Núi lửa phun trào: khi một vụ nổ làm rung chuyển cả mạng bay khu vực
Sự kiện núi lửa Anak Krakatau phun trào, tro bụi khiến nhiều sân bay Indonesia phải đóng cửa và hàng trăm chuyến bay bị hủy, là minh chứng rõ ràng rằng chỉ một thảm họa thiên nhiên cũng có thể làm gián đoạn nghiêm trọng kế hoạch di chuyển quốc tế, gây hủy chuyến bay Indonesia trên diện rộng, kéo theo hàng chục nghìn hành khách bị ảnh hưởng và buộc các hãng phải ưu tiên tuyệt đối cho an toàn bay hơn mọi lịch trình thương mại. Điểm đáng nói không phải là núi lửa phun trào bất thường, mà là cách hệ thống hàng không trong khu vực phản ứng: đóng sân bay, dừng khai thác, chấp nhận thiệt hại để bảo vệ sinh mạng con người. Núi lửa Anak Krakatau đã khiến 6 sân bay tại Indonesia ngừng hoạt động, ảnh hưởng đến hàng trăm chuyến bay và hơn 22.000 hành khách. Việc tạm ngừng hoạt động tại sân bay quốc tế Soekarno-Hatta một mình đã ảnh hưởng đến 301 chuyến bay, trong đó có 58 chuyến bay quốc tế, khiến hành khách mắc kẹt tại sân bay chính của Indonesia. Đây không phải câu chuyện xa vời với người Việt, vì các đường bay nối Hà Nội, TP.HCM với Jakarta đã bị điều chỉnh, hủy chuyến, cho thấy mọi kế hoạch du lịch đều có thể bị đảo lộn chỉ sau một bản tin tro bụi.
Hủy chuyến bay Indonesia: tác động trực tiếp lên hành khách Việt Nam
Từ góc nhìn hành khách Việt Nam, điều đáng quan tâm nhất là chuỗi hủy chuyến bay Indonesia nối tới Việt Nam. Các hãng hàng không Việt Nam đã chủ động điều chỉnh kế hoạch khai thác các chuyến bay đến Jakarta do ảnh hưởng của tro bụi núi lửa. Điều này nghĩa là, dù bạn khởi hành từ Hà Nội hay TP.HCM, sự ổn định của chuyến bay vẫn phụ thuộc vào tình trạng hoạt động núi lửa ở quốc gia láng giềng. Vietnam Airlines thông báo tạm dừng khai thác các chuyến bay do ảnh hưởng tro núi lửa và đợi cập nhật từ nhà chức trách Indonesia trước khi quyết định khai thác như thế nào. Chuyến bay VN634 hành trình Jakarta – Hà Nội phải thay đổi lịch khởi hành và chờ thông báo mới vì sân bay Jakarta tạm thời đóng cửa. "Việc thay đổi kế hoạch khai thác vì lý do ảnh hưởng của hoạt động núi lửa nhằm đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho chuyến bay" – đây là lời nhắc rõ ràng: kế hoạch cá nhân phải nhường đường cho an toàn. Trong khi đó, Vietjet Air cho biết 4 chuyến bay chặng TP.HCM – Jakarta – TP.HCM và Hà Nội – Jakarta – Hà Nội trong ngày 6/9 phải tạm dừng, hành khách trên các chuyến bay ảnh hưởng được hỗ trợ theo chính sách dịch vụ của hãng. Với các hãng khu vực như Singapore Airlines, AirAsia hay Garuda Indonesia cũng lần lượt hủy hoặc thay đổi lịch trình nhiều chuyến bay tới/đi Jakarta, đồng thời yêu cầu hành khách kiểm tra tình trạng chuyến bay qua kênh chính thức trước khi đến sân bay. Sự đồng loạt này cho thấy: nếu bay qua Jakarta trong thời gian núi lửa phun trào, phải chấp nhận khả năng kế hoạch bị đảo lộn vào phút cuối.
Không chỉ núi lửa: UAV, diều và những rủi ro tưởng nhỏ nhưng gây tê liệt sân bay
Bên cạnh núi lửa phun trào, một nguy cơ tưởng như nhỏ bé lại có thể làm gián đoạn hoạt động bay: UAV và diều gần khu vực sân bay. Theo Cục Hàng không Việt Nam, từ ngày 6 đến 7-6, tại khu vực Cảng hàng không quốc tế Nội Bài và Cát Bi đã phát hiện vật thể bay nghi là thiết bị bay không người lái, phương tiện bay khác, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động khai thác bay. Thực tế, chỉ một chiếc drone hay diều lọt vào khu vực cất hạ cánh là đủ để toàn bộ hệ thống phải dừng lại. Do hoạt động của drone trong ngày 6-6, tổng cộng 28 chuyến bay bị ảnh hưởng, gồm 8 chuyến chuẩn bị khởi hành phải dừng chờ tại điểm dừng chờ đường cất, hạ cánh và 20 chuyến bay đến Nội Bài phải bay chờ. Với hoạt động của diều trong khu vực cất cánh ngày 7-6, thêm 7 chuyến bay chuẩn bị khởi hành phải dừng chờ. Tại Cát Bi, một vật thể bay sau đó được xác định là diều sáo gắn đèn đã buộc 3 chuyến bay bị ảnh hưởng, trong đó 2 chuyến phải chuyển hướng đi sân bay dự bị. Nguy cơ UAV, diều xâm nhập sân bay vẫn có thể tái diễn, đặc biệt mùa cao điểm nghỉ hè, khi hoạt động thả diều và các vật thể bay khác tăng mạnh quanh khu vực sân bay. Cục Hàng không đã kiến nghị tăng cường tuyên truyền quy định quản lý UAV, phối hợp chặt giữa chính quyền địa phương và lực lượng chức năng, siết quản lý nhập khẩu, kinh doanh, sử dụng thiết bị bay không người lái. Vấn đề ở đây không chỉ là vài chục chuyến bay trễ, mà là nhận thức cộng đồng: trò chơi trên bãi đất trống có thể kéo theo nguy cơ mất an toàn bay và hàng ngàn hành khách bị ảnh hưởng.
Hành khách bị ảnh hưởng nên làm gì để bảo vệ quyền lợi?
Khi đối mặt với hủy chuyến bay Indonesia do núi lửa phun trào hoặc gián đoạn vì UAV, điều đầu tiên hành khách Việt cần thay đổi là thái độ: từ bị động chờ thông báo sang chủ động kiểm tra và yêu cầu hỗ trợ. Hành khách trên các chuyến bay ảnh hưởng được hỗ trợ theo chính sách dịch vụ của từng hãng, nhưng nếu bạn không theo sát thông tin, quyền lợi hành khách dễ bị bỏ lỡ. Bài học từ Indonesia rất rõ: các hãng quốc tế đều yêu cầu hành khách kiểm tra tình trạng chuyến bay và các kênh thông tin chính thức trước khi đến sân bay. Tương tự, khi có sự cố UAV, diều ở Nội Bài, Cát Bi, quy trình an toàn được kích hoạt, máy bay phải tạm dừng cất cánh, bay chờ hoặc chuyển hướng. Nghĩa là bất kỳ chuyến bay nào của bạn cũng có thể bị trì hoãn mà hãng không kịp gọi điện từng người. Vì vậy, người Việt đi du lịch quốc tế nên tuân theo vài nguyên tắc cơ bản: luôn kiểm tra tình trạng chuyến bay 24 giờ và 3 giờ trước giờ khởi hành, đăng ký nhận thông báo qua ứng dụng hoặc email của hãng, chuẩn bị phương án lưu trú và kết nối internet dự phòng tại điểm trung chuyển, và đọc kỹ chính sách đổi vé, hoàn tiền, hỗ trợ ăn ở trong trường hợp chuyến bay bị hủy hoặc hoãn vì lý do an toàn. Quyền lợi hành khách chỉ thực sự có giá trị khi bạn biết nó tồn tại và chủ động yêu cầu được áp dụng.
