Làn sóng thanh tra bất động sản và thông điệp cứng rắn với dự án treo
Làn sóng thanh tra bất động sản hiện nay là quá trình cơ quan nhà nước rà soát pháp lý, tiến độ và việc sử dụng đất của các dự án chậm tiến độ, nhằm xử lý vi phạm quy hoạch đất, thu hồi hoặc điều chỉnh các dự án tồn đọng để tránh lãng phí tài nguyên và lập lại kỷ cương quản lý. Đây không còn là những động thái lẻ tẻ mà đang trở thành chiến dịch đa tỉnh, nhắm thẳng vào dự án chậm tiến độ, đấu thầu sai, giao đất không qua đấu giá và chủ đầu tư yếu năng lực tài chính. Thanh tra TP Đồng Nai đã công bố kết luận với hàng loạt dự án bất động sản trên địa bàn, cho thấy vi phạm không chỉ nằm ở doanh nghiệp mà xuyên suốt cả chuỗi tham mưu quản lý nhà nước. Đồng thời, Hà Tĩnh ra văn bản yêu cầu rà soát toàn bộ dự án có sử dụng đất, kiên quyết xử lý những trường hợp kéo dài, không đưa đất vào sử dụng.
Đồng Nai: 22 năm chưa thành hình và khu đô thị bán 436 căn vẫn đứng hình
Đồng Nai đang là điểm nóng của các cuộc thanh tra bất động sản. Khu dân cư Phước Thiền, hơn 52ha, được chấp thuận chủ trương từ năm 2004 nhưng suốt một thời gian dài gần như không triển khai, đến nay vẫn chưa hình thành các công trình như quy hoạch. Thanh tra chỉ ra hàng loạt sai phạm: Sở Xây dựng tham mưu chấp thuận chủ trương và chỉ định nhà đầu tư không phù hợp quy định; Sở Kế hoạch và Đầu tư không nêu ý kiến về nghĩa vụ đấu thầu dự án có sử dụng đất; Sở Tài nguyên và Môi trường tham mưu giao đất mà không tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất, trái quy định pháp luật đất đai. Cùng lúc, Khu dân cư Bửu Long gần 50ha, tổng vốn hơn 834 tỷ đồng, đã xây thô 469 căn và ký hợp đồng bán 436 căn nhưng dự án vẫn phải tạm dừng triển khai do vướng lựa chọn nhà đầu tư và thủ tục giao đất không qua đấu giá. Đây là minh chứng rõ ràng rằng dự án chậm tiến độ giờ không còn được “hợp thức hoá” bằng các lần gia hạn vô thời hạn.
Hà Tĩnh: không còn vùng xám cho dự án chậm tiến độ sử dụng đất
Khác với Đồng Nai, nơi sai phạm đã “chín mùi”, Hà Tĩnh chọn cách siết chặt sớm bằng một kế hoạch xử lý dự án chậm tiến độ được định khung thời hạn rõ ràng. Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu rà soát toàn bộ dự án đầu tư có sử dụng đất, làm rõ tình trạng pháp lý, tiến độ, nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm cá nhân, tổ chức liên quan, với nguyên tắc “rõ dự án, rõ hiện trạng, rõ vi phạm, rõ nguyên nhân, rõ trách nhiệm, rõ biện pháp và rõ thời hạn xử lý”. Tỉnh giao Sở Tài chính lập danh mục tổng thể dự án chậm tiến độ, ngừng hoạt động hoặc sử dụng đất kém hiệu quả; báo cáo phân loại trước ngày 30/9/2026 và đề xuất phương án xử lý từng dự án trước ngày 15/10/2026. Theo yêu cầu, đến ngày 31/12/2026, các trường hợp đã rõ vi phạm và đủ căn cứ pháp lý phải được xử lý xong. Cách tiếp cận này gửi đi thông điệp: địa phương sẵn sàng chấm dứt các dự án treo để chống lãng phí và vi phạm quy hoạch đất.
Quảng Trị: dự án Resort Golden City và rủi ro tài chính của mô hình đòn bẩy
Nếu Đồng Nai và Hà Tĩnh phơi bày lỗ hổng thể chế và kỷ cương đất đai, thì Quảng Trị cho thấy mặt trái của năng lực tài chính yếu trong các dự án nghỉ dưỡng. Khu Resort Golden City tại Quảng Trị có tổng mức đầu tư 4.551,6 tỷ đồng nhưng đã chậm tiến độ nhiều hạng mục, trong khi chủ đầu tư chưa bổ sung 19,1 tỷ đồng tiền ký quỹ bảo đảm thực hiện dự án. Thanh tra kết luận nguyên nhân chủ yếu khiến dự án chậm tiến độ là công ty Golden City gặp khó khăn về tài chính, chưa thu xếp đủ 3.641,3 tỷ đồng vốn vay để triển khai. “Chỉ riêng hai giao dịch với ngân hàng, Golden City đã dùng phần vốn góp có giá trị tổng cộng 867 tỷ đồng làm tài sản bảo đảm”. Khi dự án dựa nặng vào vốn vay và thế chấp tài sản, bất kỳ cú sốc dòng tiền nào cũng có thể biến nó thành dự án chậm tiến độ, kéo theo lãng phí đất đai và rủi ro môi trường.
Từ thanh tra đến tháo gỡ: siết chặt để chọn lọc nhà đầu tư, không phải để “đóng băng” thị trường
Nhìn xuyên suốt các địa phương, điểm chung là dự án chậm tiến độ không chỉ gây lãng phí mà còn làm méo mó quy hoạch, tạo khoảng trống cho vi phạm quản lý, sử dụng đất. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay không phải “đập đi làm lại” tất cả, mà là phân loại để xử lý dự án tồn đọng một cách có chọn lọc. Tại Đồng Nai, cơ quan thanh tra đánh giá phần còn lại của dự án Khu dân cư Bửu Long vẫn có thể được xem xét áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết 29 nhằm tháo gỡ vướng mắc dự án tồn đọng, kéo dài có vi phạm đất đai phát sinh trước khi luật đất đai mới có hiệu lực. Hà Tĩnh thì vừa kiên quyết xử lý, vừa yêu cầu xây dựng phương án thu hút nhà đầu tư mới có năng lực để khai thác hiệu quả quỹ đất và hạ tầng đã đầu tư. Thông điệp cốt lõi là: ai tuân thủ pháp luật, có năng lực tài chính và tôn trọng quy hoạch đất sẽ có cơ hội; còn mô hình “xin – cho”, đấu thầu hình thức và dự án treo dài năm đang dần hết đất sống.
