Thanh tra Đồng Nai phơi bày bức tranh vi phạm quản lý đất đai
Vi phạm quản lý đất đai tại Đồng Nai là tình trạng các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp không tuân thủ quy định về giao đất, đấu giá quyền sử dụng đất, lựa chọn nhà đầu tư và triển khai dự án, dẫn tới thất thoát nguồn lực, dự án chậm tiến độ và làm suy giảm niềm tin vào pháp luật. Thanh tra Đồng Nai vừa công bố kết luận đối với hàng loạt dự án có vướng mắc, qua đó chỉ ra một hệ thống sai phạm kéo dài từ khâu tham mưu, phê duyệt đến thực hiện dự án. Điểm chung không thể bỏ qua là giao đất không đấu giá, chỉ định nhà đầu tư trái luật và để các khu đô thị được quảng bá hoành tráng nằm bất động nhiều năm. Đây không đơn thuần là vài sai sót thủ tục mà là dấu hiệu cho thấy kỷ cương đất đai đã bị nới lỏng có hệ thống.
Khu dân cư Phước Thiền: 22 năm, 52,93 ha vẫn chủ yếu là đất trống
Khu dân cư Phước Thiền là ví dụ điển hình cho một dự án chậm tiến độ bị trói trong vi phạm quản lý đất đai. Dự án rộng 52,93 ha, do Công ty Cổ phần Phát triển Hạ tầng Sài Gòn làm chủ đầu tư, được giới thiệu địa điểm từ năm 2004 với tổng vốn 1.391 tỷ đồng, nhưng sau hơn hai thập kỷ vẫn chưa triển khai xây dựng. Trong hơn 43 ha đất đã giao, chỉ khoảng 10 ha được san lấp, còn lại chủ yếu là đất trống, cỏ mọc thay cho công trình. Thanh tra kết luận dự án thuộc diện phải đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, song Sở Xây dựng lại tham mưu để UBND tỉnh chỉ định trực tiếp doanh nghiệp này làm chủ đầu tư, trong khi Sở Kế hoạch và Đầu tư góp ý nhưng không chỉ ra yêu cầu đấu thầu. Đây là chuỗi sai phạm chứ không phải một “sơ suất kỹ thuật” đơn lẻ.
Nghiêm trọng hơn, hơn 43 ha đất đã được giao qua hai đợt từ năm 2010 nhưng không tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai 2003. Mặc dù quá trình giao đất tồn tại sai phạm, doanh nghiệp vẫn được cấp 45 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với tổng diện tích khoảng 11,89 ha trong các năm 2018, 2020 và 2024. Đây là minh chứng cho sự thiếu đồng bộ, thậm chí lỏng lẻo, trong khâu kiểm tra pháp lý. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Hơn 43 ha đất được giao cho doanh nghiệp nhưng không tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai năm 2003”.
Phú An Lành, Bửu Long, Amata Long Thành: chỉ định nhà đầu tư và giao đất không đấu giá
Không chỉ Phước Thiền, nhiều dự án khác cùng “kịch bản”: chọn nhà đầu tư và giao đất không qua đấu thầu, đấu giá. Khu dân cư Phú An Lành gần 98 ha, vốn đầu tư khoảng 1.050 tỷ đồng, được chấp thuận chủ trương và chỉ định nhà đầu tư là Công ty Cổ phần Phú An Lành mà không tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, vi phạm Luật Nhà ở 2014 và Luật Đấu thầu 2013. Sở Tài nguyên và Môi trường tham mưu giao đất, cho thuê đất cho doanh nghiệp nhưng không đấu giá quyền sử dụng đất, trái Luật Đất đai 2013. Đây là mẫu hình giao đất không đấu giá lặp lại, cho thấy quy trình pháp lý bị xem nhẹ.
Dự án Khu dân cư Bửu Long rộng 49,63 ha, tổng vốn hơn 834 tỷ đồng cũng bị kết luận có vi phạm tương tự. Sở Kế hoạch và Đầu tư bị xác định tham mưu không bảo đảm quy định Luật Đấu thầu 2013 và Nghị định 30/2015/NĐ-CP; Sở Xây dựng có sai sót trong thẩm định; Sở Tài nguyên và Môi trường lại tham mưu giao, cho thuê đất thương mại, nhà ở bán mà không qua đấu giá quyền sử dụng đất. Ngay cả dự án Khu dân cư – Thương mại – Dịch vụ tại phường Bửu Hòa và Tân Vạn cũng lặp lại lỗi cũ: Sở KHĐT thẩm định thiếu thành phần, thiếu nội dung nhưng vẫn trình quyết định chủ trương, trong khi Sở TNMT tiếp tục tham mưu giao đất không đấu giá.
Dự án chậm tiến độ và cái giá của sự dễ dãi trong quản lý
Điểm đáng lo là các vi phạm quản lý đất đai này trực tiếp sinh ra những dự án chậm tiến độ, thậm chí “bất động” suốt hơn 20 năm. Thanh tra ghi nhận nhiều dự án sau nhiều năm xin chủ trương đến nay vẫn nằm trên giấy, hiện trạng chỉ là đất trống, cỏ mọc um tùm, trong khi các công trình đáng lẽ phải hình thành vẫn chưa hiện hữu. Khi đất được giao làm nhà ở thương mại mà không đấu giá quyền sử dụng đất, lợi ích công bị đẩy lùi, còn cơ hội phát triển đô thị bị khóa chặt trong các quyết định thiếu trách nhiệm. Đây không còn là chuyện chậm vài quý tiến độ, mà là sự lãng phí kéo dài nguồn lực đất đai.
Kiểm điểm là chưa đủ: cần siết lại kỷ cương đất đai
Kết luận thanh tra không dừng ở việc chỉ ra sai phạm; hàng loạt sở, ngành bị yêu cầu kiểm điểm. Thanh tra Đồng Nai yêu cầu Sở Tài chính rà soát điều kiện pháp lý, đánh giá khả năng tiếp tục giao đất, cho thuê đất và tổ chức kiểm điểm các tập thể, cá nhân liên quan. Sở Nông nghiệp và Môi trường phải xác định lại giá đất cụ thể, phối hợp cơ quan thuế rà soát nghĩa vụ tài chính và xử lý trách nhiệm đối với sai phạm trong quá trình giao đất. Sở Xây dựng bị yêu cầu kiểm điểm việc tham mưu lựa chọn chủ đầu tư, còn Sở Nội vụ phải tham mưu xử lý trách nhiệm những trường hợp thuộc thẩm quyền Chủ tịch UBND thành phố.
Thanh tra cũng kiến nghị Chủ tịch UBND thành phố chỉ đạo các sở, ban ngành tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan, đồng thời tập trung khắc phục, triển khai các dự án dang dở. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở kiểm điểm, các vi phạm giao đất không đấu giá và dự án chậm tiến độ sẽ còn tái diễn. Cần minh bạch hóa toàn bộ quy trình lựa chọn nhà đầu tư, đấu giá đất, gắn trách nhiệm cá nhân với từng chữ ký tham mưu. Khi đất đai là tài sản công, mọi sự dễ dãi trong quản lý đều phải trả giá bằng niềm tin của xã hội – và đó là cái giá không thể chấp nhận.
