Thông điệp then chốt: không còn “vùng xám” trách nhiệm trong dự án hạ tầng
Yêu cầu làm rõ trách nhiệm đối với các dự án chậm tiến độ, nhiều lần đội vốn hoặc khai thác kém hiệu quả là chủ trương nhằm siết lại toàn bộ quy trình quản lý đầu tư hạ tầng, chuyển trọng tâm từ chạy theo tỷ lệ giải ngân sang bảo đảm tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác công trình, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và lợi ích thực nhận của người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Sáng 6/8, tại cuộc làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan về thực hiện các nghị quyết, kết luận Trung ương về kết cấu hạ tầng đồng bộ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh hạ tầng là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia và phải được đo bằng hiệu quả thực tế chứ không phải con số giải ngân trên giấy. Đây là thông điệp mang tính định hướng: ai gắn với dự án chậm tiến độ, đội vốn hạ tầng sẽ phải trả lời rõ ràng trước pháp luật và trước xã hội.
Vì sao dự án chậm tiến độ, đội vốn phải gắn với trách nhiệm quản lý dự án?
Việc yêu cầu truy trách nhiệm khi dự án chậm tiến độ, phải điều chỉnh nhiều lần đội vốn hoặc hiệu quả khai thác công trình thấp không chỉ là nhắc nhở kỹ thuật, mà là thay đổi cách nhìn về quyền lực và trách nhiệm trong quản lý đầu tư công. Khi dự án trễ hẹn, chi phí tăng, công trình vận hành kém, người dân và doanh nghiệp mất cơ hội phát triển, nền kinh tế mất sức cạnh tranh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ phải nâng cao chất lượng quản trị trong toàn bộ vòng đời công trình, chỉ quyết định đầu tư khi đủ điều kiện về quy hoạch, đất đai, mặt bằng, vốn, vật liệu, công nghệ, nhân lực và hạ tầng kết nối đã được quy hoạch. Nói cách khác, trách nhiệm quản lý dự án không dừng ở khâu phê duyệt, mà kéo dài từ chuẩn bị đầu tư tới khai thác, vận hành, và bất cứ “nút thắt” nào khiến đội vốn hạ tầng đều phải có người chịu trách nhiệm cá nhân.
Hiệu quả khai thác công trình: thước đo mới thay cho tư duy “giải ngân là xong”
Trong nhiều năm, thành tích đầu tư hạ tầng thường được báo cáo bằng tỷ lệ giải ngân, trong khi đường sá, cầu cống, cảng, bệnh viện… đôi khi vận hành dưới công suất hoặc kết nối yếu với mạng lưới hiện có. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: hiệu quả không chỉ là tỷ lệ giải ngân mà là tiến độ, chất lượng, khả năng kết nối và hiệu quả khai thác các công trình, dự án hạ tầng trọng điểm. Quan điểm này đặt câu hỏi trực diện: một tuyến đường hoàn thành muộn, chi phí tăng, ít phương tiện qua lại, không mở rộng được không gian phát triển thì có còn là thành tích? Hạ tầng phải được đánh giá bằng lợi ích thực tế mang lại cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế, chứ không phải bằng báo cáo, lễ khánh thành hay những con số kế hoạch. Khi thước đo thay đổi, tư duy thiết kế, cách lựa chọn dự án, và trách nhiệm của từng bên liên quan cũng buộc phải thay đổi theo.
Quy hoạch đồng bộ và dữ liệu số: nền tảng để tránh chậm tiến độ, đội vốn
Một trong những nguyên nhân sâu xa của dự án chậm tiến độ là quy hoạch manh mún, thiếu liên kết, thiếu thông tin thống nhất giữa các bên. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu hạ tầng phải được quy hoạch thống nhất với chiến lược phát triển đất nước, tổ chức không gian kinh tế, đảm bảo tầm nhìn dài hạn, liên kết ngành, vùng và thích ứng với thay đổi về công nghệ, thị trường, dân số, biến đổi khí hậu. Đồng thời, các cơ quan phải khẩn trương xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về quy hoạch, dự án và tài sản kết cấu hạ tầng, tăng ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong đầu tư, quản lý, vận hành. Khi thông tin được số hóa và liên thông, không gian kinh tế được nhìn như một chỉnh thể, việc ra quyết định đầu tư sẽ ít cảm tính hơn, giảm nguy cơ chọn sai vị trí, sai quy mô dẫn tới chậm tiến độ, đội vốn hạ tầng và hiệu quả khai thác công trình thấp.
Hạ tầng và năng lực cạnh tranh quốc gia: trách nhiệm không chỉ của Nhà nước
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định hạ tầng không chỉ phục vụ sản xuất và đời sống mà đã trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi đường bộ, đường sắt, cảng biển, sân bay, hạ tầng số, dữ liệu, khoa học công nghệ phát triển đồng bộ, chi phí logistics giảm, kết nối vùng được cải thiện, doanh nghiệp dễ tiếp cận thị trường và dịch vụ thiết yếu. Theo chỉ đạo, cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực phải đổi mới, đầu tư công tập trung vào hạ tầng nền tảng liên vùng, công trình quan trọng quốc gia, hạ tầng công ích và xã hội thiết yếu, tạo hiệu ứng dẫn dắt và lan tỏa cho các nguồn vốn khác. Điều này hàm ý trách nhiệm không chỉ nằm ở cơ quan nhà nước, mà cả ở địa phương cùng quyết định góp vốn, chịu trách nhiệm và hưởng lợi với các công trình liên vùng; ở doanh nghiệp tham gia đầu tư; và ở hệ thống giám sát xã hội. Khi mọi mắt xích đều bị “soi” bằng thước đo hiệu quả, tâm lý “dự án chậm tiến độ rồi cũng xong” sẽ khó còn đất sống.
