Kỷ lục chiều dài gắn với nhu cầu thực tế
Hầm Hải Vân 2 là hầm đường bộ xuyên núi thuộc dự án hầm Đèo Cả, được xây dựng để bổ sung năng lực lưu thông khi hầm Hải Vân 1 không còn đáp ứng tốt lưu lượng phương tiện tăng nhanh. Hầm dài khoảng 6.692 m, được ghi nhận là hầm đường bộ ASEAN dài nhất; toàn tuyến, tính cả đường dẫn, dài khoảng 12,4 km. Công trình do Công ty cổ phần Đầu tư Đèo Cả thuộc Tập đoàn Đèo Cả làm nhà đầu tư, khánh thành ngày 11/1/2021. Dự án khởi công năm 2016 và hoàn thành sau hơn bốn năm thi công. Con số chiều dài tạo nên dấu mốc đáng chú ý, nhưng lý do công trình có ý nghĩa hơn một kỷ lục là nó giải quyết áp lực giao thông đã hiện hữu. Đây là một công trình giao thông Việt Nam cần được đánh giá bằng năng lực phục vụ lâu dài, không chỉ bằng thứ hạng.
Thi công giữa địa chất khó và tuyến hầm đang hoạt động
Thách thức lớn của dự án không chỉ nằm ở việc đào xuyên núi. Hầm Hải Vân 2 được hình thành bằng cách chuyển đổi hầm lánh nạn thành hầm giao thông, trong khi hầm Hải Vân 1 vẫn phải duy trì khai thác; nhà thầu vì thế phải kiểm soát thi công, bảo vệ kết cấu hiện hữu và giữ an toàn giao thông cùng lúc. Sự cố sụt đất, nước ngầm phun vào ngày 21/6/2018 khiến hàng nghìn mét khối đất đá vùi lấp một đoạn hầm dài hàng chục mét, nhưng công trường được xử lý để tiếp tục tiến độ. Ở giai đoạn nước rút, hàng nghìn cán bộ, kỹ sư và công nhân tham gia thi công. Mũi khoan cuối cùng đào thông hầm ngày 7/10/2019. Những dấu mốc này cho thấy năng lực kỹ thuật không chỉ là đào được đường hầm, mà còn là quản trị rủi ro trong điều kiện khai thác thực tế.
Công nghệ và lợi ích nhìn từ người đi đường
Về kỹ thuật xây dựng hầm, Hải Vân 2 áp dụng phương pháp NATM của Áo, kết hợp đào đá, khoan nổ, bê tông phun và neo đá để gia cố kết cấu. Cách làm này dựa vào sự phối hợp giữa khối đá tự nhiên và kết cấu chống đỡ, thay vì chỉ dựa vào lớp vỏ hầm dày; đó là bước tiến đáng kể trong cách tiếp cận thi công xuyên núi. Với người sử dụng, thay đổi dễ nhận thấy là hai ống hầm, mỗi ống phục vụ một chiều và có hai làn xe. Trung tâm vận hành đặt tại cửa hầm phía Nam, trực 24/24 giờ để theo dõi thiết bị, hướng dẫn giao thông và ứng cứu sự cố. Đây là phần giá trị ít gây chú ý hơn kỷ lục chiều dài nhưng thiết thực hơn mỗi ngày: năng lực lưu thông phải đi kèm vận hành, giám sát và xử lý tình huống an toàn.
Một thước đo năng lực trong cuộc đua hạ tầng
Hải Vân 2 khẳng định doanh nghiệp Việt Nam có thể thực hiện một dự án hầm quy mô lớn và làm chủ, sáng tạo công nghệ đào hầm tiên tiến. Tuy vậy, so sánh với các dự án vận tải trong khu vực không nên chỉ dừng ở cuộc đua xem công trình nào dài hơn. Một thước đo thuyết phục hơn là khả năng giải quyết nút thắt giao thông, duy trì an toàn khi thi công cạnh tuyến đang khai thác và tổ chức vận hành liên tục. Theo hướng đó, Hải Vân 2 là dấu mốc có giá trị cho hạ tầng vận tải khu vực, đồng thời là bằng chứng về năng lực triển khai của Việt Nam trong cạnh tranh khu vực. Nhưng một công trình đơn lẻ chưa thể thay thế việc đầu tư đồng bộ và quản lý hiệu quả toàn mạng lưới. Kết luận đáng giữ lại là: kỷ lục mở ra sự chú ý, còn năng lực thi công và lợi ích thực tế mới quyết định di sản của công trình.
