Từ hội nghị Điện Biên đến bước ngoặt số hóa biên mậu
Chuyển đổi số và thương mại xanh trong giao thương biên mậu Việt–Lào–Trung là quá trình áp dụng cửa khẩu thông minh, thương mại điện tử xuyên biên giới, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn carbon thấp để hiện đại hóa logistics biên giới, mở rộng kết nối thị trường và nâng sức cạnh tranh vùng miền Bắc. Ngày 18-9, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Xúc tiến thương mại, thúc đẩy xuất nhập khẩu khu vực miền Bắc tại Điện Biên với chủ đề “Chuyển đổi số và Thương mại xanh: Động lực bứt phá giao thương biên mậu Việt Nam - Lào - Trung Quốc”. Hội nghị diễn ra trực tiếp kết hợp trực tuyến, quy tụ đại biểu các tỉnh miền núi phía Bắc, sáu tỉnh Bắc Lào và tỉnh Vân Nam từ phía Trung Quốc. Đây không chỉ là sự kiện xúc tiến thương mại đơn thuần, mà là tuyên bố chính trị–kinh tế: nếu miền Bắc muốn thoát khỏi mô hình biên mậu manh mún, phải coi giao thương biên mậu số hóa và thương mại xanh Đông Nam Á là trụ cột chiến lược, không phải khẩu hiệu.
Miền Bắc: cửa ngõ khu vực phải chuyển đổi số trước khi quá muộn
Miền Bắc đang đứng ở vị trí cửa ngõ kết nối với Trung Quốc, Lào, ASEAN và Đông Bắc Á, đồng thời sở hữu hệ thống đô thị, công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu ngày càng được đầu tư. Tuy vậy, hạ tầng giao thông và logistics hiện đại biên giới ở trung du, miền núi vẫn yếu; năng lực chuyển đổi số miền Bắc còn thấp hơn tiềm năng. Điều này khiến tỷ trọng thương mại qua tuyến biên giới Tây Bắc khá khiêm tốn so với lợi thế thực tế. Vì thế, chủ đề hội nghị được lãnh đạo Điện Biên nhận định là “hết sức trúng và đúng”, bởi nó định hướng các địa phương biên giới rút ngắn khoảng cách phát triển bằng công nghệ và phương thức thương mại hiện đại thay vì chỉ dựa vào lợi thế tự nhiên. Thẳng thắn mà nói, nếu không kịp số hóa giao thương biên mậu, miền Bắc sẽ bỏ lỡ cơ hội trở thành trung tâm kết nối thị trường Việt–Lào–Trung và các hành lang kinh tế xuyên biên giới.
Logistics thông minh và xanh: từ khẩu hiệu đến lợi thế cạnh tranh
Điểm khác biệt của hội nghị Điện Biên là đặt logistics hiện đại biên giới và thương mại xanh lên cùng một trục chiến lược. Cục Xúc tiến thương mại nhấn mạnh giao thương biên mậu đang chuyển từ phương thức truyền thống sang logistics cửa khẩu thông minh, thương mại điện tử xuyên biên giới và kinh tế tuần hoàn. Cửa khẩu thông minh không chỉ là cổng quét tự động mà là hệ sinh thái số hóa thủ tục hải quan, khai báo trực tuyến, chia sẻ dữ liệu liên ngành và thông quan không giấy tờ. Khi cộng với hiện đại hóa kho bãi, kho lạnh, phân loại, đóng gói, logistics xanh giúp giảm hao hụt nông sản và tăng giá trị hàng hóa. "Để thúc đẩy thương mại biên giới phát triển bền vững, các địa phương và doanh nghiệp phải đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng hàng hóa và chủ động phát triển logistics xanh". Nếu logistics vẫn manh mún, mọi lợi thế vị trí địa kinh tế chỉ dừng ở bản đồ.
Chuẩn xanh và truy xuất nguồn gốc: tấm vé vào chuỗi giá trị khu vực
Thương mại xanh Đông Nam Á không còn là khái niệm cho báo cáo mà đã trở thành điều kiện để hàng hóa duy trì vị thế trên thị trường quốc tế. Từ phía Lào, đại diện Luông Pha Bang nhấn mạnh mối quan hệ chặt chẽ giữa chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đề xuất xây dựng cửa khẩu thông minh, liên thông dữ liệu khai báo, chứng nhận xuất xứ, kiểm dịch qua môi trường trực tuyến. Đồng thời, ông đề xuất thúc đẩy công nhận lẫn nhau các tiêu chuẩn xanh như sản phẩm hữu cơ, phát thải carbon thấp, kết hợp Blockchain và AI trong truy xuất nguồn gốc. Đây là bước đi tỉnh táo: khi thị trường khu vực ngày càng yêu cầu minh bạch, doanh nghiệp miền núi phía Bắc chỉ có thể tham gia sâu vào chuỗi cung ứng liên kết nếu đáp ứng được hệ thống truy xuất nguồn gốc xuyên biên giới và tiêu chuẩn hàng hóa xanh chung. Chuẩn xanh vì thế trở thành tấm vé vào “sân chơi lớn”, chứ không phải gánh nặng chính sách.
Hợp tác đa phương Việt–Lào–Trung: từ kinh tế hành lang đến kinh tế cửa khẩu
Điện Biên và Giang Thành (Vân Nam) đang cho thấy một mô hình hợp tác đa phương mới: kết nối thị trường Việt–Lào–Trung thông qua kết hợp số hóa và xanh hóa. Giang Thành, địa phương duy nhất của Vân Nam giáp cả Việt Nam và Lào, đề xuất phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới cho nông sản, sản phẩm công nghiệp nhẹ; xây dựng chuỗi cung ứng carbon thấp, chế biến sâu, nông–lâm nghiệp sinh thái và kết nối tiêu chuẩn công nghiệp xanh giữa Việt Nam và Lào. Theo đại diện phía Trung Quốc, việc tăng cường liên kết đa phương, gia công xuyên biên giới, logistics chuỗi lạnh và du lịch sẽ góp phần chuyển dịch từ “kinh tế hành lang, tuyến vận tải” sang “kinh tế cửa khẩu” và “kinh tế ngành”. Bộ Công Thương cam kết tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ rào cản hành chính để doanh nghiệp tận dụng hội nhập quốc tế. Nếu các địa phương miền Bắc dám coi giao thương biên mậu số hóa là nền tảng, còn thương mại xanh là tiêu chuẩn bắt buộc, vùng biên giới Việt–Lào–Trung có thể trở thành cực tăng trưởng mới thay vì chỉ là vùng đệm.
