Camera là phương án tăng giám sát, không phải lời giải duy nhất
Giám sát bằng camera trong kỳ thi tốt nghiệp THPT là việc ghi hình phòng thi và khu vực thi để theo dõi hoạt động coi thi, hỗ trợ phát hiện bất thường và làm căn cứ hậu kiểm, xử lý vi phạm. Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến tăng cường camera cho kỳ thi năm 2027, dự kiến tổ chức ngày 11 và 12/6/2027. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cách sử dụng dữ liệu và việc xử lý trách nhiệm, không nằm ở số lượng thiết bị đơn thuần. Theo phương án được nêu, hình ảnh camera sẽ hỗ trợ giám sát, hậu kiểm và xử lý vi phạm; song camera không thể tự ngăn người có nhiệm vụ tiếp tay cho sai phạm. Vì thế, tăng camera phòng thi chỉ có ý nghĩa khi đi cùng quy trình kiểm tra rõ ràng và cán bộ coi thi được lựa chọn, bố trí, quản lý nghiêm.
Sai phạm năm 2026 khiến yêu cầu chống gian lận trở nên cấp bách
Đề xuất mới xuất hiện sau những vi phạm nghiêm trọng ở kỳ thi năm 2026, đặc biệt tại Trường THPT chuyên Tuyên Quang, nơi sai phạm ảnh hưởng đến uy tín kỳ thi và niềm tin xã hội. Theo thông tin được công bố, 41 bị can bị khởi tố trong vụ việc tại điểm thi này; tính cả ba vụ được nêu, tổng số bị can bị khởi tố là 45. Những con số ấy cho thấy chống gian lận thi không thể chỉ tập trung vào thí sinh hay thiết bị bị cấm. Khi người làm nhiệm vụ tổ chức và giám sát có thể vi phạm, lỗ hổng nằm cả trong khâu phân công, kiểm soát và xử lý. Kỳ thi năm 2026 có hơn 1,2 triệu thí sinh, tỷ lệ tốt nghiệp 99,01%. Quy mô lớn càng khiến việc bảo vệ công bằng cho từng thí sinh trở thành yêu cầu thiết yếu.
Việc hủy kết quả và tổ chức thi lại tại các điểm liên quan được giải thích là nhằm bảo đảm đánh giá trung thực, khách quan, đồng thời bảo vệ quyền học tập của thí sinh có năng lực thực chất. Bài học đáng chú ý không phải là siết kiểm tra theo hướng gây áp lực đồng loạt, mà là thiết kế cơ chế để người tuân thủ không phải chịu thiệt vì sai phạm của người khác.
Máy quét được khuyến khích; phương án xếp thí sinh vẫn đang nghiên cứu
Các biện pháp cần được phân biệt rõ về mức độ triển khai. Bộ dự kiến tăng số camera trong phòng thi và khu vực thi; các hội đồng thi được khuyến khích dùng máy quét an ninh cầm tay để kiểm tra thí sinh trước khi vào phòng, nhằm hạn chế mang điện thoại hoặc thiết bị công nghệ có thể dùng để gian lận. Đây là phương án thiết bị an ninh được nêu như một hướng triển khai, chứ không phải căn cứ để khẳng định mọi điểm thi đã được trang bị đồng loạt. Riêng việc bố trí thí sinh từ các trường khác nhau cùng một điểm thi hiện vẫn đang được nghiên cứu, với mục tiêu giảm nguy cơ thông đồng và tăng tính khách quan. Cách diễn đạt này quan trọng: đề xuất và nghiên cứu chưa đồng nghĩa với quy định cuối cùng đã ban hành.
Máy quét có thể phát hiện vật dụng bị cấm trước giờ làm bài, còn camera giúp xem xét diễn biến trong phòng thi. Nhưng cả hai chỉ hỗ trợ con người; chúng không thay thế việc tuyển chọn, tập huấn, phân công và giám sát cán bộ. Nếu dữ liệu không được lưu trữ, kiểm tra và dùng để quy trách nhiệm khi cần, lắp thêm camera sẽ khó tạo khác biệt thực chất.
Niềm tin kỳ thi phụ thuộc vào trách nhiệm và hậu kiểm
Hướng siết an ninh cho năm 2027 đáng ủng hộ vì đặt quản trị rủi ro và kiểm soát toàn bộ quy trình bên cạnh việc phát hiện gian lận sau khi xảy ra. Tuy nhiên, thiết bị chỉ có thể ngăn một phần nguy cơ; trách nhiệm nghề nghiệp và cơ chế xử lý mới quyết định liệu quy định có được thực thi hay không. Bộ cũng nêu việc siết lựa chọn, bố trí, quản lý cán bộ tham gia kỳ thi và xử lý nghiêm vi phạm. Với thí sinh, mục tiêu cuối cùng không phải là một phòng thi đầy máy móc, mà là được đánh giá công bằng, không bị ảnh hưởng bởi sự thông đồng hay buông lỏng giám sát. Vì vậy, camera phòng thi và thiết bị an ninh nên được xem là công cụ trong một hệ thống trách nhiệm rộng hơn. Muốn lấy lại niềm tin sau sai phạm, ngành giáo dục cần chứng minh rằng hình ảnh được kiểm tra, cảnh báo được xử lý và người vi phạm phải chịu trách nhiệm.
