định sự trân trọng của Hà Nội đối với cuộc sống xanh, đồng thời góp phần thực hiện các kế hoạch xanh hóa và chuyển đổi xanh của Thủ đô. Nhìn từ góc độ chính sách văn hóa, Mùa Văn hóa 2026 là thử nghiệm đáng hoan nghênh: dùng nghệ thuật để mở đường cho các quyết sách môi trường, thay vì chờ khi quy hoạch hoàn tất mới “truyền thông” cho người dân.
Biệt thự cổ 49 Trần Hưng Đạo: khi kiến trúc và cây xanh đối thoại như hai lớp di sản
Chọn biệt thự cổ 49 Trần Hưng Đạo làm không gian cho triển lãm ảnh cây xanh không phải là quyết định ngẫu nhiên. Công trình này vừa được trùng tu và chính bản thân nó là một di sản kiến trúc đặc biệt, nay được dùng để đánh thức thêm một lớp di sản khác: di sản sống Hà Nội nơi những tán cây. Sự kiện tiếp nối kết quả từ dự án trùng tu, biến tòa nhà từ “đối tượng bảo tồn” thành “chủ thể hoạt động văn hóa”. Đây là cách dùng di sản đáng chú ý: không trưng bày quá khứ trong im lặng, mà tạo ra đối thoại giữa các thế hệ. Theo đánh giá của phía Vùng Île-de-France, mô hình hoạt động mới này được thiết kế để tiếp tục phát huy giá trị di sản của công trình biệt thự cổ. Khi các bức ảnh cây xanh đô thị được treo trong không gian tường, trần, cầu thang mang hơi thở kiến trúc xưa, người xem được nhắc rằng lịch sử đô thị là lịch sử song hành của bê tông và lá cây. Phó Chủ tịch Vùng Île-de-France Stéphane Beaudet cho rằng mối liên hệ, sự gắn bó của người dân Hà Nội với di sản cây xanh là giá trị giàu ý nghĩa, thể hiện truyền thống gắn bó với thiên nhiên của người Việt Nam nói chung và người Hà Nội nói riêng, được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Từ góc độ người viết, cách "ghép đôi" kiến trúc và cây xanh này chính là lời nhắc rằng bảo tồn không thể tách rời môi trường: nếu giữ nhà mà mất cây, ta giữ lại hình hài nhưng đánh rơi bối cảnh sống.
Triển lãm miễn phí, mở cho cộng đồng và lời kêu gọi cùng giữ di sản cây xanh
Một điểm hợp lý về mặt xã hội của Mùa Văn hóa 2026 là tính mở: triển lãm trưng bày từ thứ Ba đến Chủ nhật, trong các khung giờ từ 9h đến 12h và từ 14h đến 17h, khách tham quan được miễn phí vé vào cửa. Việc miễn phí là lựa chọn nhất quán với tinh thần coi cây xanh đô thị là di sản chung, không thuộc riêng bất kỳ nhóm nào. Nó biến biệt thự cổ 49 Trần Hưng Đạo thành không gian mà bất kỳ ai quan tâm đến di sản sống Hà Nội đều có thể bước vào, từ học sinh, người cao tuổi đến kiến trúc sư, nhà nghiên cứu. UBND phường Cửa Nam khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các sở, ban, ngành của thành phố, Vùng Île-de-France, PRX-Vietnam cùng các chuyên gia, đối tác để triển khai hiệu quả những nội dung của chương trình, đồng thời vận động người dân, tổ chức, doanh nghiệp chung tay gìn giữ, phát huy giá trị di sản kiến trúc, cảnh quan và cây xanh. Đó là điểm mấu chốt: triển lãm ảnh cây xanh này chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu trở thành chất xúc tác cho hành động cụ thể, từ việc bảo vệ cây cổ thụ, tôn trọng hàng cây khi quy hoạch, đến việc chăm chút những không gian xanh nhỏ trong từng khu phố. Kết lại, “Cây Hà Nội - Những bức ảnh về một di sản sống” không nên được nhìn như một sự kiện để "xem cho biết", mà như lời mời cộng đồng tham gia viết tiếp câu chuyện của cây xanh đô thị. Di sản sống chỉ đúng nghĩa khi người sống quyết định gìn giữ nó.
