Cuộc tiếp ngày 5/8: Tín hiệu rõ ràng về ưu tiên quốc phòng
Hợp tác quốc phòng Việt Nam Malaysia là sự phối hợp ngày càng chặt chẽ giữa hai nước trong các lĩnh vực quân sự, công nghiệp quốc phòng, an ninh hàng hải và tham gia cơ chế đa phương, dựa trên nền tảng tin cậy chính trị và khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện vừa được nâng cấp, nhằm tăng cường năng lực phòng vệ, đóng góp cho hòa bình khu vực và củng cố vai trò của ASEAN trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng. Điểm nhấn của tiến trình này là cuộc tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Mohamed Khaled bin Nordin của Thủ tướng Lê Minh Hưng vào chiều 5/8 tại trụ sở Chính phủ, khi Bộ trưởng đang thăm chính thức Việt Nam. Việc cuộc gặp diễn ra ngay sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện tháng 11/2024 cho thấy Hà Nội và Kuala Lumpur muốn quốc phòng trở thành một trụ cột trung tâm, không chỉ phần phụ trong hợp tác song phương. Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định Việt Nam rất coi trọng việc thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với Malaysia phát triển ổn định, bền vững và lâu dài, coi đây là dấu mốc lịch sử mở ra chương mới trong quan hệ hai nước. Việc đặt quốc phòng vào nhóm nội dung được nhấn mạnh ở cấp Thủ tướng cho thấy nhận thức rõ ràng: nếu không tăng cường hợp tác quốc phòng thực chất, khung đối tác chiến lược toàn diện sẽ thiếu chiều sâu và khó bền vững.
Hợp tác quốc phòng trong bối cảnh Đối tác chiến lược toàn diện
Việc nâng cấp quan hệ Việt Nam – Malaysia lên Đối tác chiến lược toàn diện trong chuyến thăm chính thức của Tổng Bí thư Tô Lâm tháng 11/2024 không chỉ là động thái ngoại giao tượng trưng mà là sự thừa nhận rằng hai nước đã đủ mức tin cậy để mở rộng hợp tác ở những lĩnh vực nhạy cảm, trong đó quốc phòng là điển hình. Trong bối cảnh thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, hai bên đều nhấn mạnh phối hợp đa phương trong ASEAN, nhất là khi Malaysia đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN 2025. Thủ tướng Việt Nam đánh giá cao sự tham gia tích cực, chủ động và đóng góp quan trọng của Malaysia trong hợp tác đa phương, coi đây là nền tảng để hai bên cùng thúc đẩy các mục tiêu của Cộng đồng ASEAN. Từ góc độ chính trị – chiến lược, việc coi nhau là "người bạn đáng tin cậy" và chia sẻ "tầm nhìn chiến lược chung" không thể chỉ dừng lại ở lời nói; nó đòi hỏi những dự án chung trong công nghiệp quốc phòng khu vực, an ninh hàng hải và gìn giữ hòa bình để xây dựng lòng tin thực chất. Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia tuyên bố sẽ tiếp tục thúc đẩy quan hệ hợp tác quốc phòng giữa hai nước lên tầm cao mới, đạt kết quả thực chất, góp phần cho quan hệ song phương và cộng đồng ASEAN. Đây là phát biểu quan trọng, cho thấy Kuala Lumpur cũng nhìn hợp tác quốc phòng là công cụ để tăng sức nặng của ASEAN trong môi trường an ninh đang bị chi phối bởi các nước lớn.
Công nghiệp quốc phòng và triển lãm quốc tế: Tầng hợp tác mới
Nếu trong quá khứ, hợp tác quốc phòng Việt Nam Malaysia chủ yếu xoay quanh trao đổi đoàn và huấn luyện, thì nay trọng tâm đang dịch chuyển sang công nghiệp quốc phòng khu vực và gắn kết với thị trường quốc tế. Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị hai bên thúc đẩy hợp tác về công nghiệp quốc phòng, quân y, cứu hộ cứu nạn, gìn giữ hòa bình và tăng cường hợp tác an ninh, an toàn hàng hải trong thời gian tới. Đây là những mảng hợp tác có thể tạo ra sản phẩm, dịch vụ cụ thể, giúp hai nước chia sẻ chi phí, chuyển giao công nghệ và xây dựng chuỗi giá trị quốc phòng chung. Ở góc độ thương mại – công nghệ, lời mời Việt Nam dành cho lãnh đạo Bộ Quốc phòng, lực lượng vũ trang và doanh nghiệp quốc phòng Malaysia tham dự và trưng bày tại Triển lãm quốc phòng quốc tế Việt Nam lần thứ ba là bước đi mang tính chiến lược. Triển lãm quốc phòng quốc tế không chỉ là nơi trưng bày vũ khí, mà là diễn đàn kết nối doanh nghiệp, quân đội và nhà hoạch định chính sách. Việc khuyến khích doanh nghiệp Malaysia hiện diện ở đây cho thấy Hà Nội muốn biến hợp tác quốc phòng song phương thành một phần của hệ sinh thái công nghiệp quốc phòng khu vực, thay vì giữ ở mức tiếp xúc thuần túy giữa các bộ. Nhìn từ lợi ích của Malaysia, đây cũng là cơ hội tiếp cận một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất ở châu Á và khu vực ASEAN, như Bộ trưởng Malaysia đánh giá về Việt Nam. Nếu hai bên tận dụng tốt triển lãm để nối kết doanh nghiệp và xây dựng dự án liên doanh, công nghiệp quốc phòng sẽ trở thành nơi hiện thực hóa đối tác chiến lược toàn diện bằng các hợp đồng, dây chuyền sản xuất, thay vì chỉ là tuyên bố chính trị.
Từ an ninh hàng hải đến hợp tác nhân đạo trên biển
Một điểm đáng chú ý trong cuộc làm việc là cách Việt Nam đưa các nội dung "mềm" như hỗ trợ nhân đạo trên biển vào khung hợp tác quốc phòng, thay vì chỉ nói về vũ khí hay diễn tập. Thủ tướng đề nghị lực lượng thực thi pháp luật trên biển hai nước tăng cường trao đổi thông tin, tình hình; kịp thời giúp đỡ tàu cá và ngư dân của nhau gặp nạn trên biển, đồng thời đối xử nhân đạo đối với tàu cá, ngư dân mỗi nước vi phạm vùng biển của nhau. Đây là cách tiếp cận thực tế, đặt an ninh con người bên cạnh an ninh truyền thống. Trong bối cảnh tranh chấp và va chạm trên biển có thể làm xói mòn lòng tin, việc lồng ghép nguyên tắc nhân đạo vào hợp tác quốc phòng giúp giảm nguy cơ sự cố nhỏ bị đẩy thành khủng hoảng lớn. Hai bên cũng chia sẻ các giải pháp thúc đẩy hợp tác song phương và khu vực để tăng khả năng chống chịu, phản ứng chính sách hiệu quả trước tác động bên ngoài, nhất là trong các tình huống khủng hoảng. Đây là nội dung cho thấy quốc phòng không chỉ là chuyện vũ lực, mà còn là xây dựng cơ chế phối hợp chính sách. Nếu những cam kết này được cụ thể hóa bằng quy chế phối hợp giữa cảnh sát biển, hải quân và các lực lượng thực thi pháp luật trên biển, hợp tác quốc phòng Việt Nam Malaysia sẽ có nền tảng mới: các quy trình chuẩn giúp xử lý sự cố trên biển một cách bình tĩnh, có trách nhiệm và phù hợp tinh thần đoàn kết ASEAN.
Kết luận: Quốc phòng như trụ cột của chương mới Việt Nam – Malaysia
Cuộc tiếp Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia của Thủ tướng Lê Minh Hưng không phải là một hoạt động xã giao định kỳ; nó là bước đi đầu tiên để cụ thể hóa Đối tác chiến lược toàn diện bằng những chương trình quốc phòng rõ ràng, từ công nghiệp quốc phòng đến triển lãm quốc phòng quốc tế và an ninh hàng hải. Thực tế, hai bên đã đạt nhiều kết quả tích cực trong hợp tác quốc phòng thời gian qua, và chuyến thăm lần này được kỳ vọng tạo thêm xung lực triển khai các nội dung đã thống nhất. Nếu Việt Nam và Malaysia biến được những tuyên bố hôm nay thành cơ chế đối thoại thường xuyên, dự án công nghiệp quốc phòng thực chất và hiện diện cùng nhau tại các diễn đàn quốc phòng quốc tế, thì hợp tác quốc phòng sẽ trở thành một trụ cột vững chắc của Đối tác chiến lược toàn diện. Ngược lại, nếu các cam kết chỉ dừng ở văn bản mà không đi kèm chương trình hành động, khung đối tác sẽ đối mặt nguy cơ "rỗng nội dung". Với sự đồng thuận chính trị cao, nhận thức chung về vai trò ASEAN và đánh giá lẫn nhau như "bạn bè tin cậy", Việt Nam và Malaysia đang đứng trước cơ hội hiếm có để biến hợp tác quốc phòng từ biểu tượng thành lợi ích cụ thể cho cả hai bên và cho cộng đồng ASEAN.
