Từ chuyến thăm cấp Bộ trưởng đến bước ngoặt hợp tác quốc phòng Việt Nam – Malaysia
Hợp tác quốc phòng Việt Nam – Malaysia là quá trình hai nước tăng cường trao đổi quân sự, đào tạo sĩ quan quân sự và đối thoại chiến lược nhằm biến lĩnh vực quốc phòng trở thành một trụ cột của quan hệ song phương, đồng thời góp phần củng cố cấu trúc an ninh khu vực dựa trên ASEAN và các cơ chế đa phương liên quan. Điểm nhấn mới nhất của hợp tác quốc phòng Việt Nam là chuyến thăm chính thức của Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Dato’ Seri Mohamed Khaled bin Nordin tới Hà Nội, với lễ đón và hội đàm do Đại tướng Phan Văn Giang chủ trì tại trụ sở Bộ Quốc phòng vào sáng 6/8. Cuộc gặp này không chỉ là nghi thức ngoại giao mà còn là tín hiệu rõ ràng về việc hai bên đang tăng tốc hợp tác quốc phòng, sau khi quan hệ song phương được nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 11/2024. Việc chọn quốc phòng làm một trong những trụ cột của đối tác chiến lược toàn diện không phải là bước đi mang tính tượng trưng. Nó phản ánh yêu cầu thực tế: cần một mạng lưới trao đổi quân sự khu vực để đối phó với thách thức an ninh ngày càng phức tạp, trong đó Việt Nam và Malaysia không muốn đứng ngoài cuộc.
Đào tạo sĩ quan quân sự: bước đi thực dụng để nâng tầm hợp tác chiến lược Malaysia
Điểm mới đáng chú ý nhất trong hợp tác quốc phòng Việt Nam – Malaysia lần này là trọng tâm vào đào tạo sĩ quan quân sự, đặc biệt về ngôn ngữ. Thay vì chỉ nói về hợp tác chiến lược Malaysia trên các diễn đàn, Việt Nam đang chọn một hướng đi rất thực dụng: nhờ Malaysia hỗ trợ đào tạo tiếng Anh cho sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam. Đại tướng Phan Văn Giang khẳng định Bộ Quốc phòng Việt Nam sẵn sàng tiếp nhận giảng viên Malaysia tới giảng dạy tại các học viện, nhà trường quân đội, đồng thời sẽ cử học viên sang Malaysia tham gia các khóa đào tạo tiếng Anh. Ở chiều ngược lại, Việt Nam mời Malaysia tiếp tục cử sĩ quan tham gia các khóa đào tạo tiếng Việt và khóa quan chức quốc phòng quốc tế tại các học viện của Quân đội nhân dân Việt Nam. Chính sự hai chiều này biến đào tạo sĩ quan quân sự thành nền tảng tin cậy: hai bên không chỉ học kỹ năng chuyên môn mà còn học ngôn ngữ, văn hóa và cách tư duy chiến lược của nhau. Đó là dạng hợp tác quốc phòng Việt Nam mà hiệu quả không đo bằng vũ khí hay thiết bị, mà bằng chất lượng con người.
Đối thoại chiến lược và trao đổi quân sự khu vực: vì một ASEAN an ninh hơn
Nếu đào tạo sĩ quan là tầng hợp tác “vi mô”, thì đối thoại chiến lược và các hoạt động trao đổi quân sự khu vực là tầng “vĩ mô” giúp định hình cấu trúc an ninh Đông Nam Á. Hai bên nhất trí tiếp tục thúc đẩy trao đổi đoàn các cấp, tham vấn và đối thoại chiến lược, giao lưu chuyên môn giữa các quân, binh chủng, hợp tác công nghiệp quốc phòng, quân y và hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Việt Nam và Malaysia cũng bàn về việc tích cực tham vấn, ủng hộ lẫn nhau tại các cơ chế, diễn đàn đa phương, đặc biệt là những cơ chế do ASEAN dẫn dắt, nhằm duy trì lập trường chung về các vấn đề an ninh khu vực và quốc tế. Đây chính là phần mà hợp tác chiến lược Malaysia với Việt Nam vượt ra khỏi song phương, trở thành một mắt xích trong mạng lưới hợp tác quốc phòng khu vực. Thay vì để các nước ngoài khu vực quyết định luật chơi, hai nước cố gắng xây dựng chuẩn mực an ninh dựa trên đối thoại, tham vấn và sự đồng thuận ASEAN. Đó là cách tiếp cận thận trọng nhưng cần thiết để tránh bị cuốn vào cạnh tranh quyền lực lớn.
Triển lãm quốc phòng và cơ chế dài hạn: củng cố trụ cột hợp tác quốc phòng Việt Nam
Một điểm cho thấy quyết tâm biến hợp tác quốc phòng Việt Nam – Malaysia thành trụ cột lâu dài là lời mời Malaysia tham gia Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam lần thứ 3, dự kiến tổ chức tại Hà Nội vào tháng 12/2026. Đây không chỉ là sân khấu trưng bày sản phẩm quốc phòng mà là nơi các doanh nghiệp, lực lượng vũ trang và giới hoạch định chính sách hai nước gặp gỡ, thảo luận và thiết kế những hợp tác tiếp theo. Quan trọng hơn, hai Bộ Quốc phòng cam kết triển khai hiệu quả nhận thức chung của lãnh đạo cấp cao, được cụ thể hóa trong Chương trình hành động cho Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Malaysia. Điều này đưa hợp tác quốc phòng ra khỏi quỹ đạo các chuyến thăm đơn lẻ, đặt nó vào lộ trình có mục tiêu rõ ràng: từ đào tạo nguồn nhân lực, công nghiệp quốc phòng, quân y, đến gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Nếu chương trình này được thực hiện nghiêm túc, hợp tác quốc phòng sẽ không còn là “phần phụ” sau kinh tế – thương mại, mà trở thành không gian nơi hai nước cùng xây dựng năng lực răn đe, phòng thủ và đóng góp cho an ninh khu vực.
Kết luận: Từ lớp học ngoại ngữ đến kiến trúc an ninh Đông Nam Á
Nhìn tổng thể, việc Việt Nam đề nghị Malaysia hỗ trợ đào tạo tiếng Anh cho sĩ quan và sẵn sàng tiếp nhận giảng viên Malaysia, đồng thời mời sĩ quan Malaysia học tiếng Việt và tham gia các khóa quốc phòng quốc tế, gửi đi một thông điệp rõ ràng: hợp tác quốc phòng không còn là những tuyên bố chung mà đã chạm tới từng lớp học, từng sĩ quan cụ thể. Có thể nói, mỗi khóa đào tạo sĩ quan quân sự, mỗi cuộc trao đổi đoàn hay hội thảo chiến lược nằm trong Chương trình hành động đối tác chiến lược toàn diện đều là viên gạch nhỏ xây nên cấu trúc an ninh Đông Nam Á do ASEAN dẫn dắt. Nếu Việt Nam và Malaysia tiếp tục duy trì nhịp hợp tác hiện nay, hợp tác chiến lược Malaysia với Việt Nam sẽ không chỉ phục vụ lợi ích song phương, mà còn giúp khu vực có thêm một trục quốc phòng ổn định, biết đối thoại và chia sẻ trách nhiệm. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng, cách tiếp cận dựa trên đào tạo, đối thoại và tham vấn đa phương có thể không ồn ào, nhưng lại là con đường chắc chắn nhất để bảo vệ lợi ích lâu dài của cả hai quốc gia.
