Hợp tác quốc phòng Việt Nam-Malaysia bước vào giai đoạn mới
Hợp tác quốc phòng Việt Nam Malaysia là quá trình hai nước xây dựng và mở rộng quan hệ quân sự, an ninh trên cơ sở lợi ích chiến lược chung, thông qua trao đổi đoàn, đối thoại, hợp tác giữa các lực lượng vũ trang và phối hợp tại các diễn đàn đa phương, nhằm củng cố lòng tin, tăng cường năng lực phòng thủ và góp phần gìn giữ hòa bình, ổn định khu vực. Điểm nhấn mới của hợp tác quốc phòng Việt Nam-Malaysia là tính toàn diện và gắn kết chặt hơn với các mục tiêu an ninh Đông Nam Á, thay vì chỉ dừng ở những hoạt động mang tính nghi thức hoặc biểu tượng. Khi hợp tác quân sự song phương được nâng lên thành một trụ cột trong khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, mỗi quyết định phối hợp đều mang ý nghĩa vượt khỏi phạm vi hai nước, tác động trực tiếp tới cục diện an ninh ở Biển Đông và trong ASEAN.
Trọng tâm của cuộc hội đàm lần này là việc Đại tướng Phan Văn Giang Bộ trưởng quốc phòng Việt Nam, Phó Thủ tướng, chủ trì lễ đón và làm việc với Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Dato’ Seri Mohamed Khaled bin Nordin tại trụ sở Bộ Quốc phòng ở Hà Nội sáng 6/8. Đây không chỉ là một hoạt động ngoại giao Nhà nước thông thường, mà là bước cụ thể hóa việc nâng cấp quan hệ hai nước lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 11/2024. Sự kiện này cho thấy hợp tác quốc phòng đã trở thành kênh then chốt để hai bên biến các cam kết chính trị cấp cao thành chương trình hành động thực tế. Nói cách khác, nếu trước đây hợp tác chủ yếu thể hiện thiện chí, thì hiện nay nó được thiết kế để tạo ra kết quả cụ thể, đo đếm được trong năng lực phòng thủ và phối hợp chính sách.
Những kết quả cụ thể: từ trao đổi đoàn đến công nghiệp quốc phòng
Nếu phải chỉ ra điều khác biệt lớn nhất của hợp tác quốc phòng Việt Nam-Malaysia hiện nay, đó là sự dịch chuyển từ "hữu nghị tượng trưng" sang "hợp tác thực chất". Đại tướng Phan Văn Giang nhấn mạnh, hợp tác quốc phòng thời gian qua được hai bên “không ngừng mở rộng, đạt nhiều kết quả thiết thực”. Cụ thể, hai bên duy trì đều đặn trao đổi đoàn và tiếp xúc các cấp, đặc biệt là cấp cao, qua đó xây dựng kênh liên lạc chính trị-quân sự ổn định. Không chỉ dừng lại ở các chuyến thăm, việc duy trì các cơ chế tham vấn, đối thoại thường kỳ giúp hai nước kịp thời chia sẻ quan điểm về những vấn đề nhạy cảm, từ diễn biến an ninh khu vực đến các sáng kiến mới trong ASEAN.
Một điểm đáng chú ý là hợp tác giữa các quân, binh chủng và công nghiệp quốc phòng được nhắc tới như trụ cột nổi bật. Điều này cho thấy hai bên không ngại bước vào những lĩnh vực đòi hỏi độ tin cậy cao, như chia sẻ kinh nghiệm tác chiến, công nghệ, huấn luyện và hậu cần. Hợp tác đào tạo nguồn nhân lực, gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc và quân y cũng được triển khai, mở ra một “hệ sinh thái” hợp tác sâu rộng từ thao trường đến các sứ mệnh quốc tế. Câu chuyện không còn là vài khóa học ngắn hạn hay hội thảo rời rạc; nó đã trở thành một chương trình dài hơi, có phân công, có chiến lược, và rõ ràng đang được cả hai bên coi là khoản đầu tư chiến lược cho năng lực quốc phòng tương lai.
Biển Đông và an ninh Đông Nam Á: vì sao hợp tác này được ưu tiên?
Lý do khiến hợp tác quốc phòng Việt Nam-Malaysia được đẩy mạnh lúc này không thể tách khỏi bối cảnh an ninh Đông Nam Á, đặc biệt là vấn đề Biển Đông. Tại hội đàm, hai bên dành thời lượng đáng kể để trao đổi về tình hình thế giới, khu vực và các vấn đề cùng quan tâm, trong đó Biển Đông được nhấn mạnh như một trọng tâm. Là hai nước cùng chia sẻ lợi ích chiến lược ở vùng biển này, Việt Nam mong muốn cùng Malaysia duy trì trao đổi, tham vấn thường xuyên và tăng cường hợp tác thực chất giữa các lực lượng thực thi pháp luật trên biển. Khi lực lượng chấp pháp hai nước phối hợp tốt, rủi ro va chạm ngoài ý muốn giảm đi, trong khi khả năng cùng xử lý các thách thức an ninh phi truyền thống như cướp biển, buôn lậu, đánh bắt trái phép lại tăng lên đáng kể.
Điểm quan trọng hơn là hai nước thống nhất thúc đẩy lập trường của ASEAN: giải quyết mọi bất đồng ở Biển Đông bằng biện pháp hòa bình, phù hợp luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS), thực hiện hiệu quả DOC và sớm hoàn tất COC hiệu lực, hiệu quả. Ở đây, hợp tác quốc phòng không nhằm tạo ra liên minh đối đầu, mà để củng cố vị thế trung tâm của ASEAN trong kiến trúc an ninh khu vực. Quan hệ quân sự song phương Việt Nam-Malaysia càng chặt chẽ thì tiếng nói chung của ASEAN về an ninh Đông Nam Á càng khó bị chia rẽ. Nói cách khác, hai nước đang dùng hợp tác quốc phòng để tăng sức nặng cho luật pháp quốc tế và các chuẩn mực khu vực, thay vì cạnh tranh sức mạnh đơn thuần.
Ưu tiên mới: quốc phòng như một trụ cột chiến lược và các kế hoạch tiếp theo
Cuộc hội đàm tháng 8 không chỉ tổng kết những kết quả đã đạt được, mà quan trọng hơn là vạch ra đường hướng cho giai đoạn mới. Đại tướng Phan Văn Giang nêu rõ mong muốn cùng Bộ Quốc phòng Malaysia triển khai hiệu quả nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao hai nước, được cụ thể hóa trong Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Malaysia. Mục tiêu là đưa hợp tác quốc phòng trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất của quan hệ song phương. Điều này cho thấy quốc phòng không còn “đứng sau” kinh tế hay ngoại giao, mà cùng chia sẻ vai trò ngang hàng trong định hình quan hệ tổng thể giữa hai nước.
Về nội dung cụ thể, hai bên ưu tiên các lĩnh vực: trao đổi đoàn và tiếp xúc cấp cao, tham vấn-đối thoại, giao lưu và trao đổi kinh nghiệm, hợp tác giữa các quân, binh chủng, công nghiệp quốc phòng, đào tạo và xây dựng nguồn nhân lực, quân y, gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, cũng như tham vấn và ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương, nhất là do ASEAN dẫn dắt. Một điểm nhấn mang tính biểu tượng và thực tế là lời mời của Đại tướng Phan Văn Giang dành cho lãnh đạo Bộ Quốc phòng, quân đội và doanh nghiệp quốc phòng Malaysia tham dự và trưng bày sản phẩm tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam lần thứ 3, tổ chức từ ngày 10-13/12/2026 tại Hà Nội. Đây là cơ hội để hai bên kết nối sâu hơn về công nghiệp quốc phòng, đồng thời phát đi thông điệp rõ ràng rằng hợp tác quân sự song phương đang bước vào giai đoạn “kết nối thị trường công nghệ” chứ không chỉ dừng ở diễn đàn chính trị.
Tác động và thông điệp đối với an ninh khu vực
Nhìn từ góc độ an ninh khu vực, hợp tác quốc phòng Việt Nam-Malaysia theo khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện là một tín hiệu tích cực nhưng cũng đặt ra yêu cầu nhất quán. Tích cực vì quan hệ này cho thấy hai nước lựa chọn tăng cường kết nối thông qua cơ chế ASEAN, tôn trọng luật pháp quốc tế và ưu tiên giải pháp hòa bình đối với các bất đồng. Yêu cầu nhất quán nằm ở chỗ mọi kế hoạch hợp tác, từ tập huấn, diễn tập đến chia sẻ công nghệ, đều cần gắn chặt với mục tiêu duy trì ổn định, không tạo ra hiểu lầm về “liên minh quân sự” hay chạy đua vũ trang. Quan hệ quân sự song phương càng sâu, rủi ro tính toán sai lầm càng phải được kiểm soát bằng minh bạch và đối thoại.
Từ đây có thể nói, cuộc hội đàm do Đại tướng Phan Văn Giang Bộ trưởng quốc phòng chủ trì với Bộ trưởng Dato’ Seri Mohamed Khaled bin Nordin không chỉ là một sự kiện ngoại giao thường niên, mà là bước ngoặt định vị lại vai trò của quốc phòng trong tổng thể quan hệ Việt Nam-Malaysia. Khi hợp tác quốc phòng trở thành trụ cột, an ninh Đông Nam Á có thêm một điểm tựa ổn định dựa trên luật pháp quốc tế và cơ chế ASEAN. Thách thức trong tương lai sẽ là duy trì đà hợp tác này trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng và các điểm nóng khu vực khó lường. Tuy nhiên, nếu hai bên giữ được nguyên tắc đối thoại, minh bạch và đề cao lợi ích chung, quan hệ quốc phòng Việt Nam-Malaysia hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu cho cách các nước tầm trung tăng cường an ninh mà không làm mất cân bằng khu vực.
